
(AFP)—Premio Nobel di Literatura a keda otorga diahuebs na poeta Canades Anne Carson pa su manera moderno di presenta mitologia Griego y historia antiguo, cu a inspira formanan nobo di escritura.
E poeta di 76 aña, ken a anuncia na 2024 cu e tin malesa di Parkinson, a keda honra “pa su obra audaz y creativo cu, door di un dialogo hungando cu tradicion clasico, a crea formanan nobo pa literatura contemporaneo”, Academia Sueco a bisa.
“Nan tur ta loco,” Carson a bisa tocante decision di miembronan di Academia pa honr’e, durante un entrevista cu canal publico RUV na Islandia, unda e ta biba un parti di aña desde 2008 y unda el a bira ciudadano.
Secretaria permanente di Academia, Ingrid Carlberg, a conta periodistanan mas trempan cu el a papia brevemente cu Carson pa inform’e cu el a gana e premio. “E unico cos cu el a haya tempo di bisa mi tabata cu actualmente e ta na Islandia, unda e ta scuchando biento.”
Ora RUV a puntr’e banda di caminda cu hopi biento si e ta kere cu Premio Nobel lo cambia su cantidad di lector, Carson, cu tabata tene su pechi duro pa biento no hib’e, a contesta: “Mi lo haya un sticker riba e parti dilanti di mi bukinan.”
Na principio, Carson a ignora e yamadanan repetitivo di Academia.
“Tabatin tur e yamadanan ey cu mi tabata sigui ignora, pasobra… semper mi ta cera e telefon ora e zona,” el a bisa.
Su casa a convenc’e pa bolbe yama, el a conta Fundacion Nobel.
Como profesor di estudionan clasico, cu conocemento di lenganan antiguo cu ya no ta ser papia, literatura, antropologia y historia, Carson a keda describi pa The New York Times na 2001 como “un di e grandinan den arte di combina y imita diferente estilonan”.
Su poesia contemporaneo unico a haci cu el a gana varios premio literario importante den añanan 1990, incluyendo Premio Lannan na 1996 y Premio Pushcart na 1997.
Un aña despues, su obra “Autobiography of Red: A Novel in Verse”, basa libremente riba e mito Griego di monstro Geryon y Herakles, pero transforma den un storia moderno di un triangulo amoroso entre hombernan gay, a ricibi hopi elogio.
‘Un autor pa nos tempo’
Academia a subraya su poema “Nox” di 2010, imprimi riba un solo blachi largo di papel como homenahe na su ruman homber cu a muri na 2000, describiendo e obra como “inolvidabel”.
“Den e obra aki bo por sinti claramente un dolor profundo pa e perdida, cu poco poco ta sali na superficie. E resultado ta un creacion cu ta tanto un obra di arte visual como un obra literario, un homenahe na forma di un caha cu ta contene imagennan, cartanan y otro textonan dedica na su ruman homber fayecido, dobla manera un acordeon.”
E Academia tambe a menciona su traduccionnan for di Griego Clasico, cu “por ser considera obranan independiente den nan propio derecho”.
Miembro di Academia Steve Sem-Samberg a conta Fundacion Nobel cu Carson ta “un autor pa nos tempo”, cu ta conecta e mundo moderno cu antiguedad.
“E ta uza e mitonan, personahenan, storianan y fabulanan di e tempo ey pa pone nan den un contexto moderno. Y e combinacion di e dos mundonan aki ta duna un energia enorme na su escritura,” el a bisa.
Muhernan poco representa
Den London Review of Books na 2024, Carson a bisa cu Parkinson a “desintegra” su manera di skirbi cu man, un sintoma cu e ta haya “particularmente humiliante”.
“Antes mi tabata disfruta skirbi den schrift, cu mi tabatin rekinan yen di nan, dia tras dia, aña tras aña. Awor e liñanan vertical ta dobla of kibra of ta bay den tur direccion, e vocalnan ta bira manchanan, e liñanan inclina ta perde nan forma elegante y suave, y tur cos ta parce bergonsoso.”
Durante varios aña, nomber di Carson a keda menciona como un posibel ganador di Premio Nobel, aunke algun experto a bisa cu probablemente e Academia no lo honra un otro Canades asina lihe despues di e premio di 2013 na escritora di storianan cortico Alice Munro.
Hopi critico literario tabata anticipa cu e premio e aña aki lo bay pa un muher, considerando e criticanan frecuente contra Academia pa scoge demasiado homber blanco di paisnan occidental.
Desde cu Premio Nobel di Literatura a cuminsa na 1901, apenas 19 di e 122 ganadornan tabata muher.
Un scandal di agresion sexual na 2018 a laga Academia den un crisis profundo y mas cu mitar di su 18 miembro a keda reemplasa.
Desde e tempo ey, cada dos ganador di Premio Nobel di Literatura tabata un muher.


