Diadomingo gobierno a publica un comunicado den cual minister di Husticia, Integridad, Transporte Publico y Energia Arthur Dowers a anuncia e instalacion di un task force nobo pa atende cu e problema creciente di maneho di desperdicio na Aruba. E task force—un grupo di expertonan di diferente ministerio y departamento di gobierno—tin e tarea pa “prepara proposicionnan concreto pa maneho di desperdicio duradero, integral y responsabel” segun e comunicado. E task force aki ta marca un intento nobo di gobierno pa atende cu e problema creciente di sushi riba e isla, pero con a para cu iniciativanan cu a introduci den pasado?

Problema cu maneho di desperdicio ta keda relevante pa Aruba

E anuncio di e grupo di tarea nobo ta trece back den mente e asunto di desperdicio cu a domina titularnan den ultimo añanan, specialmente despues cu a cera sitio di dump na Parkietenbos.

Na december 2022, minister di Transporte, Integridad, Naturalesa y Asuntonan di Adulto Mayor e tempo ey, Ursell Arends, a anuncia e ceramento di dump Parkietenbos, marcando dia 31 di december como e ultimo dia cu e sitio lo ta habri pa publico. E tempo ey, a splica cu 70 aña bentando sushi na e mesun sitio a resulta den un sero gigante di desperdicio cu a cuminsa afecta salud y bienestar di ciudadanonan. E ceramento aki a acompaña e vision di e ex-mandatario pa redirigi e “desperdicionan na esnan cu tin experticio y tambe infrastructura pa procesa esaki di un manera responsabel,” Arends a bisa na augustus 2022.

Na momento cu a cera Parkietenbos tambe a bin cu un “blue print” unda a redirigi ciudadanonan na otro instancianan pa deshaci di nan sushi di un manera responsabel. Pa esnan cu ainda kier a uza servicio di Serlimar, e sushi lo ser procesa y compacta na Ser’i Teishi, unda Serlimar ya tabata procesando sushi añas prome cu e ceramento.

Arends a splica e tempo ey cu compara cu Parkietenbos, Ser’i Teishi tabata considera un sitio di desperdicio mas sanitario y eficiente unda sushi ta ser separa, stiwa y compacta. Na Parkietenbos, e ex-mandatario a enfatisa, procesamento no tabata sigui e maneho aki.

Aunke e medidanan di ex-minister Arends tabata enfoca principalmente riba yega na un “economia principal”—esta un modelo economico unda ta elimina desperdicio, ta mantene material den circulacion por medio di reciclahe y desperdicio biologico ta regresa den tera pa alimenta ecosistemanan natural—no tur hende a acepta e maneho nobo aki.

Despues cu a anuncia ceramento na 2022, diferente compania di taira a splica cu prijs pa ton pa hiba tairanan bieu na Ecotech of Carentra lo subi pa 300%. E companianan a bisa cu e prijs aki lo mester ser refleha den prijs di taira, pero a nenga di obliga clientenan pa tuma e gastonan aki. Pa e motibo aki, a anuncia cu no lo tuma tairanan bieu mas for di cliente, treciendo un otro cambio den e cadena di desperdicio.

Y e cambio aki a resulta den loke awor ta considera un di e problemanan prominente cu Aruba ta enfrenta. Desde cu Parkietenbos a cera, instancianan gubernamental y ciudadanonan a reporta mas y mas dumpnan ilegal rond di Aruba, causando preocupacion pa cu salubridad publico. Tambe a mira varios critica di ciudadanonan durante añanan cu e dumpnan aki ta crea un “bista mahos”. Kisas mas crucial, e maneho di ex-minister Arends a crea un desconfiansa den comunidad mientras residentenan di Parkietenbos keto bay ta biba cu molester di holor.

Esfuerso pa maneho duradero ta bay back prome cu ceramento di dump

E anuncio di un task force nobo no ta e prome biaha cu gobierno a bin cu iniciativa pa haci un transicion pa un maneho mas sostenibel. E ceramento di Parkietenbos tabata un medida significativo pa cuminsa cu e transicion, pero e combersacion di un maneho mas sostenibel ta data for di 2018 caba.

Na 2018 Directie Natuur en Milieu (DNM) a publica su Natuur- en Milieubeleidsnota 2018–2021 den cual a introduci su ‘Actieplan Afval’, unda a haci un yamado pa un ley nobo riba desperdicio, ademas di un structura pa regula desperdicio di cas y comercial, amienda na regulacionnan cu ta existi caba, investigacion riba substancianan peligroso y awa sushi como tambe conscientisacion publico tocante con pa separa desperdicio.

Despues di a publica e rapport aki, gobierno di Aruba a menciona su aspiracion na comienso di 2019 pa e sector priva participa den e procedura di ‘Request for Proposal’ pa por sanea e dump di Parkietenbos. Cu e procedura aki, e sector priva por entrega propuesta pa tin un uzo nobo di un pida tereno di e dump, cual lo ser tapa pa asina por uza e tereno di un manera otro. E anuncio aki a bin despues cu gobierno a reconoce cu e sitio di dump na Parkietenbos no tabata cumpliendo cu standard internacional tocante haltura permisibel di sero di sushi.

E tempo aki gobierno a anuncia tambe cu lo instala “un comision di expertonan pa inventarisa tur estudionan existente pa bin cu un solucion sostenibel y duradero”.

Despues na 2019, Raad van Advies den su conseho pa Gobernador di Aruba a menciona cu Serlimar y oficina di Minister di Desaroyo Espacial, Infrastructura y Naturalesa—e tempo aki bao encargo di ex-minister Otmar Oduber—a presenta un plan di maneho di desperdicio na e conseho. RvA tambe a describi e meta di gobierno pa desaroya y implementa un sistema di procesamento di sushi “adecua, integral y sostenibel”.

Pero con a para cu e iniciativanan aki?

Aunke a logra implementa algun medida individual pa cu maneho di desperdicio—incluyendo ceramento di dump—Rapportnan di RvA a nota cu e meta grandi pa yega na un maneho mas sostenibel nunca a materialisa.

Na 2019 mes, RvA tabatin duda tocante e plan di gobierno pa un maneho integral. Den e plan aki, gobierno a propone pa duna Serlimar un rol exclusivo den stipula prijs pa procesa sushi pa asina por financia e sistema. Sinembargo, den su conseho (RvA 61-19), a enfatisa cu gobierno no a clarifica con e propuesta aki lo soluciona e problemanan existente.

Y pa 2023, e ainda no tabatin clarificacion riba e propuesta aki, ni tocante ki ora lo produci e legislacion aki.

Task force nobo por trece e cambionan spera?

Den comunicado di minister Arthur Dower, a anuncia cu e task force a keda oficialmente institui entrante 1 di september 2026. Manera a menciona, e grupo di tarea aki lo inclui diferente departamento y organisacion cu lo utilisa nan experticio den medio ambiente, infrastructura y maneho di desperdicio. E grupo ta consisti di representantenan di ministerio di maneho di desperdicio y Energia, Medio Ambiente, Infrastructura y Turismo. Ademas lo tin expertonan di DNM, Directie Economische Zaken (DEZHI), DOW, Bureau City Inspector, Serlimar, Utilities, AWSS y WEB cu lo colabora cu otro pa yega na un solucion.

Nan responsabilidad ta inclui entre otro crea y presenta un plan integral y duradero pa cu procesamento di desperdicio, ademas di colecta data y busca un manera pa financia maneho di desperdicio. Ademas nan ta encarga di evalua leynan existente y investiga si mester modifica nan of si mester trece leynan nobo.

Dia 8 di september, e task force a tene nan prome reunion unda e colaboradornan a comparti informacion tocante kico nan rol actual ta pa cu maneho di desperdicio kico ta puntonan critico cu mester atende cu ne.

Desde al menos 2018, gobierno a keda uza palabranan manera “plan integral”, “duradero”, “responsabel” y “sostenibel” ora ta trata con ta atende e situacion di desperdicio na Aruba. Pa loke ta e meta di un “economia circular”, rapportnan a mustra cu no a mira mucho exito. Pero mirando e presion creciente riba gobierno pa tuma accion concreto, ta keda di mira si e biaha aki si lo por trece e cambionan cu a priminti pa hopi tempo.