PARLAMENTO

Gobierno di AVP-Futuro a celebra su prome 500 dia a cargo di nos isla e siman aki, dunando tanto e coalicion como oposicion un oportunidad pa reflexiona riba un periodo cu a cuminsa cu promesa di cambio, mayor poder di compra, y un maneho diferente pa gobernacion di Aruba.

E gabinete lidera pa prome minister Mike Eman a cuminsa su mandato dia 28 di maart, treciendo AVP back den gobernacion den coalicion cu e partido politico nobo, Futuro. 500 dia despues, gobierno por punta riba medidanan cu a tuma den e areanan di poder di compra, finanzas publico, politica economico y reforma.

Na mes momento, e 500 dia a bira un punto importante pa oposicion, particularmente MEP, cu ta argumenta cu hopi di e promesanan haci na comienso di gobernacion ainda no a traduci den resultado tangible pa e poblacion.

Prome minister y lider actual di MEP, Evelyn Wever-Croes, a resumi su evaluacion den un serie di declaracion: “500 dia di gobierno AVP-Futuro; 500 miyon surplus a somenta; 500 promesa kibra; 500 pregunta sin contesta; 500 motibo pa cambia rumbo.”

Segun Wever-Croes, e promesanan riba nan mes no ta suficiente.

“Promesanan ta importante, pero loke pueblo merece ta cu ta cumpli cu promesanan. Despues di 500 dia ta tempo pa haci e balans cu hechonan, no cu palabra ni promesa. MEP ta kere cu gobernacion mester wordo midi riba resultado y cu transparencia.”

Poder di compra

AVP-Futuro a inicia gobernacion primintiendo cu crecemento economico y finanzas publico mas saludable mester traduci den beneficio pa residentenan. Un di su prome accion tabata modificacion di presupuesto 2025. Gobierno a introduci contribucionnan mensual adicional di Afl. 250 pa pensionado, y a reduci accijns riba gasolin y diesel, cu ambos medida drentando na vigor dia 1 di mei 2025.

Gobierno a presenta e medidanan como parti di su esfuerso pa mehora poder di compra y sigura un distribucion mas amplio di e beneficionan di crecemento economico.

Finanzas publico, mientras tanto, ta keda un di e temanan central di e administracion. Presupuesto 2026 atrobe tin meta pa genera surplus cu por usa pa keda reduci debe publico di Aruba. E posicion declara di gobierno ta cu finanzas publico sostenible mester eventualmente crea espacio pa inversion y beneficio pa su ciudadano y negoshinan.

Pero precisamente e tamaño y e uso di surplus financiero di Aruba a bira un punto recurente di contencion politico.

Parlamentarionan di MEP ripitidamente a referi na un surplus acumula di alrededor di Afl. 500 miyon, argumentando cu pueblo no a experencia beneficio proporcional cu e cantidad di placa disponible. Anteriormente e aña aki, parlamentario di MEP, Dangui Oduber a usa e mesun cifra criticando e cantidad relativamente limita cu a presupuesta pa drecha caminda.

E cifranan oficial ta rekeri distincion. Durante e prome presupuesto complementario pa 2025, gobierno a reporta un surplus spera di Afl. 187,2 miyon, of 2,6 porciento, pa Aruba y varios entidad publico combina.

Di esaki, Afl. 87,5 miyon ta representa e balans spera di Pais Aruba mes. Regla di supervision financiero tambe ta restringi con por gasta surplus, incluyendo rekisito tocante reduccion di debe.

HOFA ta bira un di e batayanan politico mas grandi

Talbes e asunto cu mas a defini confrontacion politico durante e prome 500 dia claramente ta e propuesta di Ley di Reino pa Finanzas Publico Sostenible pa Aruba, miho conoci como HOFA.

E legislacion ta destina pa reemplasa e sistema temporal existente di supervision financiero cu un marco nobo pa finanzas publico sostenible. Segun gobierno Hulandes, HOFA tambe lo permiti Aruba obtene financiamento door di Hulanda cu un tasa di interes mas abao, potencialmente spaar placa cu por dirigi pa inversion.

Oposicion, sinembargo, a presenta e propuesta como un asunto di autonomia.

Parlamentario di MEP, Endy Croes, a usa e 500-dia di gobernacion pa acusa gobierno di “negocia cu Hulanda pa bende nos autonomia y Status Aparte na prijs di baca flaco a traves di Rijkswet HOFA!”

Croes a conecta e debate simbolicamente na dia 11 di augustus, referiendo na eventonan historico rond di e lucha pa Status Aparte di Aruba, y argumentando cu gobierno ta bayendo den direccion opuesto di e autonomia politico logra den e lucha aki.

E debate rond di HOFA ta mas complica cu e bandanan politico ta sugeri. E legislacion ta establece norma y condicion financiero, pero gobierno Hulandes ta insisti cu Aruba mes ta bay sigui determina con ta gasta fondo di inversion fia. Na mes momento, preocupacion tocante e consecuencia pa economia di Aruba a keda expresa no solamente pa oposicion politico, sino tambe pa sindicato y otro grupo.

E propuesta ya ta den un etapa avansa. Na maart, Conseho di Minister di Reino a bay di acuerdo pa mand’e pa Raad van State pa conseho, y e conseho aki a yega na juni. Aruba y Hulanda awo ta trahando riba un propuesta cu ta incorpora e conseho di Raad van State y Raad van Advies prome cu e proceso legislativo continua.

Pa Wever-Croes, e controversia tambe ta tocante transparencia. El a critica gobierno pa no tene Parlamento suficientemente informa tocante posible cambio na HOFA, argumentando cu parlamentario tin biaha a haya sa tocante desaroyonan door di medionan di comunicacion en bes di directamente for di gobierno.

Di plan pa implementacion

Mas aleu di e confrontacion politico, e prome 500 dia ta mustra tambe un gobierno ainda den proceso di move varios reforma mayor di planificacion pa implementacion.

AVP_Futuro formalmente a asumi responsabilidad pa e agenda di reforma den e Landspakket. E rapport di implementacion mas recien ta indica cu e enfasis ta cambiando cada bes mas di desaroyo di politica pa produccion di resultado concreto. Na mes momento, capacidad limita pa implementacion dentro di gobierno di Aruba ta keda un obstaculo, cu Hulanda dunando experticio y personal adicional den areanan manera economia, cuido di salud, ICT y mercado laboral.

Gobierno tambe a continua trabao riba diversificacion economico y entrepreneurship, mientras a introduci incentivonan fiscal pa curasha inversion y revitalisacion den centronan di Oranjestad y San Nicolas.

E desaroyonan aki ta ilustra un di e preguntanan central den evaluacion di e prome 500 dia: con hopi peso mester duna na reforma y proyecto cu a keda inicia, pero cu nan impacto final ainda no ta visible? Pa AVP-Futuro, hopi di e iniciativanan aki ta forma parti di un transformacion a largo plaso priminti den su programa di gobierno 2025-2028. Pa oposicion, 500 dia ta suficiente tempo caba pa exigi resultadonan cu por midi.

Incertidumbre politico den coalicion

E 500 dia ta yega na un momento inusual pa e coalicion mes.

Prome minister Mike Eman a anuncia na juni cu e ta bay retira como prome minister dia 1 di januari 2027, bisando cu e kier habri espacio pa un generacion nobo di liderazgo y dedica mas tempo na su bida personal. Partner di coalicion, Futuro a bisa cu no a inform’e di antemano, creando duda tocante comunicacion y stabilidad den e coalicion.

Esaki ta nifica cu gobierno ta drenta e siguiente fase di su mandato sabiendo cu un transicion di liderazgo ta acercando.

500 dia: promesa vs resultado

500 dia no ta un termino completo di gobierno, pero tampoco e comienso di un. AVP-Futuro ainda tin tempo pa implementa hopi di e programa cu cual a asumi poder, y varios reforma mayor actualmente na caminda no por ser husga ainda pa nan resultado final.

Tin medida concreto: sosten adicional pa pensionado, reduccion den accijns, reduccion continuo di debe, iniciativa economico y progreso riba parti di agenda di reforma.

Pero e mensahe di oposicion rond di e aniversario ta cu e standard no mester ta e intencion di gobierno mas, sino kico residentenan ya por mira y experencia.

Pa Wever-Croes, esey ta finalmente e significado di e 500 dia: “Despues di 500 dia ta tempo pa haci e balans cu hechonan, no cu palabra ni promesa.”

Gobierno y oposicion ta ofrece evaluacionnan fundamentalmente diferente di e mesun 500 dia. AVP-Futuro por argumenta cu a hereda reto di hopi tempo y ta iniciando reforma structural. MEP ta argumenta cu despues di casi aña y mey, anuncio, negociacion y plan no por substitui resultado mas.

Cu HOFA ainda bao debate, reforma drentando fase di implementacion y un cambio di prome minister ya anuncia pa comienso di 2027, e proximo varios luna por determina cua di e dos interpretacion na final ta bira mas convincente.