Pa lunas, Aruba ta papia tocante HOFA. Algun hende ta mir’e como un manera pa proteha finanzas di e pais y fia placa mas barata. Otronan ta mir’e como riesgo pa autonomia di Aruba. Ultimo siman, Secretario di Estado Hulandes, Eric van der Burg a duna informacion nobo tocante kico ta na caminda.
Segun Van der Burg, Aruba y Hulanda ta spera di tin e texto final di HOFA cla na september. Ambos gobierno ainda ta trahando riba nan contesta conhunto na e conseho duna pa Raad van State y pa Raad van Advies di Aruba. Unabes e trabao ey keda cla, e propuesta por bay dilanti. Esey ta nifica cu e discusion ta acercando un momento importante. Pronto, politiconan ta bay tin cu pasa di papia tocante HOFA, na berdaderamente tuma un decision.
Prome: Kico ta HOFA?
HOFA ta inicialnan di Rijkswet Houdbare Overheidsfinanciën Aruba. Den palabra simpel, e ta un propuesta di ley di Reino cu lo pone regla pa e manera con gobierno di Aruba ta maneha placa di nos pais.
E idea ta pa sigura cu gobierno no ta permiti pa debe y gasto bay for di man atrobe.
Na mes momento, HOFA lo permiti Aruba fia placa mas barata mediante Hulanda.
Van der Burg a laga e punto aki hopi cla siman pasa.
El a bisa cu Aruba no por ricibi e areglo di prestamo special cu interes abao, sin HOFA. Corsou y Sint Maarten ya tin acceso similar a traves di nan propio sistemanan di supervision financiero. Segun e Secretariod i Estado, HOFA lo pone Aruba den un posicion mas igual dentro di Reino.
Pakico prestamo barata ta importante?
Gobierno ta fia placa pa diferente motibo. Tin biaha mester placa pa inversion, otro biaha ta fia placa nobo pa paga back prestamo bieu cu ta caduca.
E tasa di interes ta hopi importante.
Van der Burg a duna un ehempel simpel. Si Aruba fia 200 miyon florin y paga tres punto porcentual menos na interes, e pais lo spaar 6 miyon florin cada aña.
Durante 20 aña, esey ta bira alrededor di 120 miyon florin cu no a bay pa paga interes. Esey ta placa cu no ta bay na banco of inversionista, sino en teoria, lo keda disponible pa otro necesidadnan di Aruba.
Esey ta un argumento financiero na fabor di HOFA.
Pero HOFA no ta djis pa baha debe. Van der Burg tambe a haci otro punto interesante. El a bisa cu debe di Aruba ya ta bayendo den direccion corecto. Presupuesto di Aruba ta den relativamente bon posicion y debe nacional ta bahando. El a hasta bisa cu si e tendencia actual continua, Aruba lo tin un nivel di debe mas abao como porcentahe di economia compara cu Hulanda dentro di dos aña.
Esey ta importante pasobra tin biaha ta presenta HOFA como si finanzas di Aruba awo a bay for di man. Esey no ta loke Van der Burg a bisa. E ta bisa cu HOFA lo crea un sistema di regla y financiamento mas barata, hasta ora posicion di debe di Aruba ta miho. Pues e pregunta central no ta si Aruba su finanzas ta den mal posicion awor, sino cua sistema lo proteha finanzas di Aruba den futuro.
Autonomia den discusion
Oponentenan di HOFA no ta argumenta principalmente cu Aruba mester gasta sin limite, sino ken ta dicidi na final.
Anteriormente, Raad van State tabata di acuerdo cu e proposito general di HOFA, pero a adverti cu restriccion riba poder legislativo di Aruba no mester bay mas leu cu ta necesario.
Un asunto importante tabata e ley local cu ta contene e metanan financiero di Aruba. E propuesta original lo rekeri aprobacion di Conseho di Minister di Reino (RMR) prome cu Aruba por cambia e ley ey.
Raad van State a bisa cu mester limita esaki, unda aprobacion di Reino ta necesario solamente pa cambio na e metanan financiero mes, no cada parti di ley nacional di Aruba.
Raad van State no a rechasa HOFA, pero si a bisa cu mester protege autonomia di Aruba lo mas posible.
Gobierno Hulandes a bisa cu su intencion ta pa ahusta e propuesta basa riba e conseho ey.
Critico ainda tin duda
E debate politico no a caba.
Lider di MEP, Evelyn Wever-Croes a argumenta cu e ley proponi ta crea preocupacion constitucional serio. Entre otro, el a cuestiona si HOFA realmente ta temporal si Aruba no por elimin’e riba su mes, y si demasiado poder di decision ta keda na Conseho di Minister di Reino. Tambe el a cuestiona si Aruba ta drentando e acuerdo libremente si acceso na miho condicion di prestamo ta depende riba acepta HOFA.
Esaki ta argumento di oposicion, no conclusion legal final. Pero nan ta mustra pakico e debate ta bay mas leu cu tasa di interes. HOFA ta tocante placa, pero tambe tocante poder.
Tension den gobierno
E asunto awo tambe ta afectando e coalicion di gobierno. Minister Gerlien Croes di Futuro recientemente a bisa cu HOFA ta forma parti di e acuerdo politico entre AVP y Futuro. El a bay asina leu di bis cu si partnernan di coalicion tin disputa tocante un parti importante di nan acuerdo, “no tin gobierno.”
E declaracion ey a bira specialmente importante pasobra parlamentario di AVP, Mike de Meza a expresa oposicion pa HOFA. Recientemente, De Meza a retira su disponibilidad pa bira minister, bisando cu e no por join un gobierno di cual e ta opone su direccion tocante HOFA. E ta argumenta cu e ley ta afecta autonomia financiero y presupuestario di Aruba demasiado profundamente.
HOFA no ta djis un desacuerdo entre gobierno y oposicion, sino tambe a bira un test dentro di e partidonan di coalicion mes.
Parlamento di Aruba ainda tin rol importante
Un punto di comentarionan recien di Van der Burg ta resalta. No por djis yega impone HOFA otro luna. Prome, Aruba mester aproba su propio ley nacional conecta na HOFA.
Van der Burg a bisa claramente cu sin e ley local ey, no tin HOFA. E tambe a bisa cu si Parlamento di Aruba ta rechas’e, no tin mucho sentido pa sigui cu e propuesta den Eerste y Tweede Kamer na Hulanda.
Esey ta nifica cu Parlamento di Aruba ainda tin un decision real pa tuma. Y Van der Burg mes a reconoce cu e debate ta bay ta dificil, reconociendo cu no tin sosten amplio pa HOFA na Aruba.
Pa e ciudadano Arubiano? E debate ta bay ta confuso, cu termino legal, argumento tocante autonomia, cifra di debe y interes. Pero pa nos, e asunto ta reduci na tres pregunta: HOFA lo scapa Aruba un cantidad significante di placa di interes? E lo yuda preveni cu gobierno den futuro ta laga debe bay for di man? Y por logra e beneficionan aki sin entrega mas control di loke ta necesario?
Esaki ta e balans cu Parlamento mester evalua.
E texto final anticipa na september ta bay ta specialmente importante pasobra hopi di e critica mas fuerte ta tocante e detayenan. Te cu e texto ey bira conoci, niun hende por bisa cu e debate a caba.



