E distancia actual entre Merca y Europa ta parce un diferencia den obhetivo economico, pero e ta hopi mas cu esey. Bao di e capa publicitario di e momento ta bay diferencia profundo den manera di pensa con pa organiza sociedad. Esaki ta bira bon cla cu un tema manera salubridad publico, unda e diferencia no por ta mas grandi. Entre e paisnan economicamente mas avanza tin solamente un, Merca, cu no tin un sistema di seguro medico general cu ta cubri tur ciudadano. Nada di ta orguyoso aki, pasobra e ta conduci na e contraste increible di e pais mas rico na mundo cu tin decenas di miyones di ciudadano sin seguro medico y mas ainda cu no tin suficiente cobertura medico. Ora resulta cu e persona o un familiar tin un enfermedad cronico y posiblemente hasta terminal manera cancer, ta bende tur propiedad, incluyendo cas y auto den un intento pa salba e pacient. Si esaki no ta suficiente un famia por termina literalmente riba caya, a menos cu nan tin famia cu por tuma nan den cas. Empleo hopi biaha ta imposible pa e pacient cu por ta esun cu ta pone pan riba mesa.

Den e otro paisnan prospero esaki no ta e caso; nan tur conoce un sistema parecido na esun di nos, di origen Hulandes, cada un cu nan maneho y custumbernan diferente si. En todo caso na tur e paisnan ey e storianan spectacular, di ciudadano desampara cu nos ta haya di Merca, no ta tumando lugar. Esey ta significa cu nos tin un sistema perfecto? Nos tur sa cu esey no ta berdad, pero aki no tin hende ta muri riba caya pasobra nan no tin acceso na asistencia medico.

Awor, ken ta e ‘loco’ den e asunto aki, tur pais prospero o esun mas rico cu ta haya cu Europa ta ‘socialista’ o hasta ’comunista’, loke ta tipifica e ignorancia cu ta reina den un pais cu gran acceso na informacion. Durante ultimo par di aña por mira riba YouTube varios persona di Merca cu pa un of otro motibo ta biba na Europa y ta conta nan sorpresa pa e manera con bida ta organiza na e continente aki. Por ehemplo, cu bo ta paga un suma razonable pa luna na seguro medico y e resto ta sigui di mes, sin cu bo ta haya factura di cienmiles den bo postbox pa bo mes bay paga. Hasta nos a mira algun ta compara factura medico Mericano di nan mes cu e tratamento practicamente gratis, ademas di ta hopi mas barata na Europa. Pa duna algun cifra general: dato di Eurostat ta indica cu na Union Europeo e paisnan ta dedica 7,3% di GDP na gasto medico; na Merca e cifra aki ta 18% di GDP…

Asina anto nos por yega na e conclusion cu nos a haci e bon escogencia di tin un relacion permanente cu Union Europeo y por sigui biba feliz? No, pasobra tin mas asunto pa atende. Y aki no ta trata di asunto cu ta resolve simplemente siguiendo modelo di otro pais. Nos tin un sociedad cu ta obheto di cambio drastico.

Den cuarenta aña nos a transforma un sociedad di 60.000 na uno cu dos biaha e cifra ey a base di inmigracion, di cual pa un parti awor a tuma e decision di integra nan den comunidad. E parti Venezolano di e grupo aki ta supuestamente ‘refugiado’, tin di nan cu hopi aña di permanencia na nos isla. Nan tabata biba ‘somewhere’ pero awor por bira habitante oficial y talvez despues hasta ciudadano di e teritorio aki; nada en contra. Pero nos mester reconoce cu nos a laga un sociedad nobo surgi, sin e coherencia y solidez di relacion social cu tabata caracteriza e comunidad di antaño. Y e observacion aki no ta pa añora e comunidad di pasado, pero pa señala cu nos mester crea un comunidad nobo cu e solidez necesario, pa evita e desastre cu bo ta haya ora un comunidad no tin e control social necesario. Nos mester crea un comunidad nobo, di mayoria di hende naci den exterior, cu e instrumentonan disponible. Pero kico nos ta mira? Cu nos tin decadas sin un bon planificacion di vivienda y construccion a keda atras compara cu e crecemento poblacional. Mas serio ainda, nos no conoce un maneho social cu ta trata di brinda mas coherencia na e comunidad nobo, cu no tin relacion basa riba famia y bisiña conoci di antaño. Nos a mira varios decada pasa trabao comunitario a base di e centronan di bario, y despues? Urbanizacion a sigui sin un respuesta contundente gubernamental. Y, mientras tanto e presion economico, forma entre salario insuficiente y prijs na nivel di destino turistico di luho, ta birando un problema hasta pa loke nos ainda ta yama e ‘clase medio’, cu aparentemente tampoco por haya vivienda pagable mas. Nos ta haya straño anto cu e cantidad di mucha cu ta nace a baha te na un minimo historico? Ta ken tin gana di lanta yiu den un apartamento chikito o un camber den cas di nan mayornan? Esaki ta e cosnan cu ta conduci na incertidumbre y falta di coherencia social, cu por hiba nos na mas delincuencia (hubenil) y otro problema delictivo.

Nos por constata cu pa cierto asunto nos a haci e escogencia corecto, entre solucion razonable Europeo y Merca birando un selva, pa loke ta seguro medico y atencion social. A keda e cosnan cu nos mes mester haci, pero unda e solucionnan ta?