Cooperacion entre Aruba, Corsou, Sint Maarten, y Hulanda a hunga un rol significativo den fortificacion di economia y gobernacion dentro di e parti Caribense di Reino ultimo añanan. Esaki ta bisto for di un evaluacion recien di e asina yama Areglo Mutuo pa Cooperacion riba Reformanan, cu a keda introduci despues di e crisis di COVID-19.
E areglo, cu ta na vigor for di april 2023, ta forma e cuadro pa cooperacion pa loke ta trata reformanan considera necesario despues di e golpinan economico severo di e pandemia. Economianan dependiente di turismo, particularmente di Aruba y demas islanan den Caribe, a ser asota duro y mester a tuma accion rapido pa garantisa stabilidad financiero y limita daño social economico.
Na april 2020, Aruba, Corsou, y Sint Maarten a haci un apelacion na Hulanda pa sosten financiero, a base di acuerdonan dentro di Statuut di Reino. E sosten aki inicialmente a bin den forma di prestamo sin interes, permitiendo e paisnan pa cumpli temporalmente cu nan obligacionnan.
Pronto a sali na cla cu tabatin mester di mas sosten. For di mey 2020 pa dilanti, e yudansa aki tabata mara na condicionnan, cu reformanan structural tumando centro di atencion. E meta no tabata solamente recuperacion a corto plaso pero tambe fortalece resiliencia economico a largo plaso.
En total e tres paisnan Caribense hunto a haya mas di un biyon euro na sosten di likides, di cual Aruba a haya mas o menos 441,7 miyon euro.
E reformanan a ser elabora den e asina yama Landspakketten, den cual a pone acuerdonan pa loke ta trata mehoracionnan den areanan manera maneho financiero, belasting, economia, cuido di salud y sector publico. Hulanda a brinda no solamente sosten financiero pero tambe experticio y capacidad di implementacion pa medio di Organisacion di Trabao Temporal (TWO).
E organisacion aki ta sostene e paisnan den Caribe den ehecucion di reformanan, entre otro door di desplega specialistanan y coordina proyectonan. P’esey e cooperacion ta di naturalesa tanto financiero como substancial.
Di acuerdo cu e evaluacion, e acercamento aki a yuda pa pone procesonan di reforma den movemento. Na mesun momento, ta parce cu hopi proyecto ta andando ainda y cu ta tuma tempo prome cu e resultadonan bira completamente visibel.
Pa Aruba, e evaluacion ta pinta un imagen mixto. Di un banda e pais ta posee un structura administrativo relativamente stabiel y experiencia cu politica independiente dentro di Reino. Esaki a contribui na un fundeshi solido pa reformanan.
Di otro banda, Aruba ta luchando cu retonan structural, manera capacidad legislativo limita y vulnerabilidadnan den administracion financiero. Tin tambe un historia di modernisacion retrasa, loke ta nifica cu reformanan tabata necesario pa basta tempo caba.
E evaluacion ta enfatisa cu hopi di e reformanan actual ta alinea cu e ambicionnan di politica existente di Aruba. Como resultado, nan ta ser percibi menos como impone externamente y mas como un aceleracion di procesonan cu ta andando caba.
Ya caba Aruba a tuma pasonan concreto riba varios tereno. Por ehempel, mehoracionnan a ser implementa den maneho financiero, incluyendo ahustenan na procesonan presupuestario y e structuracion di fluhonan di trabao financiero.
Desaroyonan tambe ta visibel riba tereno economico, manera establecimento di Aruba Fair Trade Authority (AFTA) y iniciativanan pa loke ta trata proteccion di consumidor. Banda di esaki a tuma pasonan pa loke ta trata cobransa di impuesto y intercambio di datonan entre e instancianan di impuesto y banconan.
Den e sector di cuido, entre otro, a cera un acuerdo di cuido y a desaroya un modelo di pronostico financiero pa controla gastonan miho. Na mesun momento, algun reforma ta experenciando retraso, por ehempel pa motibo di dependencia riba tumamento di decision politico of capacidad di implementacion limita.
Aunke cu Aruba ta progresando, ta berdad cu no ta tur reforma ta cana riba e mesun ritmo. Algun ta den e fase di planificacion of preparacion ainda. Factornan manera cambionan politico y capacidad limita den gobierno ta hunga un rol den esaki.
E evaluacion ta mustra cu exito di e reformanan ta depende hopi di priorisacion y continuidad administrativo. Sin suficiente enfoke, tin riesgo cu procesonan importante ta ser retrasa of no ta completamente finalisa.
E cooperacion cu Hulanda ta ser evalua predominantemente positivamente den e evaluacion. Pa Aruba hopi biaha e areglo ta fungi como un catalisador door di pone capacidad y experticio adicional disponibel.
Na mesun momento, e pesonan administrativo asocia cu e cooperacion tambe ta ser subraya. Mas ainda ta keda importante pa Aruba mantene control y integra reformanan den su propio maneho pa preveni dependencia.
E evaluacion ta enfatisa cu propiedad ta un factor clave di exito. Na Aruba hopi biaha reformanan ta hinca den structuranan existente, loke ta contribui na cohesion y efectividad. Futuro di e cooperacion
E areglo actual ta core te cu april 2027. Segun e evaluacion, ta deseabel pa sigui cu e cooperacion despues di esey, sea den un forma adapta of no. Na final, e reformanan tin un tempo largo y ta rekeri atencion continuo.
Pa Aruba, e evaluacion ta recomendabel pa extende e cooperacion cu Hulanda cu por lo menos dos aña, dirigi riba ehecucion y ancramento sostenibel di e reformanan.
Ademas ta conseha pa limita e agenda na pistanan di prioridad y pa fortifica mas ainda e rol di e organisacion di ehecucion dentro di Aruba. Tambe ta pone enfasis riba e importancia di transparencia y raportahe na Parlamento di Aruba.
E evaluacion ta enfatisa cu e situacion ta diferencia pa pais. Mientras cu Aruba ta relativamente stabiel, Corsou y Sint Maarten ta confronta diferente reto y posicion di salida. No obstante, e paisnan ta comparti un necesidad comun pa fortalece nan economia y gobernacion.
Segun e evaluacion, cooperacion dentro di Reino por contribui na compartimento di conocemento, construccion di capacidad, y desaroyo institucional. Na mesun momento, e responsabilidad pa reformanan ta keda primordialmente cerca e paisnan mes.
Un tema importante den e evaluacion ta e balansa entre autonomia y cooperacion. E paisnan dentro di Reino tin nan propio responsabilidad pa cu nan maneho, pero por beneficia di esfuersonan conhunto.
Segun e evaluacion no mester mira autonomia como un motibo pa evita cooperacion. Al contrario, cooperacion en realidad por contribui na independencia duradero y un posicion mas fuerte riba termino largo.
Pa Aruba, e reto di mas grandi den e proximo añanan ta sinta den consolida e reformanan cu a ser inicia. Esaki ta nifica cu e enfoke ta cambia di traha plannan pa implementa y hancra nan.
Den e sentido aki ta importante pa pone prioridadnan y percura pa suficiente capacidad den seno di gobierno. Stabilidad politico y politica consistente tambe ta hunga un rol crucial.
E evaluacion ta mustra cu Aruba ta riba e bon caminda, pero cu e trabaonan no ta cla ainda. E proximo añanan lo determina e exito di e reformanan y e grado na cual e pais ta logra fortalece su resiliencia economico y administrativo. Pa e parti Caribense di Reino den su totalidad, cooperacion ta keda un instrumento importante pa atende retonan comparti. E experiencianan di ultimo añanan ta ofrece lesnan valioso pa futuro den e sentido aki.



