Den e edicion aki di nos column tocante nos Papiamento, nos ta bay riba un tereno cu ta pone nos un poco incomodo. Esaki pasobra, contrario na otro idioma, nos no tin e asunto aki asina desaroya. Ta trata di e forma di expresa cu algo a bira dos biaha mas, o dos biaha mas grandi, etc. Te unda nos ta yega den e Papiamento actual? Den e idiomanan cu nos ta maneha mas tanto no ta falta e terminonan corecto pa esaki.

Por ehemplo, Hulandes conoce ‘verdubbelen’ y Ingles conoce ‘to double’. Na Spaño, nos referencia principal, nos tin e verbonan ‘duplicar’ y ‘doblar’, cu merece algun splicacion. ‘Duplicar’, di origen Latin (duplicāre) tin diferente significado, cu nos ta ilustra cu ehemplo: ‘duplica’ ta usa ora ta trata di algo cu a bira dobel (dos biaha e cantidad o tamaño); por ehemplo: “A logra duplica e cantidad di bishitante e aña aki.” E acto di duplica ta ‘duplicacion’, banda di ‘duplicado’ cu por referi tambe na un copia. Nos conoce esaki tambe for di Hulandes, unda e palabra ‘duplikaat’ ta referi na un copia ( di yabi por ehemplo) o un copia di reemplazo cu ta emiti solamente un biaha, manera den e caso di un documento oficial di cual a perde e original (un rijbewijs p.e.). E palabranan relaciona cu otro (duplica, duplicacion, duplicado, duplicando) tur ta haya den nos Vocabulario oficial.

Awor e verbo ‘doblar’ na Spaño, cu tin varios significado, mescos cu ‘duplicar’ pero na Papiamento nos ta usa solamente ‘dobla’ den sentido di cambia forma di un cierto material fisico. Ehemplo: “El a dobla e hood di su auto malamente.” Tambe ‘dobla paña’, ‘dobla papel’, etc. Por cierto nos a topa recientemente cu e uso di ‘dobla’ unda tabata apropia pa usa ‘duplica’. Mester bisa cu envez di usa ‘duplica’ mas tanto nos hendenan ta recuri na describi e asunto: “El a logra haci su benta dobel di loke e tabata aña pasa.” O: “E tumor a bira dobel (mas grandi).”

Poco biaha den conversacion diario sa usa ‘duplica’, esaki ta mas tanto un termino usa pa profesional den nan trabao. Pa mayor claridad anto: ‘dobel’ na Papiamento no tin relacion cu ‘dobla’, ‘doblamento’, doblable (doblabel), ‘doblando’.

Nos ta continua awor pa e otro cifranan; con nos ta haci esey na Papiamento? Nos ta yega ainda na ‘triplica’ (triplifica), ‘triplicacion’ (triplificacion), ‘triplicando’ (triplificando). Aki nos ta topa cu algo bastante comun di dos forma casi identico cu ta existi banda di otro. Esaki hopi biaha tin su origen den adopcion di palabra, unda nan ta haya diferente cambio, dependiendo di isla o localidad; por ehemplo: ‘marduga’ y ‘madruga’.

Pa continua, manera bisa anteriormente, aki tambe ta mas comun cu hende ta usa e forma di describi e asunto cu ‘tres biaha mas’. Oficialmente nos no conoce e formanan cu ta sigui, na Spaño of otro idioma. Es decir, ‘cuadruplicar’ o ‘cuatriplicar’, tampoco ‘quintuplicar’ no ta existi den no Vocabulario, ainda. Manera semper, por yega e momento cu algun persona ta haya necesario usa nan.

Ta parce nos basta improbable cu un persona ta bay usa e formanan Hulandes por ehemplo: ‘verdrievoudigen’, ‘verviervoudigen’, etc. Si nos compara e equivalentenan na Ingles, nos ta bin topa cu otro fenomeno, unda e formanan Ingles tin un origen den Latin, via idioma Frances cu a trece esaki durante e ocupacion frances di e isla. Tanto ‘double’ como ‘triple’ y ‘quadruple’ ta di e origen aki. Mester meciona tambe cu e pronunciacion di nos ‘dobel’ por cierto tin mas similaridad cu e ‘double’ Ingles cu e ‘doble’ di Spaño; un influencia di pasado recien di e refineria…?