Den e edicion aki di nos column semanal tocante nos idioma Papiamento nos no ta bay atende solamente palabra cu ta aparece den nos idioma; nos ta papia di con palabra nobo ta trece mas palabra cu nan, tin ora a base diario. Esaki ta ilustra tambe e tarea di un redaccion manera di BDA pa usa conocemento y creatividad pa logra un traduccion adecua. Por ehemplo, recientemente nos a bira mas conoci cu e artefacto cu yama ‘drone’.

No cu ta awor a inventa nan pero e uso extenso di e aparatonan aki den e guera entre Ucrania y Rusia a haci cu nos por tende o lesa diariamente di nan. Manera gran parti di mundo nos a adopta e palabra aki sin mas. Esaki pa bon motibo pasobra asina tur hende sa di kico bo ta papiando.

Awor e forma cu ta usa ‘drone’ tambe a avanza y un di e formanan ta pa manda asina hopi den un grupo pa ataca un cierto lugar, cu ta bira imposible pa elimina tur cu e defensa anti-aereo disponible. Esey na Ingles yama un ‘drone swarm’. Awor, con esey ta bira na Papiamento? Na Spaño esey yama un ‘enjambre de drones’; na Hulandes ‘een zwerm drones’. Nos tin un palabra na Papiamento pa un grupo di pahra o insecto bulando, pasobra e ‘swarm’ o ‘zwerm’ ta referi na pahra o insecto den aire, no ora nan ta abao? A primera vista no. Un idea ta cu, como nos a laga e ‘drone’ sin traduci, anto nos ta haci mescos cu e ‘swarm’, un ‘swarm di drone’ anto? Nos no ta sigur, tin otro opcion? Por ehemplo, tin hende cu den caso di un neishi di abeha ta usa e palabra Hulandes ‘zwerm’, tambe pasobra banda di ‘abeha’ nos conoce tambe e nomber Hulandes pa e insecto: ‘bij’.

Un ‘zwerm di drone’ anto? Nos ta laga esaki na gusto di cada ken.

Di otro banda, nos ta consciente di e hecho cu loke nos ta formula y publica tin hopi mas efecto cu un persona individual cu ta topa cu e necesidad di usa un palabra o concepto, cu talvez ta keda divulga na algun otro persona cu ta bay usa esey tambe. En cambio, loke un medio di comunicacion ta duvulga tin un alcance hopi mas grandi. Esaki ta trece un responsabilidad mas grandi cune tambe pa no djis inventa cos cu no ta cuadra.

Pero laga nos sigui cu otro caso cu nos ta topa y cu ta pidi pa un solucion. Por ehemplo, den un texto bo ta topa cu algo asina mal skirbi cu bo no por les’e. Nos tin un palabra pa indica esaki, loke na Hulandes ta ‘onleesbaar’, na Spaño ‘ilegible’ y na ingles ‘illegible’? Den nos Vocabulario oficial nos ta haya e palabra ‘ilesabel’. Aki a tuma e palabra ‘lesa’ di origen Hulandes (‘lezen’) y a aplica e forma custumbra di Spaño/Portugues pa traha algo nobo. Lo ultimo cu nos ta sugeri ta pa usa esaki y pakico no? Pasobra den tur e añanan di estudio y analisis di nos idioma nunca nos a tende un hende usa e palabra ‘ilesabel’. Como cu nos a topa e palabra tambe den un diccionario basa riba Papiamentu (di Corsou y Bonaire), di Walburg Pers, nos ta supone cu e palabra tin su origen den e Papiamento ‘ruman’ pero nos no conoce su uso aki na Aruba. Si algun lector tin otro opinion tocante esaki, nos lo aprecia su reaccion. Kico anto ta recomenda den e caso aki? Nos ta opta pa e ‘ilegible’ (ilegibel) di Spaño, cu ademas ta casi identico na Ingles, tambe pasobra den conversacion personal esaki ta loke nos a yega di tende o lesa. Nos ta sigui contribui na bon desaroyo di nos idioma, sin presenta nos opinion como e ultimo y unico berdad.