Aña pasa na december gobierno di Aruba a firma un MoU cu Comision Pro Cunukeronan Arubiano bao iniciativa di Sr. Jair Britten y entre varios necesidad identifica den parti di sector primario, a identifica e necesidad pa genetica nobo. Despues di cooperacion y dedicacion na resolve e problema aki, finalmente a ricibi 64 bestia cu lo introduci genetica nobo cu na su turno, lo fortalece e futuro di cria na Aruba.

Minister Geoffrey Wever tabata presente na un conferencia di prensa unda a anuncia e logro aki y a introduci e bestianan en cuestion. Minister a expresa cu ayera a marca “un dia importante pa sector primario na Aruba” y a splica cu “sector primario tin diferente segmento. Bo tin agricultura, pesca, bo tin agricultura moderno, agricultura tradicional pero bo tin tambe e cria di bestia y aña pasa na december gobierno di Aruba a firma un MoU cu Comision Pro Cunukeronan Arubiano bao iniciativa di Sr. Britten y nos a pone den e MoU ey despues di a delibera den necesidadnan di sector primario, cu un di e necesidadnan ta pa nos haya genetica nobo na Aruba.”

Minister Wever a sigui splica cu “pa 14 aña largo no a importa ni cabrito, ni carne, ni porco nobo, esey ta nifica cu e ta trece un peliger pa e calidad di genetica … hunto cu Santa Rosa, Sra. Nathalie Maduro y Sr. Edward Berben a inicia un proyecto, un proceso … unda nos por cumpra un serie di bestianan nobo pa Aruba su sector di cria y despues di un trabao intensivo cu Sr. Berben a haci riba mercado internacional, a identifica un compania cu por haci esaki pa nos y a yega 64 bestia nobo pa sector primario di cual tin 26 cabrito, 18 carne y 20 porco.”

Cu e importacion nobo aki, ta trece un cambio concreto den esaki. E pedido ta consisti di 28

cabrito, 21 carne y 18 porco:

18 cabrito Boer: 5 macho y 13 hembra;

10 cabrito Nubian: 3 macho y 7 hembra;

14 carne Dorper: 4 macho y 10 hembra;

7 carne White Dorper: 3 macho y 4 hembra;

18 porco di raza puro: 8 macho y 10 hembra di e razanan Landras, Yorkshire y Duroc.

Di e carnenan y cabritonan importa, lo pone 18 bestia disponibel na prijs di cumpra pa

criadornan local. E porconan importa lo keda na DLVV y lo ser usa den su propio programa

di cria.

Di parti di Santa Rosa, Sra. Maduro a comenta cu “bestia nobo semper ta algo cu ta positivo. Mi tin cu bisa si cu e ultimo 2 aña nos ta trahando riba un programa pa actualisa e bestianan cu nos tin, nos tin actualmente den menos di 3 siman como 70 lamchi cu a nace, cu ta algo hopi bon, paso nos lo ta bay tin bestia disponibel pa fin di aña comienso, di aña pero aworaki cu nos tin e bestianan nobo e ta importante pa nos encurasha. Nos tin aworaki hopi persona, vooral hoben, interesa den cuminsa back cu e criansa di bestia.”

Sra. Maduro a comenta cu anteriormente tabatin loke ta yama un ‘generation gap’ pero awo ta mirando un “cambio” unda cu bo “ta haya e opa cu oma cu tabata cria bestia, awendia bo tin e nieto y nietanan cu ta mustra interes anto esey ta hopi importante pasobra cu e tipo di programanan aki nos por duna e garantia como Santa Rosa cu nos tin bestianan di calidad pa nan por sigui cu nan lineanan cu sanger nobo”

Ademas di esaki, Sra. Maduro a encurasha tur criador cu te ainda no a registra na Santa Rosa, “tuma un tempo, pasa cerca nos. Boso no mester tin miedo di belasting paso e no tin nada di haber cu esey. Minister a caba di anuncia siman pasa cu e maneho pa loke ta trata cu boso no ta paga impuesto ta keda valido y pa nos e ta importante pa nos sa ken ta e criadornan, con nos por yuda boso miho.”

Sr. Edward Berben, ken ta e consultante cu ta yudando riba programa di criansa, a duna un splicacion un poco mas detaya tocante e rasanan cu a trece for di Merca. “Nos a logra pa tur cos bay suave, tur bestia a yega trankil, niun di nan a haya problema grandi. Tin un par di nan cu tin mester di cuido extra pero e ta un team effort y mi ta hopi gradici pa esaki.”

“Dicon nos tin animalnan nobo?”

Sr. Berben a comenta cu manera minister y Sra. Nathalie a menciona, “nos mester genetica nobo pasobra si durante 14 aña bo ta traha cu mesun animal, nan ta bira famia di otro, nan ta bira mas chikito, bo ta haya menos yiu, mas problema dus e momento ey e no ta bira productivo mas, bo no por gana placa cu nan,” agregando cu “na final nos ta cria bestia pa haya un entrada adicional y potencialmente pa haya un entrada comercial. Animalnan nobo lo dun’abo un genetica cu ta duna un empuhe pa hisa e produccion, animalnan cu ta crece mas lihe, duna mas yiu, ta cuida yiu y tin suficiente lechi.”

Ora cu un poblacion di bestia – sea cabrito, carne, of porco – ta cria entre nan mes pa varios aña sin cu sanger nobo drenta e mescla, e variedad genetico disponibel na e poblacion aki ta keda baha. Criadornan ta describi esaki den termino practico como tur e bestianan “birando famia”: cada generacion nobo ta mas probabel di ta un descendiente di mesun mayornan, pa motibo cu tin tiki variedad den genetica.

Esaki ta importante pa varios motibo, pero mas importante pa motibo cu mientras familiaridad entre e parehanan ta aumenta, di mesun manera e chens cu e yiu lo hereda dos copia di e mesun gen debil of peligroso ta aumenta – un di cada mayor. Rasgonan cu normalmente ta keda scondi (pa motibo cu un version saludabel di e gen for di un mayor no relaciona ta compensa) ta bira hopi mas probabel di keda expresa. Den cria, esaki tipicamente ta nifica menos fertilidad, tamaño mas chikito, tasa mas halto di defecto ora di nace, crecemento mas poco poco y funcion inmunologico mas debil.

Sr. Berben a comparti algun di e rasanan cu a importa for di Merca, detayando cu “nos tin carne, Dorper y White Dorper, cual ta rasanan cu ta produci hopi carni. Nan por ta hopi productivo si bo cuida nan bon, nan por adapta na nos clima” mirando cu originalmente nan ta bin di Sur Africa. “Di cabrito nos a busca Boer Goat, cu ta un rasa di carni y nos a busca Nubian Goat, e rasa oficialmente ta Anglo-Nubian Goat y tin dobel proposito tanto pa carni y lechi. E Nubian na Merca a keda selecta pa mas tanto produccion di lechi, hopi cabrito local no tin hopi lechi.”

El a comenta cu crusamento ta “un parti hopi grandi di nos programa pa yuda criadornan”, splicando cu “bo por bay 100% puro y bo por haci negoshi cune, bende animalnan di rasa puro tin demanda, pero hopi cunukero miho nan ta bay pa crusamento y usa e puntonan fuerte di rasa local combina cu e rasa importa. Aya, ban bisa e parti comercial, ta hopi mas importante. E crusamento den mi opinion te ainda ta subestima. E sistema cu nos ta usa, nos ta produci lamchi pa e criadornan por cumpra, drecha nan gruponan y haci nan mas productivo. Manera Sra. Maduro a bisa, nos tin fin di aña y cuminsamento di aña un cantidad di lamchi pa bende, naturalmente mita ta muhe y mita ta macho … pero tin hopi oportunidad y mi ta gradici e esfuerso di gobierno y di Santa Rosa cu nos a yega te na e punto aki.”

Sr. Jair Britten di Comision Pro Cunukero Arubiano tambe tabata presente y a comparti cu “e dia aki ta di celebra. Esaki ta un logro un hecho y ta algo historico. Historico pakico? ta hopi hopi importante kico ta cria di bestia. Hopi hende tin ora ta bisa ‘no par di cabrito, par di carne’, pero pa loke ta Aruba, herencia agrocultural, loke ta nos cultura, loke ta preservacion tambe di nos flora y fauna semper a bay hunto cu cria di bestia chikito. Bestia chikito semper a bemest e tera, manera nos conoce nos clima, nos tin un clima tropical desertico, esey kiermen cu si bo no fertilisa e tera bo por bin cu cuanto awa cu bo kier.”

El a agrega cu e exito di Aruba “semper ta door cu tabatin cria di bestia chikito. Desde humanidad klein vee, dus bestia chikito, cabrito y carne semper tabata cu humanidad. Ora bo schakel esey uit, bo ta ripara e desbalansa ta cuminsa den henter bo medio ambiente. Kinan atrobe bo ta mira bestia ta bin di Merca, bin pa nos na Aruba, e ta ultra valioso, p’esey tur cunukero ta hopi emociona. Bo ta motiva hobennan cu tin chens y esaki ta e caminda di cana.

Clausurando, Sr. Britten a resumi e logro aki di manera perfecto, expresando cu e “genetica aki ta trece speransa, e ta duna e empuhe pa sigui bay dilanti. Mi ta bisa un aplauso pa Aruba paso esaki ta bay ta historico.”