Den no edicion di ayera tabatin un relato interesante di e vision di Suzette Dumfries, a base di e investigacion cu el a haci na San Nicolas. Loke e ta señala ta veridico y hasta por bisa cu el a destapa un parti di e realidad cu San Nicolas a biba den pasado y ta aden ainda. Loke e ta señala ta e tragedia cu San Nicolas a cay aden despues di desaparicion di e refineria, den su fasenan di deterioro.
Loke e ta describi aki no ta algo desconoci den e mundo na inicio di siglo pasa. Na varios parti di mundo compania grandi tabata yega pa explota un cierto actividad economico, cu hopi biaha no tabatin un conexion inmediato y natural cu e resto di e pais. Falta di cierto servicio, importante pa operacion di e compania, of otro cu ta importante pa nan empleadonan, ta ser crea pa e compania mes. Esaki ta sucede mas tanto den situacion unda e compania ta opera den un relativo isolacion, unda conexion cu otro area urbaniza ta dificil, pa via di distancia. Esey tambe tabata e caso di San Nicolas na comienzo di e operacion di Lago, unda no tabatin practicamente nada di servicio relevante. Asina e empresa a crea un zona di residencia pa su management, un comunidad completo cu scol y misa, y facilidad deportivo. Pero a haci cierto trabao den resto di e comunidad tambe, manera creacion di Lago Sport Park. Ta imaginable cu un compania cu den e epoca top tabata yegando na 9.000 empleado, riba un poblacion total di menos di 50.000 habitante, educacion y training dentro di e empresa tabata sumamente importante y a haci esey tambe. No cabe duda cu, segun e filosofia di e tempo ey, e compania tabata asumi un papel di responsabilidad den e comunidad. No cu mester ta di acuerdo cu tur aspecto di nan interpretacion di esaki, pero asina cos a bay.
Pero tabatin otro desaroyo social tambe. Gruponan di inmigrante tabata organiza nan propio clubnan social pa atende nan compatriotanan, un parti importante di e bida social den añanan 50 te 70. E exodo di e poblacion no a cuminza cu e ciere di e refineria den añanan 80, sino hopi antes. Ya den añanan 60 e proceso di innovacion di e industria a haci cu hopi menos personal tabata necesario, y e promernan pa bay tabata esnan cu tabata na Aruba cu un permiso di estadia. E empleo restante tabata hende di Aruba y demas persona di nacionalidad Hulandes di diferente isla. Cu e ciere menciona na 1984 a bin un exodo grandi, di hende local anto, cu den e crisis di e momento ey no tabatin un futuro na e isla. Esey no tabata conta pa San Nicolas so, pasobra e influencia di e refineria, via empleo, un tempo tabata yega na practicamente tur bario na e isla.
Cu e ciere di e refineria y e salida masal di bon parti di e poblacion, e base pa mantene servicio social tambe a desaparece. San Nicolas a bay atras den tur sentido, tambe den perdida di e structura social cu ta asina importante pa mantene un bida social activo y sano. Den e añanan despues, te awe, a keda e pregunta: ta ken mester reactiva San Nicolas? Den e epoca den cual nos ta biba awor no tin y no lo tin tampoco empresa grandi cu ta bin inverti den comunidad, manera e refineria a haci, pasobra supuestamente e pais mes ta percura pa esey. Y asina, pa hopi aña caba, tur wowo ta mira den direccion di gobierno… Y evaluando esey, kico gobierno a logra realiza den 40 aña? Lo ta absurdo pa bisa cu no a haci nada, pero loke a realiza tabata aki, aya, cosnan cu realmente tabata demasiado isola pa realmente haci un diferencia. Loke en todo caso nunca a haci ta elabora un plan general cu ta abarca tur aspecto necesario, es decir no solamente lo economico , sino tambe e aspectonan social prioritario pa yuda crea atrobe un comunidad vibrante.
Nos por lesa den e plan di desaroyo teritorial (ROP) di 2019, cu lo duna prioridad na rehabilita e centronan urbano, concentrando e poblacion den e areanan aki, envez di laga e poblacion creciente sigui plama den e otro partinan di Aruba, Awe nos tin e impresion cu e intencion ey tabata mas bien loke e funcionarionan responsable a formula, y cu e mandatarionan a firma, pero cu nos a mira siquiera algo di accion den e direccion ey…, no. Es mas, tabata parce cu atende nos politiconan riba e tema di San Nicolas tabata causa un cierto actitud di incomodidad, cu nunca a resulta den algo concreto. Asina na 2019, durante un bishita di promer ministro Rutte un miembro di redaccion di Bon Dia Aruba a recorda Rutte riba un bishita anterior na 2013, unda e delegacion a bishita San Nicolas y unda Rutte mes a enfatiza cu “esaki ta e parti cu Aruba mester traha ariba.” El a reconoce esey y a confirma cu Union Europeo tin fondo special pa rehabilitacion di un area o region cu a cay atras economicamente. Pero, el a pone e bala back den cancha di gobierno di Aruba, pa bin cu un plan pa gobierno Hulandes por cana e caminda necesario. Resultado: te awe no a tende nada mas y lo nos ta sumamente contento di reconoce nos equibacion si ta otro. Asina por splica pakico San Nicolas no ta avanza: no tin un actor institucional dispuesto di carga e tarea aki…



