Nos economia en general ta bayendo bon; esaki ta conta tambe pa finanzas publico. Banda di expresion optimista nunca lo falta e advertencianan, acerta y na nan lugar, pa e riesgonan cu nos ta core colectivamente. Nos no por permiti nos mes un actitud di ”papia numa, nos a tende esaki tanto biaha caba.” Berdad nos a tende tur e temanan aki tantisimo biaha caba, pero esey no ta haci nan menos necesario.

Bon mira, e ta parti di e mundo cu nos ta biba aden. Y nos no por sconde pa loke ta pasa den mundo, mas ainda pasobra nos ta un di e paisnan mas vulnerable di e planeta, pa via di nos tamaño y tipo di economia cu nos tin. Y si nos mira e cantidad di suceso grandi d ultimo decadanan: crisis financiero di 2008, crisis di pandemia 2020, pa menciona esunnan mayor, nos mester ta contento caba cu nos a sobrevivi tur esaki asina bon.

En todo caso no ta nada straño anto cu regularmente, banda di e advertencianan menciona, nos ta haya e conseho pa pensa riba alternativa, algo cu aparentemente tampoco ta yuda nos yega hopi leu, pasobra repasa e alternativanan aki tambe ta parce un disco raya…Nos conoce e temanan: mester bin cu ‘diversificacion’ di nos economia; mester ‘traha dam pa warda awa’, mester crea di reserva pa calamidad; mester crea fondo di inversion, etc. Despues di tanto aña, no tin diversificacion; no tin niun dam, fisico o figurativo; no tin fondo di emergencia ni fondo di inversion. Algo cu na e momento aki ta parce nos logico tambe, pasobra nos ta concentrando riba paga debe, loke ta lo corecto pa haci. Pero, si nos mester tin algo den cas, den sentido di reserva pa e siguiente ‘shock externo’, nos mester warda 3 pa 4 aña mas pa nos cuminza pone placa un banda, pa yena e dam figurativo menciona? Esey por resulta un strategia fracasa awor caba, pasobra si cos bay malo na Medio Oriente actualmente, anto nos lo lamenta di no ta dispone di e dam awor aki mes. E pregunta clave cu ta surgi ta: tin manera pa nos tin cierto reserva di algun forma, mientras nos ta pagando nos debenan? E contesta ta: si, pero esey no ta facil. Manera e presupuesto 2026 ta traha, y e demas presupuestonan – preliminar – pa e proximo añanan ta traha, no tin espacio pa pone placa un banda, y pakico no? Pasobra por presupone cu gasto publico ta keda subi y ingreso gubernamental por sigui crece pero moderadamente. Anto e solucion lo mester bin di otro banda. Pregunta: por crea fondo, con y na unda?

Un manera pa hacie ta cortando gasto structuralmente pa crea recurso pa un fondo. Nos ta scucha e gritonan caba di “esey ta imposible, no por!” Cu tur respet, nos no ta di acuerdo cu tal ponencia. Ta con otro den cualkier famia nan ta logra pone placa un banda, si esnan cu ta trece placa cas no ta bay gana mas? E pregunta cu nos mester haci na nos mes ta: nos tin un sector publico di un tamaño aceptable o nos por imagina un sector publico menos costoso? Laga nos defini di kico nos ta papiando aki. Ta trata di entrada y gasto di Pais Aruba y e fondonan social (AZV, SVB); no di e demas entidadnan publico o semi-publico. Kico realmente, di nos GDP di cierto aña, ta bay na gobierno y e fondonan social? No pa casualidad Raad van Advies (RvA) den su conseho pa presupuesto 2026 ta referi na un estudio cu nan a haci a base di aña 2023. Di esey ta resulta cu Pais Aruba, AZV y SVB conhuntamente a cobra Afl. 2.302,4 miyon, compara cu un GDP calcula na Afl. 6.746 miyon, pa 34,1% di GDP. Pa gobierno so e porcentahe di GDP ta 24,2%. Mester menciona cu den e ingreso di gobierno tin ainda e parti di BBO cu ta dedica na AZV, cu e aña ey tabata Afl. 262,3 miyon. Por constata anto cu e dos fondonan social aki algun aña pasa tabata na Afl. 931,8 miyon y actualmente ta riba mil miyon florin pa aña. Pero, kico nos kier bisa cu esaki? Cu no ta parce nos un alternativa viable pa aumenta ingreso gubernamental mas ainda via impuesto, pero lo mester contempla baha gasto di aparato gubernamental. Atrobe, e gritonan en contra lo ta bin di tur banda; pero realmente tin otro alternativa? Y ban ta franco: nos a stop di contempla e posibilidad di digitaliza proceso administrativo di tal forma cu por baha gasto gubernamental y aumenta servicio? Nos ta scucha nos politiconan grita cu a baha e cantidad di ambtenaar asina hopi caba den ultimo añanan, anto awor ainda mas…? Nos contesta ta lo siguiente: acaso esey a mehora eficiencia di e aparato? Talvez, pero disculpa nos pa no a ripara… E acceso digital pa e ciudadano ta algo cu ainda ta mas un soño remoto cu un realidad acercando cu paso fuerte. Di e manera aki, cu menos empleado publico cu ta cobra cada vez mas, nos a keda mes leu. Ni siquiera nos a haya tende cu di berdad a aboli e aumento salarial automatico (‘periodiek’) y ta evalua funcionamento y promocion solamente a base di e sistema nobo.

Ta mas cu claro cu ningun tipo di reserva por ser crea a base di aire ni huma. E ta exigi un esfuerzo financiero, mescos den tur hogar, di reserva a costo di consumo. Nos por mira pronto un plan pa esey?