E guera na Medio-Oriente ta parce di bira algo cu no ta termina por lo pronto. E consecuencianan di escasez mundial di petroleo y otro materia prima y producto intermedio ya ta afectando Asia y esaki dentro di poco lo cuminsa afecta e mercadonan consumidor na Europa y Norte America tambe. Banda di esaki e diferencianan strategico entre e paisnan Europeo y otro aliadonan, y Estadonan Uni ta birando cada dia mas obvio. Tambe riba tereno di energia, unda Europa y Canada ta optando pa energia renovable. Mientras tanto na Aruba nos ta parce di ta biba entre propaganda renovable y realidad estilo Mericano, aceptando cada crisis energetico cu resignacion.

Na Merca gobierno di Trump ta scoge unilateralmente pa uso di energia di origen fosil, a costo di e plannan di cambio pa energia renovable cu anterior gobiernonan Mericano tabata ehecuta caba. Tambe e actitud pa cu vehiculo electrico a cambia completamente, mientras na Europa y Canada, awor cu e problema di combustible caro, benta di auto electrico a aumenta mas ainda.Na Merca e actual gobierno ta promove uso di combustible fosil, mustrando riba un abundancia propio di e recursonan aki. Tambe ta descurasha benta y uso di vehiculo electrico. E realidad di auto-abastecimento sin embargo ta otro. E pais ta produci alrededor di 13 miyon bari di crudopa dia, pero ta consumi 20 miyon. E resto ta bin di exterior, unda Canada y paisnan Arabe ta e proveedornan principal, tambe di otro producto procedente di industria petro-quimico. Merca ta e consumidor mayor di aluminio, pero no ta conta cu un produccion nacional notable. Aki tambe ta depende entre otro di importacion for di Canada.

Na Europa, na paisnan manera Hulanda empresa y consumidor individual ta buscando manera pa limita nan dependencia di importacion, entre otro di gas natural mirando e escasez cu por bira mas grave ainda, sigur si despues di verano ainda no tin solucion pa e conflicto. Prolongacion di e guera lo crea un situacion amplio di escasez di tur producto cu mester bin di Asia, un parti importante di loke Europa ta importa.

Y Aruba: ‘Kicking the can down the road’?

Mientras na nivel politico nos no porhaci mucho mas cu observa e desaroyo mundial, na nivel practico local tin hopi pa haci. Por ehemplo, nos tambe ta keda confronta cu e escogencia entre sigui usa mayoritariamente combustible fosil, o planifica un cambio den direccion di energia renovable. Pa demasiado tempo nos tabata den un situacion unda oficialmente tin un maneho pro energia renovable, pero sin cu tin un avance den e direccion ey. Awor, pa via di e crisis economico mundial cu ta menaza, nos ta haya nos confronta cu tur e desbentahan di energia fosil, sin cu tin un ruta planea y disponible di con yega na energia alternativo. E resultado practico ta cu nos gobernantenan ta propaga energia alternativo, mientras nos realidad diario ta bisa cu nos ta biba den e ‘realidad Mericano’. Ehemplo: como 15 aña pasa a introduci un rebaho di impuesto di importacion pa vehiculo electrico te 2%. Esaki obviamente como estimulo pa opta pa auto electrico, pero e no a resulta suficiente. Esaki ta lamentable pasobra Aruba, cu su distancia limita pa via di nos geografia, ta sumamente apto pa ehecucion di un plan asina. Pa keda den e sector di transporte, por tuma nota di e situacion den sector di transporte pa diversion turistico (ATV/UTV), unda desde basta tempo caba por a regula e sector mihor. Por ehemplo, obligando henter e sector pa cambia pa vehiculo electrico, banda di medida di limitacion di grupo y ruta. Porcierto den nos edicion di ayera (24 april) a elabora extensamente riba e reciente prohibicion di e-bike y step electrico riba caminda publico. Nos no ta desea di ripiti e contenido ey, pero aki algun observacion adicional. Uno: e-bike no necesariamente ta mas peligroso cu otro bicicleta, basta ta limita e velocidad cu mag alcanza. A pensa riba esey? O tin miedo di e trabao cu esey ta trece cune? E medida tuma ta laga e ciclista existente, sea pa transporte diario o pa deporte, cu e realidad di peligro grandi riba nos careteranan, unda nada no ta cambia. Dos: e step electrico ta otro asunto, pasobra aki tin un combinacion di velocidad y capacidad di maneha e step, cu ta completamente otro cu un bicicleta tradicional pa via di e falta di efecto giroscopico cu e wielnan chikito. Mas ainda ora ta trata di turista cu no conoce nos trafico. Un posible punto di mehoracion pa e sector mes atende. Conclusion: manera exponi den un anterior Editorial e siman aki, nos por observa e realidad di ‘kicking the can down the road’ pa loke ta ATV/UTV, cu mag di keda tormenta loke tin ainda di naturaleza. Esaki mientras ta tuma medida cu parcialmente lo yuda – pa cu e e-step – pero no ta haciendo nada pa e ciclista normal cu tin participacion legal na trafico desde cu bicicleta ta existi, sin ningun proteccion. Cu e trafico cu a aumenta drasticamente den ultimo añanan lo tabata logico cu a cuminza pensa con separa bicicleta, y e-bike, for di e resto di trafico, pa cuminza banda di e careteranan principal. Nos a mira esaki realiza caba banda di e careteranan grandi mas reciente. Esaki ta un asunto costoso, pero no lo tin solucion barata na e altura aki. Sigui duna prioridad exclusivo na transporte di auto (ademas no electrico) tambe ta costa miyones pa aña, sin cu nos ta libra di e factura anual di gasolin, diesel, fuel oil, etc.