E suceso cu a capta mas atencion e siman aki ta e decision di Ministerio Publico pa termina e proceso hudicial contra e parlamentario, y exministro, encuanto cierto incumplimento cu impuesto. Esaki ta importante pasobra e ta relaciona cu su candidatura pa ministro di Infrastructura, Energia y Telecomunicacion. Inmediatamente a surgi e discusion tocante su candidatura nobo pa e puesto, pero aparentemente e asunto ta hopi mas complica cu hende ta kere. E eventual candidato aki ta parlamentario, unda su posicion encuanto e ley local di supervision, cu mester keda aproba proximamente, por resulta decisivo.
Pero laga nos cuminza cu pone cierto aspecto di e asunto na nan lugar. E comentarionan cu por a scucha tocante e actual ministro como un mandatario ‘interino’ o ‘temporal’ cu por ‘djis hala un banda’, ta simplemente eroneo. Nos sistema legal no conoce ministro interino o temporal, tur ministro ta ministro cu tur facultad y responsabilidad di e cartera. Esey no ta kita cu por tin un acuerdo, bao man, cu e mandatario aki lo tuma su retiro pa duna oportunidad na e candidato, cu a topa cu tanto contratiempo. Esey ta posible pero nos no por tuma como punto di salida algo cu nos no por mira preto riba blanco. Y hasta si dentro di e partido tin consenso, o en todo caso un decision, pa renoba e candidatura cu a keda stanca, tin dos requisito esencial cu mester tuma lugar: 1) mester tin un puesto vacante; es decir e actual ministro mester ta dispuesto pa renuncia; 2) lo tin un ‘voordracht’ (propuesta) nobo, pa cual lo habri un screening nobo. Claro cu cierto aspecto no a cambia desde e anterior screening y esaki por facilita e proceso, pero lo ta un eror pa pensa cu un aprobacion di candidatura den partido y gobierno na Aruba automaticamente lo significa aprobacion di e candidato den seno di gobierno na Den Haag. Nos a comenta extensamente riba e tema aki aña pasa na momento di e turbulencia entorno e imposibilidad di nombra e candidato aki. Si tin algun obstaculo eynan, nos lo no haya sa pasobra e fase ey ta uno discreto, di cual no ta divulga nada. Ta na e promer ministro, di Aruba, pa splica un candidato eventualmente pakico na Hulanda ta desaproba su candidatura. E candidato por opta pa bay publico cu loke a splica su persona, pero den cierto caso esey por ta e opcion menos recomendable, pasobra esey por cera porta definitivamente pa un futuro candidatura. Di un ministro ta spera, en general, cu e sa ki ora pa papia y sigur ki ora pa mantene silencio…
E bala ta obviamente riba cancha di e partido grandi den e coalicion, cu ta enfrentando otro tema di debate importante. Por ehemplo, e tema mas candente, e ley di supervision financiero, cu probablemente lo haya aprobacion den parlamento Hulandes pa loke ta e ley di mayor importancia, esun di Reino. Sin embargo, e ley local acompañante lo mester haya aprobacion den parlamento na Aruba, pa e ley di Reino por drenta na vigor. Sin un ley local vigente, e ley di Reino tambe ta keda stanca. Si surgi problema tocante e candidatura menciona, esaki por resulta den dificultad pa pasa e ley local di supervision?
Aunke no mester anticipa esaki, ta necesario tene cuenta cu un posible rechazo di e ley local den Staten, ya cu e ta laga nos den teritorio desconoci. E asunto ta cu nunca antes nos tabatin un caso similar, unda vigencia di un ley di Reino ta depende di aprobacion di un ley local. Ta imposible cu e huristanan experto di gobierno Hulandes no a studia e posibilidad aki, por si acaso. Pero promer cu tur cos, e pregunta aki: e imposibilidad di un ley di Reino vigente ta implica cu no tin supervision? No, pasobra semper tin e ley actual di supervision, cu tin e mesun mecanismo di control di presupuesto, cu a keda traslada pa e ley di Reino, cu vista pa futuro. Pero ta logico cu tur aspecto nobo cu a surgi di e negociacion reciente y cu ta hinca den e dos leynan nobo, no ta inclui den e ley ‘bieu’. Awor e pregunta, kico pa haci? Cu un voto negativo den Staten, Hulanda muy probablemente no lo bay negocia modifica e ley local, transmitiendo e contenido di e ley di Reino pa e ley local, cu e riesgo grandi cu esaki tambe ta termina den un debacle. Nan mester por a siña nan les mientras tanto.
E otro opcion ta introduccion di un ley di Reino, cu cierto ‘consenso’. Hecho ta cu lo tin un ley di Reino, presenta pa gobierno di Aruba y di Hulanda y cu aprobacion den parlamento Hulandes. Lo ta posible modifica e ley di Reino pa contene e partinan cu ainda ta destina pa e ley local, y despues por pasa pa eliminacion di e actual ley local? Si esey ta posible, por papia ainda di un ley di consenso? O na nivel di Reino por considera e ley di Reino, cu eventual adicion di e parti awor destina na e ley local nobo, como suficiente base pa continuacion di e supervision? Finalmente, y ta spera cu no ta yega na esaki, tin e opcion di introduci e ley, aproba den parlamento Hulandes, bao di un Decreto Real, pa garantiza bon gobernacion financiero.
Tur esaki por resulta un ehercicio teorico, si e partido grandi den e coalicion logra yega na un solucion interno satisfactorio. Pero e asunto di e candidatura ta keda incierto.



