Den e edicion aki di nos column semanal tocante Papiamento nos ta sigui trata algun tema cu cual nos a cuminza den e anterior edicion pero no por a inclui tur. Den pasado nos a trata e temanan aki caba, pero ta parce nos bon pa trece nan na atencion publico, ya cu nos ta mira nan bolbe cada biaha atrobe den publicacion na Papiamento. Den e edicion anterior (diasabra 30-mei-2026) nos a publica entre otro e forma corecto di aplica e conocido ‘nan’ y e forma corecto, segun nos, di skirbi e combinacion di palabra ‘cune’ o ’cunele’. Aki anto algun mas di e erornan mas comun cu nos ta haya den publicidad.
Paso (pasó) envez di pasobra
Ultimamente a bira un custumber caba pa pronuncia y skirbi ‘paso’ (pasó) envez di e palabra completo ‘pasobra’. Mientras cu den forma di papia e ta di comprende, cu nos afan eterno di abrevia palabra, pero ora di skirbi e ta causa confusion, ya cu e palabra ‘paso’ ta ser usa pa siglos caba pa algo totalmente otro: un stap. Y pasobra nos tin e acuerdo den Papiamento (di Aruba) cu nos no ta skirbi accent, no tin nada cu den forma skirbi ta indica e diferencia. Solucion: skirbi ‘pasobra’.
Prueba envez di proba
Regularmente nos ta tende y lesa e uso di e palabra ‘prueba’ como verbo envez di usa e verbo original cu ta den nos idioma pa varios siglo caba y cu ta esun cu nos a adopta di Spaño y/o Portugues: probar/provar. Nos a adopta desde semper e verbo y e sustantivo manera nan ta: probar y prueba. Lo ta duna mas claridad si nos keda distingui e dos cosnan aki, manera den e siguiente frase: “Si bo kier proba algo, anto bin cu prueba.” Atencion: e verbo ‘probar’ den sentido di haci un prueba, un intento o experimento, na Papiamento ta ‘purba’ cu tambe tin mesun origen.
Tabatin o tabata tin
Esaki tambe ta hiba nos na origen di nos idioma. Nos tin un manyen di verbo cu no conoce e ‘ta’ nan dilanti pa indica presente. Un di nan ta e verbo ‘tin’ (manera tambe ‘sa(bi)’, ‘por’, ‘gusta’, ‘mester’, ‘conoce’, e.o.). Por lo tanto no ta pone e ‘ta’ hunto cu e ‘taba’ cu nos a hereda tambe di e fuentenan Portugues y Spaño (di ‘estar’: estaba/estava). Anto lo corecto ta pa skirbi y pronuncia ‘tabatin’ y no ‘tabatatin’ o ‘tabata tin’. Ta bon pa inclui aki otro ehemplo di nos afan di abrevia palabra. Tin ora nos ta tende un hende bisa: “Mi ta di bay e fiesta pero finalmente m’a keda cas.” Loke e persona ta haci ta corta e palabra original ‘tabata’ te na ‘ta’ pero e contexto ta mustra claramente cu e ta papiando di algo den pasado, por lo tanto su ‘ta’ ta reemplaza aki e ‘tabata’.
Pero, pa completa e asunto, mester bisa cu tin algun verbo cu tin algun excepcion, dependiendo di tempo y contexto. Por ehemplo: e verbo ‘conoce’ no tin un ‘ta’ su dilanti den presente, pero den otro situacion si, por ehemplo: “Trafico ta conoce otro victima mortal.” E ta un forma mas corto di bisa “trafico a (yega na) conoce otro victima.” Pa no lubida e forma ‘normal’ di usa ‘conoce’: “Mi no conoce tanto experto di e materia ey, y sigur no aki.” Mescos e ehemplo anterior, cu e verbo ‘conoce’ tambe nos por haya e fenomeno di un ‘ta’ dilanti cu realmente ta un ‘tabata’ corta pa mas facilidad den papia. Ehemplo: “Mi ta conoce e persona ey desde mucha.”Sin embargo, ora di skirbi no haci esey, skirbi henter e verbo ‘tabata’. Pakico nos sa sigur cu esey e kier bisa? Pasobra si e kier a aplica presente, anto e lo a bisa: “Mi conoce e persona ey desde mucha.” Papiamento ta resulta un poco mas complica cu hopi ta kere…



