Den e edicion aki di nos column dedica na nos idioma Papiamento, nos ta trata algun tema cu ta mustra nos e desaroyo cu tin den forma di pronuncia y skirbi. Esaki por tin diferente consecuencia, por ehemplo cu dado momento no ta reconoce un palabra o combinacion di palabra mas. Desaroyo mas recien ta haci cu otro palabra di mesun raiz ta drenta nos idioma tambe, sin cu tur hende ta reconoce e relacion entre e palabranan. Manera semper, un ehemplo: awendia hopi hende, e gran mayoria ta papia di ‘diripiente’ y ta skirbie asina tambe.
Esey no semper tabata asina; den pasado tabata normal pa bisa ‘di repente’ o hasta ‘de repente’, especialmente si tabata trata di hende cu bon conocimento di Spaño y tabata custumbra di demostra esaki tambe. Esaki riba su mes no ta un problema, cada ken ta papia manera nan ta haya ta bon, ademas cu den un conversacion ta dificil pa distingui e variantenan existente y no ta asina relevante tampoco. A propisito, nos no ta referi aki na e situacion actual o reciente, sino na e custumbernan di añanan 50 y 60 di siglo pasa.
En todo caso, despues nos ta haya e desaroyo fuerte di aumento di e vocabulario di Papiamento, a traves di entre otro mas comunicacion cu e idiomanan cu ta di importancia pa nos, en especial Spaño cu desde antaño ta e idioma di referencia, te awe. Mas uso di Papiamento den un ambiente intelectual, entre otro den comunicacion(prensa) y gobernacion, ta trece cune cu otro palabra di e mesun ‘raiz’ tambe ta aparece. Pa continua e ehemplo duna, e ‘di repente’ o ‘diripiente’ ta haya compania di ‘repentino’ y ‘repentinamente’. E persona cu conoce solamente e ‘diripiente’ no lo tin idea mes cu e palabranan aki tin mesun origen. Awor, pa un persona cu no tin pa custumber skirbi Papiamento, esaki no ta haci ningun diferencia, pero nos por imagina cu den enseñanza esaki si ta di importancia.
Nos tin tambe e caso di palabra cu conoce su significado contrario, hopi biaha den palabra cu tin e ‘ir’ su dilanti. Esaki en realidad ta un variante di e ‘in’ cu ta indica e mesun sgnificado contrario, por ehemplo; ‘insignificante’, ‘incompleto’, etc. Contrario na Spaño, nos no ta usa e doble ‘rr’, manera den ‘irregular’; nos ta skirbi tur cu un solo ‘r’: ‘iregular’, ‘irelevante’.
Awor, no semper nos ta haya tur variante cu un palabra ‘raiz’ por tin, den nos Vocabulario oficial. Esey tin su logica, pasobra no tur palabra ta bin den uso na mes momento. Por ehemplo, den nos Vocabulario nos ta haya ‘relevancia’ y ‘relevante’, tambe ‘irelevante’ pero no ‘irelevancia’. Kico pa haci? Simplemente us’e si e ta esun corecto pa aplica den e texto cu bo ta trahando.Den otro caso si nos ta mira ambos variante inclui den e Vocabulario: ‘insignificancia’y ‘insignificante’. Pa keda na e ehemplo aki, nos tin adopta caba ‘significa’ cu e variante ‘nifica’ cu nos ta usa hopi den idoma papia. Tambe nos tin‘significante’ y ‘significativo’, pero nos no ta mira ‘significado’. Loke si nos ta mira ta e formanan adapta: ‘nifica’ cu ta e forma popular den idioma papia, banda di ‘nificacion’ y ‘nificando’, mientras ‘significa’tambe ta inclui. Sin embargo, nos ta maneha, por ehemplo pa expresa e contenido di un palabra, semper ‘significado’ y no ‘nificacion’ cu no ta un palabra di uso popular tampoco.
Nos tin tambe palabra relativamente nobo, den Papiamento, no den e idioma original. Por ehemplo: ‘ireversible’ o ‘ireversibel’ adopta di Spaño: ‘irreversible’. Nos ta topa mas cu esaki cu e ‘reversible’ cu logicamente tambe lo yega na uso regular. Loke nos no conoce ta e palabra di cual e ‘reversible’ ta bin: e verbo ‘revertir’: bolbe na e estado anterior o original. E motibo pakico nos ta topa mas tanto cu e palabranan deriva ta pasobra nos ta haya nan mas regularmente den texto pa traduci, por ehemplo: “Un proceso cu a resulta ‘ireversible’.”



