Tur hende sa cu Aruba ta caro. Nos ta mir’e ora nos haci compras, paga coriente, tank gasolin, of busca un cas pa huur. Pa hopi famia, e placa cu nan ta gana simplemente no ta suficiente pa cubri tur necesidad. Esaki ta pakico e propuesta pa aumenta salario minimo a genera asina hopi discusion.

Algun persona ta kere cu trahadornan mester di salario halto. Otronan ta preocupa cu aumenta salario ta bay haci producto y servicio mas caro. Tambe tin esnan cu ta kere cu ta miho gobierno concentra riba baha costo di bida.

Pero kico tur esaki ta nifica pa ciudadanonan comun? Y por tin mas cu un manera pa resolve e problema?

Kico ta salario minimo?

Salario minimo ta e cantidad mas chikito di placa cu un dunador di trabao ta permiti, pa ley, pa paga un trahador. Na Aruba, e salario minimo general pa trahadornan di 18 aña di edad bay ariba ta Afl. 11,58 pa ora. Un persona cu ta traha 40 ora pa siman ta gana aproximadamente Afl. 2007 pa luna prome cu deduccion. Esaki ta yama salario bruto. Esey ta nifica e cantidad prome cu kita impuesto y otro pago. E placa cu e trahador ta haya den su man ta yama salario neto.

Pero tin otro number importante: e bestaansminimum. Esaki ta e cantidad di placa cu un persona mester pa cubri gasto basico di bida, manera cuminda, vivienda, paña y transporte. Segun Oficina Central di Estadistica (CBS), un adulto soltero tabatin mester aproximadamente Afl. 2697 pa luna na augustus 2026.

Esaki ta como Afl. 690 mas cu e salario minimo bruto.

Gobierno awo ta considerando un propuesta pa aumenta salario minimo gradualmente, durante varios aña, pa trec’e mas cerca di e bestaansminimum. Ainda ta debatiendo e propuesta, y e aumentonan no a bira ley.

Pakico salario mas halto lo yuda?

E prome argumento ta simpel. Si un persona traha full-time pero no por afford necesidadnan basico, e persona ey tin un problema financiero serio.

Imagina un empleado di supermercado cu ta gana Afl. 2007 pa luna. Despues di paga huur, coriente, awa, cuminda y transporte, e no ta resta casi nada. Un gasto inespera, manera drecha su auto of cumpra remedi, por crea debe. Un salario mas halto lo por yuda e empleado aki paga cuenta, cumpra necesidad, y spaar un tiki placa.

E tambe por beneficia economia. Ora hende tin mas placa disponible, nan por gasta mas den tienda y negoshi local.

Pero tin otro banda di e discusion.

Ken ta paga salario mas halto?

Un dunador di trabao mester paga e salario adicional.

Imagina un restaurant chikito cu cinco empleado cu ta gana salario minimo. Si cada empleado haya 300 florin mas pa luna, e restaurant mester haya 1500 florin adicional cada luna, prome cu considera gastonan relaciona. Esey ta Afl. 18.000 pa aña.

Un compania grandi cu ta gana hopi por maneha esaki. Un restaurant chikito cu ya ta haya dificil pa paga huur, coriente y suministro lo hay’e dificil. E doño tin varios escogencia. Por aumenta prijs, por acepta menos ganashi, por busca pa manera di traha mas eficientemente. Den algun caso, por baha cantidad di ora of keda sin contrata empleado adicional.

Pero e consecuencianan aki no ta automatico. Diferente negoshi tin diferente situacion financiero. Esaki ta pakico algun representantenan di negoshi ta pidiendo gobierno pa studia e efectonan cuidadosamente y considera duna asistencia na dunadornan di trabao.

Un aumento gradual por duna negoshi mas tempo pa prepara.

Pero e consecuencianan aki no ta automatico. Diferente negoshi tin diferente situacion financiero. Esaki ta pakico algun representantenan di negoshi ta pidiendo gobierno pa studia e efectonan cuidadosamente y considera duna asistencia na dunadornan di trabao.

Un aumento gradual por duna negoshi mas tempo pa prepara.

Kico di esnan cu ya ta gana mas?

Esaki ta otro pregunta importante.

Imagina dos trahador den e mesun compania. Un ta gana 12 florin pa ora. E otro ta gana 15 florin pasobra e tin mas experiencia y mas responsabilidad.

Awo imagina cu salario minimo aumenta na 15 florin. E prome empleado mester ricibi un aumento pa cumpli cu e minimo legal nobo. Pero e di dos empleado ya ta gana 15 florin. E empleado ey tambe ta haya aumento?

No automaticamente.

Un aumento den e salario minimo legal no ta rekeri dunadornan di trabao pa duna e mesun aumento na tur hende cu gana mas cu salario minimo. Otro areglonan por aplica, pero no tin un aumento general automatico pa tur trahador.

Esaki ta crea loke economistanan ta yama “compresion di salario.”

Esey ta nifica cu e diferencia entre salarionan ta bira mas chikito. Un empleado cu experiencia cu antes tabata gana mas cu otro por diripiente gana mescos.

Algun dunador di trabao por dicidi pa aumenta otro salario pa mantene e diferencia. Pero esaki lo haci e costo total di aumento di salario mas halto ainda.

Esaki ta otro motibo pakico e discusion ta afecta hopi mas cu djis e trahadornan ganando salario minimo.

Y si nos baha costo di bida?

Tin argumento cu gobierno mester enfoca riba baha gasto en bes di aumenta salario. E rasonamento ta comprendible.

Imagina cu un persona gana dos mil florin pa luna pero mester Afl. 2300 pa cubri gasto basico. E falta 300 florin. Si e persona ey haya 300 florin mas di entrada, e falta ta desaparece. Pero si gastonan esencial baha cu 300 florin, e falta tambe ta desaparece.
Esaki ta pakico costo di bida ta asina importante.

Prijs mas barata pa coriente, awa, transporte of vivienda por yuda trahadornan ganando salario minimo, esnan ganando un tiki mas, pensionado y otro hogar.
Pero baha prijs no semper ta facil.

Aruba ta importa hopi producto. Prijs internacional y costo di transporte ta afecta loke nos ta paga localmente. Gobierno por examina impuesto, accijns, competencia y e costo di servicio publico, pero no por controla tur prijs.

Y reduci impuesto of subsidia un servicio tambe ta costa placa cu mester bin di otro caminda.

Aumento di salario lo haci tur cos mas caro?

No necesariamente.
Si negoshi aumenta prijs pa cubri salario mas halto, parti di e beneficio cu trahadornan ta ricibi ta desaparece. Esaki ta conecta na loke ta yama “poder di compra”. Poder di compra ta nifica con hopi bo por cumpra cu bo placa.

Imagina bo salario ta aumenta cu 200 florin, pero bo gasto di tur luna tambe ta aumenta cu 200 florin. Bo ta gana mas placa, pero bo situacion no a mehora.

Pero tampoco ta corecto pa asumi cu tur aumento di salario ta pone prijs subi cu e mesun cantidad. Algun negoshi por absorbe costo mas halto. Otronan por aumenta productividad, kiermen produci of bende mas cu e recursonan cu nan tin caba. E resultado ta depende riba e tamaño di e aumento, e tipo di negoshi y condicion di economia.
Ta p’esey mester considera prijs y salario hunto.

Pasobra e pregunta real no ta solamente cuanto placa hende ta gana, sino con hopi di e placa ta resta despues cu nan a paga pa tur cos cu nan tin mester pa por biba.