Region di Caribe y en particularmente islanan mas pazuid manera Aruba, Boneiro y Corsou lo mira menos actividad di horcan y temperaturanan mas halto pa via di e desaroyo fuerte di e fenomeno climatico El Niño. Esey ta kico Caribbean Weather Center (CWC) a reporta diahuebs. Temporada di zomer na Aruba ya ta un periodo cu den e ultimo añanan a bira mas calor y e desaroyo nobo aki lo por pone mas presion riba salud y bienestar di pueblo.

Na juni 2026 National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) a declara presencia di El Niño den region Pacifico. Desde e tempo ey e fenomeno climatico a bira mas fuerte, unda awor ta anticipa cu e lo desaroya pa un “Super El Niño”, cual nunca a yega di sucede desde cu a cuminsa registra movemento di e fenomeno durante añanan 1950. CWC a reporta cu ya caba a clasifica e fenomeno como ‘hopi fuerte’ mirando cu temperaturanan di superficie di lama den Pacifico Oriente y Central a surpasa 2 grado Celsius. Un historico ‘Super el Niño’ ta encera temperatura di superficie di lama aun mas halto, cual ta anticipa pa tin consecuencianan cu por ta notabel hasta den 2027.

Manera CWC ta splica, presencia di El Niño den e region Pacifico por resulta den actividadnan tropical den areanan unda superficie di lama ta mas cayente cu normal. E actividadnan aki lo trece biento fuerte riba Ocean Atlantico, mayormente den Caribe. Pasobra velocidad di biento ta mas halto, esaki lo stroba e desaroyo di horcan den e region. Di e manera aki, ta anticipa menos actividad di horcan of yobida durante loke normalmente ta un temporada unda nos sa mira hopi precipitacion.

Aunke esaki ta un desaroyo positivo—specialmente considerando e desaster cu Horcan Melissa a laga na Jamaica y otro islanan den Caribe aña pasa, menos actividad tropical tambe tin un banda negativo. Manera CWC ta splica den su reportahe diahuebs, presion den e cuenca di Atlantico ta mas halto, cual ta haci e aire mas stabiel resultando den menos actividad. Pero pasobra aire ta mas stabil, esaki lo resulta den aire seco y probablemente e presencia di mas stof di Sahara.

E combinacion di menos actividad tropical y aire seco lo trece cu ne secura y temperatura mas halto. Ta anticipa esaki tambe pa islanan ABC situa mas pazuid den region di Caribe.

Mas presion riba nos salud y bienestar

Den ultimo tempo e efectonan di calor extremo riba salud y bienestar di hende a bira mas notabel rond mundo. E aña aki mes, Europa a registra olanan di calor extremo den varios pais, unda temperaturanan a yega of a hasta surpasa 40 grado Celsius. E consecuencia di esaki tabata catastrofico. Den total a registra mas cu 26.000 morto den Europa durante temporada di zomer, unda na juni caba a mira un aumento di 10.000 morto causa pa olanan di calor prome cu temporada.

Pa Aruba, aumento den temperatura por crea mas riesgo pa salud publico, specialmente pa adultonan mayor, hende muher na estado, muchanan y personanan cu enfermedad cronico. Den e ultimo añanan caba por a nota casonan di turista y ciudadanonan di edad cu ta bira malo of ta fayece na lama of tras di stuur. Aunke departamentonan di gobierno no a anuncia oficialmente cu e casonan aki por ta conecta na calor extremo, frecuencia di casonan asina ta señala un tendencia serio.

Na juni Directie Volksgezondheid (DVG) a tuma nota di e presencia di El Niño y su consecuencianan pa region di Caribe, advertiendo cu temperatura halto por aumento riesgo di deshidratacion, desanimacion, cansancio di calor y otro complicacionnan di salud manera ‘heat stroke’ of empeoramento di enfermedadnan cardiovascular.

Aruba semper tabata un isla cu clima cayente, y hopi di nos por pensa cu nos a custuma cu calor caba. Sin embargo mester tene na cuenta cu cambio di clima a haci mundo en general mas cayente den e ultimo 20 añanan, y e clima cu nos a custuma na dje no ta mescos mas. Considerando e efectonan cu un ‘Super El Niño’ lo tin pa nos region, ta importante pa tuma mas atencion na bo salud y di otronan, specialmente bo sernan keri cu por ta na mas riesgo di e efectonan di calor extremo.

DVG ta conseha ciudadanonan pa bebe mas awa hasta si bo no tin sed. Calor extremo lo pone nos curpa soda mas cu normal—hasta si nos no ta ripar’e—pues percura pa bo tene bo curpa hidrata. Tambe ta consehabel pa bisti paña cla y di tela fini, y uza sunblock y reaplica durante dia. Ademas ta urgi pa keda atento na famia of bisiñanan vulnerabel.

Candela den mondi por bira mas frecuente

Otro riesgo cu nos por enfrenta ta mas candela den mondi. Den e ultimo luna, paisnan Europeo manera Francia y Spaña a registra candela forestal enorme cu a resulta den mas di 32.000 evacuacion y 489,826 hectar di bos kima den paisnan di Union Europeo. Den parti Occidente, Canada tambe a sufri di candela forestal cu a resulta den mas cu 20.000 hende evacua y nubia di huma enorme cu a move bay abao pa Merca. Aunke grado di mortalidad no tabata comparabel cu e cantidad di hende cu mester a bandona nan cas debi na e peligro di e candelanan, hopi hende a reporta problema di salud como consecuencia di e huma cu a tapa shelo den nan area di residencia.

Aruba no conoce candela grandi manera a mira ultimamente den otro paisnan, pero esey no ta significa cu e no ta posibel. Secura y menos yobida den e proximo lunanan por aumenta e peliger cu candela por plama y tuma areanan grandi di mondi seco y kisas por hasta afecta casnan den bisindario. Ademas di e peligro di candela, huma cu ta sali tambe por tin consecuencianan serio pa salud y bienestar pa residentenan den areanan afecta.

Den e ultimo lunanan mes, varios caso di candela a surgi den noticia. Notabel di e casonan aki ta cu varios tabata envolvi monton di sushi cu a pega na candela y cu a cuminsa menasa casnan den bisindario. Sushi benta den mondi ta un problema cu nos isla ta keda enfrenta. Historicamente, reportahenan di sushi benta iresponsablemente a causa disgusto den comunidad, unda ciudadanonan ta critica mal holor y bista mahos. Pero sushi descarta den mondi tambe por aumenta peliger di candela, specialmente si ta benta cosnan hopi flamabel.

Pa e motibo aki, ta importante pa pueblo comparti responsabilidad di mantene Aruba limpi. Aunke e trabao mester bin principalmente for di gobierno, ciudadanonan tambe mester por tin responsabilidad pa cuida nan bario. Di e manera aki nos no ta solamente mantene nos cura limpi y bunita, pero ta contribui den mitiga plamamento di candela den areanan seco.