Aruba, Corsou y Sint Maarten ta trahando hunto riba un legislacion cu tin intencion di trece miho preparacion pa e 3 pais pa cu pandemianan den futuro y e control di malesanan infeccioso.

Gobierno di Aruba a stipula casi 50.000 euro pa completa e fasenan inicial di e proyecto aki, otorgando e tarea directamente na un abogado cu ya caba tabata involucra den fasenan anterior di e proyecto.

E proyecto legislativo aki ta atende salud publico, control di malesa infeccioso y preparacion di pandemia den tur 3 pais di parti Caribense di Reino. Un prome fase y parti di e di dos fase a completa caba, sinembargo segun gobierno di Aruba, financiamento anterior no tabata suficiente pa caba e proceso. Durante e lunanan binidero, e trabao legal cu te ainda mester completa ta inclui e proposicion di e legislacion, memorandum di splicacion, conseho legal y otro documentonan legal, banda di sosten pa e proceso di tuma decision politico y e implementacion eventual di e legislacion. E tarea ta core for di juli 1 2026, te cu maart 31.

Financiamento ta bini for di un subsidio cu Ministerio Hulandes di Interior y Relacionnan di Reino ta provee. Aruba actualmente ta presidente di e grupo di 4 pais cu ta manehando e preparacion di pandemia, cual ta haci e gobierno responsable pa e subsidio y maneho administrativo.

Riba e pregunta tocante dicon e tarea legal a keda otorga directamente, e gobierno su hustificacion ta continuidad; Cu casi 50.000 euro, e contract normalmente ta cay den un categoria cu ta rekeri pro lo menos un proceso informal bao Aruba su reglanan. Sinembargo gobierno a haci un excepcion riba e base cu e abogado su rol anterior ta dun’e conocemento specifico di e caso y experticio cu ta haci su persona, segun evaluacion di gobierno, rasonablemente e unico candidato pa sigui e trabao consistentemente y eficientemente.

E documento ta indica cu e 3 pais tin intencion pa structuralmente actualisa nan herment legal pa maneha un crisis futuro di salud – bayendo mas aleu cu plannan di emergencia temporario, den direccion di un fundeshi legal pa medidanan futuro contra malesanan infeccioso y pandemia.

Importancia di e legislacion

E legislacion di pandemia por zona manera un algo burocratico, pero e problema cu e tin cu resolve ta hopi concreto: Sin un cuadro legal implementa caba prome cu un crisis golpia, gobiernonan ta obliga di improvisa—dicidiendo hopi biaha bao presion publico enorme y incertidumbre legal, ki autoridadnan realmente tin e poder pa cera fronteranan, restringi movemento, rekisito di provisionnan medico of cuarentena obliga y riba ki base legal.

COVID-19 a expone e buraco aki casi tur caminda, incluyendo dentro di Reino Hulandes, unda e paisnan den Caribe a depende pisa riba ayudo humanitario Hulandes, asistencia medico y prestamo durante e pandemia, y unda 20% di e poblacion di Aruba y Sint Maarten, y alrededor di 15% na Corsou, a depende den cierto punto riba asistencia di cuminda financia pa Hulanda pa motibo un collapse di economianan cu ta depende riba turismo.

Legislacion crea y acorda di adelanta, na luga di crea durante un emergencia, ta duna gobiernonan un autoridad legal mas cla pa actua rapidamente, ta duna residentenan y negoshinan un bista mas cla riba kico lo impone y bao ki condicion y ta reduci e riesgo cu medidanan lo keda desafia of atrasa den corte pa falta di un base legal cla.

E esfuersonan no ta existi den isolacion; e ta forma parti di un ola mas amplio di preparacion legal pa pandemia cu ta andando na nivel global, Europeo y di Reino.

Na nivel global, World Health Organization su 194 estado miembro a adopta e prome WHO Pandemic Agreement riba dia 20 di mei 2025, despues di 3 aña di negociacion causa directamente pa e buraco y fayonan cu COVID-19 a expone. E ta solamente e di dos tratado negocia legalmente bao Artikel 19 di WHO Constitucion, despues di 2003 Framework Convention on Tobacco Control. E acuerdo aki ta enfoca principalmente riba mantene tur cos husto durante crisisnan futuro, rekeriendo acceso na tempo y ekitativo na vacuna, tratamento y diagnostico, particularmente pa paisnan di ingreso mas abao, y estableciendo un cadena di suministro global nobo y red di logistica pa coordina acceso na productonan di salud durante emergencianan. E no lo drenta na vigor te ora cu e 60 pais ratifica esaki, un proceso cu te ainda ta na caminda, y un anexo relaciona tocante comparti acceso na patogenonan y nan beneficio te ainda tabata bao negociacion na mita di 2026. Por separa, WHO su International Health Regulations—e cuadro cu ta rekeri paisnan reporta brote di malesa y coordina contesta internacional— a keda amienda na 2024 pa fortalece e obligacionnan aki mas ainda.

Na nivel di Reino, Hulanda ya caba ta tratando riba su propio version di esaki. Gobierno Hulandes ta haciendo amienda na su Wet publieke gezondheid, specificamente pa fortalece preparacion pa pandemia, crea un cuadro legal di podernan di emergencia cu ta keda drumi den temponan normal pero por activa na momento cu un malesa infeccioso cu potencial di pandemia menasa salud publico.

E prome fase di e amiendanan aki a keda aproba den Tweede Kamer na december den 2024 y a debati y vota riba esaki den Eerste Kamer na 2025. Legisladornan Hulandes explicitamente a construi e cambionan rond di lesnan cu nan a siña for di COVID-19, incluyendo conseho for di un comite di evaluacion cu ta examinando e gobierno su contesta na e pandemia. Notablemente, durante e debate den Eerste Kamer tambe a mira controversia; varios partido a trece dilanti preocupacion tocante con amplio e supervision ta na momento cu activa e podernan aki, un tension cu Aruba, Corsou y Sint Maarten mester tuma na cuenta durante creacion di su propio legislacion.

E proyecto legislativo hunto aki ta construi riba añanan anterior di cooperacion. Un grupo di trabao pa preparacion di pandemia involucrando tur 4 pais den Reino a forma na 2022 despues di consulta entre e 4 pais, cu tarea di identifica cua areanan tin mester di ehercicio hunto, training y test di stress. E cooperacion aki desde e tempo ey a evoluciona y converti den e red di experticio pa salud publico di Caribe Hulandes DuCaPhen (Dutch Caribbean Public Health Network), un red andando—ancra pa cooperacion entre e 4 pais y RIVM—cu tin meta di fortalece capacidad local, conocemento y experticio riba control di malesanan infeccioso y preparacion di pandemia den e parti Caribense di Reino.

Mas aleu cu Reino, te hasta Union Europeo a cuminsa cana un caminda paralelo, creando un arkitectura cu ta inclui Health Emergency Preparedness and Response Authority (HERA), crea pa garantisa e desaroyo y disponibilidad di medidanan medico durante emergencianan di salud, y EU su mandato renoba pa European Centre for Disease Prevention and Control. Aunke Aruba, Corsou y Sint Maarten no ta estadonan miembro di Union Europeo y ta cay fuera di e cuadro legal aki directamente, Hulanda ta participa den y contribui den esaki, haciendo e coordinacion na nivel di Union Europeo indirectamente relevante na con Reino en general ta atende preparacion pa pandemia.

Pa motibo cu e proyecto aki te ainda ta den su fase di preparacion y pa motibo cu no tin e texto legislativo ainda, tin varios aspecto riba cual ta importante pa pone atencion na momento cu mas informacion bira disponibel.

Entre otro, mester mira con amplio e podernan di emergencia lo ta y ki cuerpo gubernamental lo tin e autoridad di declara un emergencia y salud y impone medidanan, ademas di bao cua condicionnan exactamente por activa e autoridad aki of bao cua condicionnan e lo automaticamente caduca. Tambe mester tene na cuenta supervision di Parlamento. Parlamento mester keda cu un supervision significante riba medidanan di emergencia na momento cu activa esaki, mirando cu e debate Hulandes tocante su propio legislacion comparabel a centra specificamente riba preocupacionnan cu e podernan di emergencia por pone e supervision legislativo normal un banda.

Mirando cu Aruba, Corsou y Sint Maarten cada un ta pais autonomo dentro di Reino cu nan propio gobierno y parlamento, lo ta importante si e legislacion “hunto” aki ta nifica cu cada pais lo tin su propio ley nacional harmonisa of si algun elemento lo ta goberna pa un instrument di henter Reino—un distincion cu ta carga consecuencia real pa con hopi control local cada isla lo tin.

Tumando na cuenta e tamaño chikito di e islanan y su dependencia riba sosten di exterior durante COVID-19, mester mira si e legislacion ta inclui provision concreto pa yega na material medico, transport y personal den e 4 pais den Reino durante un crisis den futuro.

Otro punto cu mester tuma na cuenta ta ki hermentnan specifico e ley lo autorisa (por ehempel cuarentena, restriccion di movemento, reportahe obligatorio, rekisitonan di vacuna) y ki salvaguardianan, si a caso, ta inclui pa e residentenan su derecho durante un periodo di emergencia activa.

Pa awo, loke ta confirma ta limita: un contract legal, un fuente di financiamento, maart di 2027 como deadline y un intencion declara di construi un infrastructura legal na luga di otro plan di emergencia temporario. E preguntanan mas pisa—manera con hopi poder e legislacion aki lo duna gobierno, con hopi supervision lo tin ora cu e ta den uso—lo haya contesta solamente na momento cu publica e legislacion proponi.