Secretario di Estado Hulandes pa Relacionnan den Reino Eric van der Burg a bisa cu e lo kier, den futuro, deshaci di su propio posicion. Durante e debate di Tweede Kamer tocante e presupuesto pa Relacionnan den Reino di 2027, el a bisa legisladornan cu su ambicion ta pa eventualmente aboli e portfolio di Asuntonan di Reino.

E ta un meta di termino largo, no un decision, y tampoco a anuncia un proposicion legislativo ni tempo pa esaki. Sinembargo, pa Aruba, cual tin tempo caba como un pais autonomo dentro di Reino Hulandes, e idea ta trece dilanti un pregunta cu a duna forma na politica di Reino pa varios aña: con Hulanda mester papia tocante, y organisa con e ta traha cu si partnernan den Caribe?

Declaracionnan di Van der Burg

Su declaracionnan a tuma luga diahuebs dia 8 di october, mientras Tweede Kamer a sigui su debate pa e presupuesto di relacionnan den Reino na 2027. E debate a cuminsa dia 7 cu Van der Burg, ken ta Secretario di Estado dentro di ministerio di Interior y Relacionnan den Reino. Segun e resumen oficial publica pa Tweede Kamer, el a bisa cu su meta ta di eventualmente por aboli e portfolio di Relacionnan den Reino, pa asina e “municipionan special” Boneiro, Sint Eustatius y Saba simplemente cay bao e ministerio di Interior. Corsou, Aruba y Sint Maarten, como pais igual dentro di Reino, eora no lo ta un topico mas den e debate di presupuesto Hulandes.

Su motibonan ta basa riba un distincion cu ta facil pa perde den combersacion diario. Boneiro, Sint Eustatius y saba a bira entidad publico di Hulanda despues cu Antias Hulandes a disolve na 2010. Corsou y sint Maarten a bira pais autonomo dia 10 di october na 2010, uniendo na Aruba, cual a obtene su status aparte anteriormente caba. E 3 pais ta responsabel pa mayoria di nan asuntonan interno, incluyendo politica di cuido di salud, educacion, impuesto y economia. Hulanda ta e di 4 pais den Reino. Den punto di bista di Van der Burg, e 3 isla BES ta pertenece naturalmente na gobierno Hulandes su structura ordinario, mientras cu e 3 pais Caribense mester ser mira como partner.

Ta importante pa ta preciso tocante kico tabata y no tabata anuncia. Van der Burg no a presenta un plan di restructuracion, un proposicion of un schedule. Su comentarionan ta miho tuma como un direccion politico, y e acuerdonan constitucional y administrativo actual ta keda na vigor pa awo. Tweede Kamer mester a vota riba e mocionnan entrega durante e debate ayera, cu un voto separa riba e presupuesto di Relacionnan den Reino na 2027 biniendo despues.

Dicon e distincion aki ta importante

Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden ta establece 4 pais: Hulanda, Aruba, Corsou y Sint Maarten. Segun gobierno Hulandes su propio descripcion, e paisnan ta administra nan propio asuntonan di manera independiente, y hunto nan ta administra “asuntonan di Reino,” manera defensa, relacionnan cu exterior y nacionalidad Hulandes. tur cos cu no ta mira como un asunto di Reino ta un asina yama ‘landsaangelegenheid’, pues algo pa cada pais maneha su mes.

Sinembargo den practica, Hulanda ta bisti varios pechi na mesun momento. E ta un pais autonomo, un partner den Reino y e gobierno responsabel pa Boneiro, Sint Eustatius y Saba. Ora cu parlamentarionan Hulandes debati “asuntonan Caribense”, nan por ta papiando tocante entidadnan publico Hulandes, paisnan autonomo of responsabilidadnan den Reino, y esaki ta cosnan hopi diferente. Segun Van der Burg, su proposicion ta purba separa e relacionnan aki di manera mas cla den gobierno Hulandes su makinaria.

Nificacion pa Aruba

Te ainda no a dicidi nada y Van der Burg no a bisa con e idea lo funciona den practica, sinembargo tin algun punto riba cual ta bal la pena pensa y tene na cuenta.

Aruba su posicion constitucional no lo cambia, pa motibo cu abolicion di e portfolio dentro di gobierno Hulandes ta un reorganisacion interno. E no ta haci amienda na e Statuut, cual ta sigui defini e relacion entre e 4 pais. Aruba su status como un pais lo keda manera cu e ta, y di mesun manera su propio parlamento, gobierno y presupuesto.

Tumamento di decision den henter reino lo sigui manera cu e ta. Rijksministerraad ta consisti di ministernan Hulandes y e ministernan Plenipotenciario di Aruba, Corsou y Sint Maarten, e representantenan di e paisnan na Den Haag. Esaki ta unda e asuntonan di Reino ta dicidi, incluyendo entre otro e pregunta tocante Venezuela, cual ta importante specialmente pa un isla cu ta cerca di e costa Venezolano. Van der Burg su comentarionan ta sugeri cu e area aki lo keda mescos hasta si e portfolio disparce.

E relacion financiero ta loke ta keda un pregunta sin contesta. Aruba no ta simplemente un partido den e presupuesto di Relacionnan den Reino; su finanzas publico ta suheta na supervision na nivel di Reino. Desde 2015, Aruba tin supervision financiero via un ordenansa nacional, cu Cft, Aruba su directiva di supervision financiero, consehando ambos Aruba y Conseho di Minister di Reino. Na augustus di 2025, e Conseho di Minister di Reino a acepta un proposicion pa un acta di Reino pa finanzas publico sostenibel na Aruba, conoci como Rijkswet HOFA.

Segun gobierno Hulandes, e proposicion ta stipula e normanan pa yega y mantene finanzas publico sostenibel y con Conseho di Minister di Reino ta supervisa e finanzas di Aruba, y esaki ta cana hunto cu e ordenansa di Aruba cu ta contene e normanan di presupuesto. Raad van State su conseho tocante e version mas anterior di e ley di supervision di Aruba a splica dicon Aruba tin su cuadro separa: Aruba tin un historia y punto di salida diferente cu Corsou y Sint Maarten, ken su supervision ta stipula pa un acta di Reino desde 2010.

Si aboli un portfolio separa di Relacionnan den Reino, un persona den gobierno Hulandes toch mester maneha e acuerdonan aki: prestamo, refinanciamento y supervision. Manera algun medio internacional a reporta tocante e debate, abolicion di e portfolio no lo automaticamente caba e acuerdonan existente, obligacionnan financiero of programanan di cooperacion y Van der Burg no a splica con e sistema nobo lo funciona. E desafio, manera e reportahenan aki ta splica, ta di preserva supervision parlamentario Hulandes di placa publico Hulandes sin trata e paisnan autonomo como si fuera cu nan ta municipio Hulandes.

Tambe simbolismo por carga un importancia mesun grandi cu structura. Pa Aruba, e efecto principal por ta den con ta papia di dje. Den e forma actual, e capitulo den e presupuesto tocante Relacionnan den Reino t debati den Tweede Kamer, unda Aruba ta un di varios topico banda di e 3 islanan BES. Move e islanan BES den e structura regular di ministerio di Interior por haci mas cla, politicamente, cu Aruba ta un partner na luga di un parti den e presupuesto Hulandes. Esaki ta e logica di Van der Burg su declaracion cu e 3 pais “no mester ta un topico den e debate di presupuesto Hulandes.”

Pa motibo cu ta trata di un ambicion y no un plan, e preguntanan util ta tocante kico lo sucede despues. Gobierno lo presenta un proposicion concreto? Unda lo pone relacionnan financiero, incluyendo supervision y areglonan di prestamo? Con lo consulta Aruba su gobierno y Parlamento? Y con Tweede Kamer lo sigui evalua con ta gasta placa Hulandes den cooperacion den Reino sin converti e paisnan Caribense back den un topico den presupuesto?

Pa awo, e acuerdonan existente ta keda na vigor. Loke e debate a demostra si, ta cu e manera den cual Aruba ta organisa den politica Hulandes no ta algo cu ta keda sin cuestiona mas na Den Haag.