Dia Mundial di Medio Ambiente dirigi pa UNEP (Programa di Nacionnan Uni pa Medio Ambiente) y celebra cada 5 di juni desde 1973, ta e plataforma mundial mas grandi pa conscientisacion ambiental y celebra pa miyones di persona den henter mundo.
Tema pa 2026: un yamado global pa accion climatico
Planeta Tera ta papiando un idioma bon cla y raspa, mediante temperatura record, secura, inundacion, candela di boske mas intenso y extenso, tormentanan extremo, gletschernan (EN: glacier, ES: glaciar) desapareciendo y capanan di ijs dirtiendo den forma acelera den zonanan Artico y Antartico contribuyendo na subida di nivel di lama.
Pa añanan largo nos a bisa cu limita subida di temperatura global cu 1.5°C ta esencial pa evita e peor impactonan di cambio climatico.
Awe nos ta cerca di pasa e limite aki, y cada fraccion di un grado ta conta.
Cambio climatico ya no ta un futuro menasa, e ta actualmente cambiando bida riba henter Planeta.
Sinembargo algo otro tambe ta cobrando forsa: accion colectivo. Comunidadnan ta restaurando ecosistema. Hubentud ta haciendo cambio, manera e hobennan di Islanan Pacifico cu a logra den Corte Internacional di Husticia e determinacion cu gobiernonan ta responsabel pa tuma accion climatico y alabes por ser teni responsabel pa impacto causa na paisnan vulnerabel dor di inaccion. Energia renovable ta transformando ciudad y hogar. Solucionnan sostenibel ta construyendo un futuro diferente.
E aña aki e tema ta A Global Call for Climate Action, un Yamado Global pa Accion Climatico, pasobra nos Planeta Tera ta dunando señal cu mester cambia e rumbo.
P’esey ta haci un Yamado Global pa Accion Climatico
Mensahe di Secretario General 2026
Riba Dia Mundial di Medio Ambiente, e señalnan di alerta ta tur caminda. E ultimo 11 aña tabata e 11 mas calor desde cu a cuminza registra temperaturanan.
Y e daño ta hopi mas cu solamente aumento di temperatura: di contaminacion atmosferico te degradacion di teranan, collapse di ecosistema y desaparicion di biodiversidad.
Salud ta keda perhudica, hogarnan destrui, y hamber ta cuminza prevalece den mas zona rond mundo.
Mundo ta a punto di experiencia un aumento temporal di temperatura global superior na 1.5°C.
Cada decimo di un grado ta causa un daño mayor, particularmente pa esnan mas vulnerabel.
Nos tarea ta consisti den logra cu e aumento aki ta mas chikito posibel, cortico y pa baha e temperatura.
Esey ta nifica reduci drasticamente emisionnan.
Acelera un transicion husto pa bandona combustibelnan fosil y opta pa energia renovable: e unico caminda sostenibel pa yega na disminucion di costo y un berdadero seguridad energetico.
Proteha boske, tera y lama.
Yuda comunidadnan adapta na efectonan devastador cu ta presente caba.
Ta e momento pa actua, pa e bienestar di nos medio ambiente y di nos futuro.
Situacion na Aruba
Pa duna contenido na e Yamado Global pa Accion Climatico e maneho mester ta uno integral.
Y awor cu Aruba a ricibi su designacion di UNESCO como UNESCO Biosphere Reserve riba Dia Mundial di Medio Ambiente 2026 e enfoke integral aki ta bira obligatorio.
Na 2015 den e Asamblea General di Nacionnan Uni Promer Ministro Mark Rutte di Hulanda a haci e declaracion oficial den nomber di Reino Holandes pa e compromiso pa ehecuta e Obhetivonan di Desaroyo Sostenibel (SDGs) den tur teritorio den Reino.
Y Promer Ministro Mike Eman como parti de e delegacion di Reino Hulandes a dirigi reunionnan specifico enfoca riba sostenibilidad di islanan den nomber di Reino Holandes y a anuncia cu Aruba lo bira e sede pa e UN Centre of Excellence for Sustainable Development of Small Island Developing States (SIDS).
Di e periodo 2015 te 2017 e Comision Nacional pa SDGs di Aruba a organiza sesionnan plenario cu tur stakeholders na Aruba, manera prescribi den e Documento cu ta defini e 17 SDGs y 169 metanan, titula Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/70/1).
E documento aki ta enfaticamente menciona accion climatico y combatimento di pobreza como dos linea cora y ta subraya e necesidad di “involucra tur stakeholders den tomo di decision pa desaroyo sostenibel lagando
Ningun hende afor of atras
Pa e Yamado Global pa Accion Climatico mester usa e documento menciona y e SDGs como guia y e Dialogo NACIONAL como instrumento, pero e realidad na Aruba ta otro.
Dia 8 april 2026 a sali un Ministeriele Beschikking (MB) pa institui un Comision pa establece actornan y determina temanan prioritario pa un Dialogo Social, basa riba e SDGs. Esaki pasobra na dos ocasion anterior un intento pa establece un Dialogo Tripartite entre Gobierno, gremio sindical y comercial a fracasa pa rason di falta di consenso riba temanan prioritario.
E Comision institui den e MB mester a entrega su rapport final 30 mei 2026.
Informacion ricibi di varios sindicato den e Comision ta indica cu atrobe un fracaso ta mustra di ta inminente, pasobra cierto gremio sindical y comercial no kier sa ni tende mes di SDGs.
Pues mester constata cu anno 2026 tanto Gobierno como algun gremio comercial y sindical NO KIER e Dialogo Nacional segun e normativa di Nacionan Uni y SDGs, pues INTENCIONALMENTE silenciando e voznan di gremionan cu ta alertando riba e falta di desaroyo sostenibel berdadero na Aruba.
Aruba falta instrumento huridico pa regula cuido ambiental y di naturaleza loke ta conduci na sobredesaroyo sin debido planificacion di turismo a largo plazo cu un aumento drastico den perdida di teranan natural cu mata, tanto den mondi como area habitat y tambe pa agricultura.
Hopi tratado ambiental ainda no ta implementa na Aruba. Y legislacion existente ta deficiente:
No tin Landsverordening Milieubeheer, ni legislacion pa estudio di impacto ambiental, proteccion di aire, tera y lama contra polucion y tampoco no tin un Landsverordening Maritiem Beheer pa fiha, regla, proteha y monitorea nos zona exclusivo economico riba lama y rikesanan mineral den fondo den e area aki;
Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and their Disposal NO ta implementa;
Stockholm Convention of Persistent Organic Pollutants NO ta implementa;
Vienna Convention for the Protection of the Ozone Layer NO ta implementa;
Convention for the Protection of the Marine Environment of the Wider Caribbean (Cartagena Convention) ainda falta pa implementa e importante LBS Protocol, Land-based Sources Protocol, cual ta regula polucion likido y solido cu ta yega laman procediente di actividad riba tera.
United Nations Framework Convention on Climate Change y tur su Protocolnan y Acuerdo di Paris, ningun di nan a ser ratifica y implementa na Aruba, siendo cu nan ta vital pa accion climatico y pa logra cumpli cu e Obhetivonan di Desaroyo Sostenibel (SDGs).
Un Plan di Ordenacion Teritorial (ROP) y reglamentonan di zonificacion (ROPv) yen di buraconan cu ta permiti desvia di stipulacionnan, ora Ministro haya bon pa haci un excepcion.
Si nos kier duna real contenido na e Yamado Global pa Accion Climatico mester reanuda e Dialogo Nacional segun normativa di Nacionnan Uni cu SDGs.



