Den e edicion aki di nos column tocante nos Papiamento nos ta repasa algun palabra di adicion rciente na nos vocabulario. Ta trata di palabra cu ta incorpora desde semper caba den nos idioma, pero mas recientemente via otro idioma ta haya otro uso y contenido.
No tur hende lo ta di acuerdo cu esey, sigur si e palabra nobo tin e mesun contenido cu un palabra cu ta existi caba; por lo tanto, pakico un nobo? E debate ey semper nos lo tin y esey riba su mes ta sano. Pero al caso awor. Nos ta topa por ehemplo cu e verbo ‘relata’ cu ta significa ‘duna relato’ di algo. E novedad cu nos ta mira algun tempo caba e uso di ‘relata’ pa loke nos conoce como ‘relaciona’, cu ta den nos Vocabulario hunto cu e sustantivo ‘relacion’ y ‘relativo’. E ‘relata’ di ultimo ora aki ta bin di ingles (‘to relate’) cu na Papiamento nos conoce como ‘relaciona’. Cu esey e asunto no a termina ainda.
Fuera di e ‘relacion’, ‘relaciona’ y ‘relacionando’, nos conoce tambe e ‘relacionista’ cu ta un persona cu ta traha den comunicacion y prensa, un ‘relacionista publico’, cerca nos conoci tambe como ‘PR’ cu ta e abreviacion na Ingles di ‘Public Relations’. Nos Vocabulario oficial conoce tambe, fuera di ‘relata’ tambe e sustantivo ‘relato’ cu ta un reportahe, informe, rapport. Tambe nos tin ‘relativa’ y ‘relativamente’ y ‘relativo’ cu no ta bin di Spaño. E verbo ‘relativa’ ta loke na Spaño ta ‘relativizar’, esta pone algo den perspectiva, o duna e asunto un toque mas suave o di menos importancia. Na Ingles nan tin un bunita expresion pa esey: ‘to downplay’. Di unda nos a sali anto cu nos ‘relativa’? Muy probablemente di Hulandes (relativeren) aunke mester bisa cu posiblemente e ta bin di Ingles ( ‘to relativize’ ). Unda nos ta adopta di Spaño – atrobe – ta ‘relativamente’ (ingles: relatively). Esey ta ora algo por ehemplo a keda suaviza o haci mas facil. Den un frase como ehemplo: “E test cu mi mester a haci a resulta relativamente facil.”
Otro caso parecido ta e verbo ‘enforsa’ y tambe ‘reenforsa’, cu ta procedente di Ingles tambe: ‘to enforce’ y ‘to reinforce’. Kico ta e problema aki? Cu nos ta mira cu ta usa e verbonan aki como variante nobo pa caso unda nos tin verbo caba, manera ‘reforza’ y ‘fortifica’. Ademas ta usa e verbonan ‘nobo’ aki pa algo similar na loke ta probablemente nan origen, cu ta e verbo Ingles ‘to enforce’ y e sustantivo ‘enforcement’ cu tin otro contenido, den sentido di por ehemplo ‘law enforcement’ cu no tin nada di haci cu reforza o fortifica, sino cu loke na Spaño ta conoci como ‘aplicación de la ley’ o ‘cumplimiento de la ley’ y tambe di ‘imposición de la ley’. Na Hulandes ‘wetshandhaving’ o ‘rechtshandhaving’.
No ta parce nos necesario pa busca un base den e termino Ingles, sino busca base comun cu loke ta usa na Spaño, loke efectivamente ta tuma lugar pa hopi tempo caba. Den e sentido ey no ta necesario pa papia di ‘enforza ley’ mucho menos di ‘reenforza ley’. Den bida diario nos lo bisa ‘mantene ley’.
Asina nos por mira cu no necesariamente tur novedad introduci den nos idioma ta mes util y ta duna claridad den nan uso. Al fin y al cabo, idioma ta comunicacion, y claridad ta clave.
Por ultimo, e verbo ‘encurasha’ cu ta ser usa bastante tempo caba, mientras den e Vocabulario oficial e no ta aparece. Loke sí ta aparece ta ‘curasha’. Awor, e pregunta ta con nos a yega na e dos formanan aki. E ‘curasha’ tabata existi pa hopi tempo caba, y su origen en todo caso por tin algo en comun cu Spaño, ya cu e idioma ey conoce e sustantivo ‘coraje’ cu posiblemente por ta relaciona cu e ‘curashi’ di nos. Di otro banda, e origen por ta den Portugues tambe: ‘coragem’. Sin embargo, Spaño ni Portugues conoce un verbo deriva di ‘coraje’ o ‘coragem’, algo cu si ta e caso di tanto Hulandes (‘bemoedigen’) como Ingles (‘to encourage’). Ta parce nos cu e actual ‘encurasha’ ta adopta di Ingles. Interesante ta cu idioma Ingles a hereda e palabra ‘courage’ di idioma Frances durante e dominio di Francia y imposicion di su idioma riba e isla Britanico. Frances, contrario na Spaño y Portugues, sí conoce un verbo deriva di ‘courage’ (‘encourager’), loke nos ta topa awendia den Ingles (to encourage’) y cu a yega aparentemente cerca nos tambe mas recientemente.



