Un rapport reciente entrega na parlamento Hulandes dia 8 di juni pa minister di Husticia y Seguridad David van Weel a pone e islanan Caribense den Reino – incluyendo Aruba – den centro di un maneho nobo y mas determina contra crimen serio.

E documento, oficialmente titula “Voortgansrapportage High Impact Crimes 2024-2025,” ta un rapport cu ta detaya progreso riba loke autoridadnan Hulandes ta yama “crimen di impacto halto.” Esaki ta crimen cu ta defini pa daño severo y duradero cu ta causa no solamente na victimanan individual, sino tambe riba henter comunidad y sociedad su sentido conhunto di seguridad.

Pa pueblo di Aruba, e rapport aki ta carga un mensahe cu ta merece hopi atencion: Den Haag no lo trata crimen riba e isla como un problema local y distante. Awo e ta explicitamente mira como un preocupacion di seguridad nacional Hulandes.

Dicon tasa di crimen di Aruba ta Hulanda su problema tambe?

E rapport ta reconoce esaki den e seccion titula “Inzet op de Cariben”. Den ciudadnan Hulandes grandi, problemanan visible por ser conecta na sospechosonan cu ta bin for di e parti Caribense di Reino. Desaroyo positivo como negativo tin su repercusion na Hulanda.

Esaki no ta algo solamente diplomatico. E ta un declaracion di politica. Via e rapport aki, e minister di Husticia Hulandes ta reconociendo, den un documento oficial cu lo entrega na su Parlamento, cu actividad criminal riba islanan manera Aruba ta directamente conecta na crimen den ciudadnan manera Amsterdam, Rotterdam y Den Haag. Hobennan hopi biaha recluta den rednan criminal na Oranjestad no ta keda na Oranjestad, segun e rapport. Patronchi di actonan criminal hopi biaha ta cuminsa aki – hortamento riba caya, violencia, te hasta crimen organisa – ta biaha hunto cu nan y manifesta den ciudadnan Hulandes. E conexion, segun e rapport, ta uno real, documenta y awo formalmente reconoci na e nivel mas halto di gobierno di Reino.

E consecuencia di reconocimento aki ta evidente. Pa e motibo aki interes di Reino y Hulanda ta di traha den direccion di un reduccion den e cantidad di crimen di impacto halto den parti Caribense di Reino. Reduci crimen na Aruba – y demas islanan den Reino – no ta mira mas como un topico di gobernacion local so. E ta un prioridad di seguridad nacional Hulandes – y e distincion aki tin un importancia enorme.

Un maneho nobo y structura pa e islanan

Cu e cuadro aki estableci, e rapport ta detaya un plan coordina y concreto pa con Hulanda tin intencion di coopera cu e islanan di awo pa dilanti. E strategia, yama HIC, ta crea hunto cu e islanan, banda di politica cu ta detaya den e agenda di politica conhunto pa cu husticia y seguridad pa Caribe Hulandes.

Ta intercambia conocemento y lo aplica metodo cu a proba di ta exitoso na Hulanda na e islanan,

di manera cu e por adapta na e situacion local.

E enfoke ta riba prevencion y victimisacion.

Esaki ta representa un cambio cu hopi importancia. Na luga di impone un solucion cu mester aplica pa tur di mesun manera, e rapport ta señala cu autoridadnan Hulandes tin intencion di adapta nan metodonan comproba na e realidad social y cultural di e islanan.

E enfasis ta riba 3 pilar: stop crimen en general, stop creacion di victima y preveni cu esnan cu a comete un crimen caba lo bolbe comete un. E ta un metodo comprensivo cu ta trata e ciclo di bida pa reduccion di crimen y Aruba lo forma un parti explicito den esaki.

Intervencion pa cu hoben ya ta activo

Un di e hermentnan mas significante cu Hulanda lo desplega den e strategia pa Caribe ya caba ta presente riba e isla. E programa Alleen Jij Bepaalt wie je bent, conoci como AJB, ta un intervencion di comportamento cu ta traha cu hobennan entre 12 pa 18 aña di edad. Segun e rapport, ya caba esaki ta andando na Aruba. Den e periodo di 2024 pa 2025, mas di 4.500 hoben a participa den AJB – un expansion di mas di 1.000 hoben compara c 2023 pa 2024. E programa tambe lo desplega na Aruba, Boneiro, Corsou y Sint Maarten.

E evidencia cientifico tras di AJB ta convincente y por ta un fuente di optimismo pa pueblo di Aruba. Investigacion di University of Amsterdam a mustra cu participantenan di AJB ta drenta den contacto cu polis 2 biaha menos frecuente y ta condena te hasta 3 biaha menos frecuente, compara cu hobennan den e grupo di control cu no a ricibi intervencion. Pa un comunidad cu ta preocupa tocante crimen den hobennan y e caminda cu e hobennan ta tuma, e cifranan aki por brinda un luz den e tunel. Nan ta representa un chens real di cambio den e trayectoria di hobennan den riesgo riba e isla.

E rapport tambe ta revela dicon intervencion trempan y na tempo ta asina critico. Sospechosonan den HIC hopi biaha ta mustra comportamento criminal for di un edad hoben y ta keda activo den crimen hopi mas largo compara cu otro sospechosonan. Un comienso trempan ta aumenta e probabilidad di un carera criminal den futuro, specialmente ora cu e prome ofensa ta hortamento. Hobennan cu comete e crimen aki hopi biaha ta core un riesgo mas halto di comete e crimen atrobe. Den otro palabra, e bentana pa intervencion no ta grandi – y segun e rapport, e programa ta diseña precisamente pa yega na hobennan prome cu e bentana cera.

Brinda ayudo pa crimen keda atras

Mas aleu cu preveni pa hobennan drenta un bida criminal, e rapport tambe ta menciona loke ta sucede despues cu un persona ya caba a pasa door di sistema di husticia. Aki tambe, Aruba y otro islanan den Caribe ta forma parti di e plan. E rapport ta pone enfasis riba e asina yama “Re-integratieofficier”, e Oficial di Reintegracion – como un di e hermentnan cu lo introduci den henter Reino, incluyendo e islanan.

E concepto ta uno cu por yuda. E Oficial di Reintegracion ta ehecuta, di parti di e municipio, ciudad of bario, coordinacion di e reintegracion di personanan entre edad di 18 pa 35 aña cu ta regresando for di detencion y cu ta enfrenta problema den varios area di bida – brindando sosten den yega na un cas, obtene documento di identidad, haya trabao y ingreso, lidia cu debe, acceso na cuido di salud y reconstrui un red social.

E motibo tras e metodo aki ta basa riba evidencia. Analisis for di Hulanda ta mustra cu hasta si 1 di e 3 parti clave di bida – debe, trabao of vivienda – ta bao control, e probabilidad di un recaida ta baha. Ora cu atende dos of mas, e efecto ta mas halto ainda. Pa Aruba, unda presion economico y oportunidad limita por pusha e personanan aki cay den red criminal atrobe, e tipo di sosten pa reintegracion structura aki por comproba di ta un di e hermentnan cu mas impacto den henter e strategia.

Un responsabilidad comparti

Loke e rapport aki na final di dia ta señala na Aruba, ta cu Hulanda su maneho pa cu crimen riba e islanan ta drentando un fase nobo – uno cu lo ser defini menos pa supervision y mas pa cooperacion, compartimento di herment y compartimento di responsabilidad.

Hulanda a, den otro palabranan, presenta dilanti su propio Parlamento cu loke sucede na Oranjestad tin consecuencia na Hulanda.

E argumento aki ta corta di ambos banda. E ta nifica cu Hulanda tin interes den inverti den Aruba su seguridad y area social, pero di otro banda ta nifica tambe cu Aruba su institucionnan – su gobierno, scolnan, servicionan social y tin biaha hasta comunidadnan – ta carga un responsabilidad pa tambe tuma na serio e problema y tuma accion. Awo, cu facilidad y sosten di e programanan y recursonan cu Hulanda kier ofrece.

E rapport kier ilustra tambe cu ciencia ta sostene e maneho. Inversion ta enfoca lo mas posible riba intervencion prometedor of cu a comproba caba di ta efectivo, di acuerdo cu e cuadro nacional di calidad pa intervencion efectivo di hobennan. Pues Hulanda kier laga cla cu su metodonan no ta experimental. Nan a pasa door di test, evaluacion y Hulanda a refina esaki durante e ultimo añanan y aw, nan kier extende e hermentnan aki na Caribe.

E pregunta pa Aruba no ta si sosten ta na caminda. E rapport ta laga cla cu esaki ta canando su proceso. E pregunta ta bira si e isla ta cla pa completamente ricibi y implementa esaki.