Den e edicion aki di nos column dedica na nos idioma nacional Papiamento, nos ta bolbe na un tema cu nos a trata den e edicion di 23 di april 2022, cu merece un ‘update’. E tema ta e uso – complica – di e palabra ‘pa’ cu ta aparece den practicamente tur frase cu nos ta expresa riba un dia normal. E palabra tin su origen den Spaño ‘para’, o probablemente tabata adopta antes caba di Portugues. Segun nos custumber ta abrevia esaki te na ‘pa’. Nada straño pasobra na Spaño tambe ta existi e forma di abrevia e ‘para’ te na ‘pa’ den habla popular. Ehemplo: ‘pa’dentro’ loke a proposito lo ta origen di nos ‘paden’…

E complicacion ta bin ora nos ta usa ‘pa’ tambe pa representa e palabra ‘por’ na Spaño, y Portugues ademas. E caso ta cu na Papiamento nos nunca a adopta e uso regular di e palabra ‘por’ den tur sentido, sino cu nos a limita esaki na cierto uso fiho den cierto expresion adopta di Spaño, manera ‘por ehemplo’ y ‘por fabor’. En todo caso, e custumber di usa e ‘pa’ pa representa e ‘por’ tabata existi y ta existi te awe. Por ehemplo, den e siguiente frase: “E diseño a ser realiza pa e specialistanan di e oficina di ingenieria.” Aunke nos ta usa esaki den e forma aki, riba su mes e tin un posible confusion cune, den e sentido cu por comprende tambe cu e ta significa cu e diseño a ser haci pa otronan, pa e ingenieronan di e oficina. Pa evita e confusion aki, desde antaño Papiamento tabatin un solucion totalmente crioyo: e uso di e forma directo, activo, envez di e forma pasivo cu ta trece cune e uso di e ‘pa’ na lugar di ‘por’.

Pa keda cu e mesun ehemplo, nos ta cambia esaki pa e forma totalmente propio di nos idioma: “Specialistanan di e oficina di ingenieria a traha e diseño.” Aki no ta keda ningun tipo di confusion y nos ta bolbe na un di e formanan basico di Papiamento, na lugar di e uso extenso di e forma pasivo, cu a bira mas comun tambe bao influencia Hulandes. E influencia ey a percura pa e adopcion di e ‘door’ Hulandes na lugar di e ‘pa’. Pero, e posible confusion por keda elimina tambe cu e contexto di e frase cu ta duna claridad. Por ehemplo: “E plan aki a ser diseña pa specialistanan di e oficina di ingenieria, den cual nan a haci un bon trabao.” Aki si a keda bon cla kico ta kico.

Si nos no haci esey asina, nos ta mira cu sa recuri na e version Hulandes: “E plan aki a ser realiza door di e specialistanan di e oficina di ingenieria.” Ademas e ‘ser’ di e forma pasivo por keda reemplaza pa e ‘worde’ o ‘wordu’ o ‘wordo’ cu a bira parti di nos idioma, aunke nunca, segun nos opinion, esey lo gana premio di beyeza: “E diseño a wordo traha door di e…, etc.” Nos ta recomenda mas tanto e forma directo, activo di nos idioma tradicional, cu uso no frecuente di e forma pasivo. Di e manera aki nos ta evita e uso di e forma Hulandes di e participio pasado tambe, manera ‘geverf’, ‘gedal’ y un monton mas, djis consulta nos

Vocabulario oficial.

Por ta cu e incomodidad aki cu nos hendenan tabata sinti, a hiba nos na un solucion, den cierto caso, aplicando e forma di gerundio den e frase. Ehemplo: “Haciendo esey, bo a hinca bo mes den problema.” Nada straño den e frase ey, pero dado momento aki tambe e forma Hulandes a penetra: “Door di haci esey, bo a hinca bo mes den problema.” Awendia esaki ta un forma acepta den nos idioma y opinion tocante su uso ta keda escogencia personal.

Complicacion mas reciente ta bin tambe di e afan di cierto hende pa ‘papiamentiza’ cierto expresion standard, adopta di Spaño/Portugues. Esaki ta toca tambe entre otro e palabra ‘por’, den expresion fiho manera ‘por ehemplo’ o ‘por completo’. Por scucha hende papia di ‘pa ehempel’ loke pa nos no ta corecto, aunke tin forma cu si ta mas acepta, manera ‘pa medio di’, banda di ‘por medio di’ cu no a desaparece y ta unforma acepta keto bay.