E partido opositor chikito a propone un incentivo fiscal pa persona cu kier construi nan propio cas; un tipo di ‘tax holiday’. “Si gobierno por a hacie pa hotel, anto hacie pa e ciudadano tambe,” asina e consigna ta. Esaki ta zona positivo y por ta tambe, pero e mero idea ta resolve e problemanan envolvi ‘por arte de magia’? Laga nos mira tur loke e propuesta aki ta encera, pa por mira cual problema di vivienda e por resolve y cual probablemente no.
Problema di vivienda ta esun mas grave y cronico di caracter cu nos pais conoce. Esey no ta algo unico, mas bien un problema universal. Nos por referi na por ehemplo Estadonan Uni, unda problema di suficiente vivienda pagable den e reciente campaña y eleccion intermedio di 3 di november tabata presente como un di e temanan principal. Hulanda ta otro ehemplo, unda politica agresivo pa promove vivienda den man di esun cu ta ocup’e, no por kita e necesidad grandi di construccion di vivienda popular, cu estado como actor principal, tanto den planificacion como den implementacion. E problema cerca nos tambe ta conoci y por separa den dos categoria importante: un grupo menor pero importante di potencial cumprador di vivienda o cu por (laga) construi esaki. E grupo mayoritario ta como dos tercera parti di nos poblacion, cu financieramente no ta den e posicion di alcanza e minimo di ingreso pa por cualifica pa prestamo. Esaki a pesar di medida anteriormente tuma pa stimula posesion di vivienda propio, manera e fondo di garantia. De paso sea dicho cu te awe nunca nos a mira publicacion di informacion tocante labor y logro di e fundacion aki. Aki ta un di terenonan unda mas biaha nos ta critica gobernacion pa laga comunidad den scur, hasta ora ta trata di informacion util y positivo cu por conduci talvez na un uso mas beneficioso ainda di e tipo di instrumento aki.
Pero awor tocante e medida proponi mes; esaki sin duda lo por contribui na un grupo mas grandi cu ta logra construi nan propio cas. Sin embargo, tin obstaculo den caminda pa yega asina leu. E medidanan fiscal proponi no ta di mesun indole cu e ‘tax holiday’ cu gobernacion tabatin pa empresa (hotelero). Na promer lugar nos ta topa cu e problema di control. Den e caso di controla administracion di un manyen di hotel esey ta requeri hopi menos trabao cu controla centenares, talvez hasta mas propietario di vivienda individual. Esaki ta trece mas trabao pa aparato publico, mientras esaki ta pasando den un esfuerzo pa reduci trabao y personal. Un problema adicional ta parce nos un limite di costo pa otorga beneficio. Ta papia di un ehemplo di Afl. 2.800 pa m2 na 120 m2, sin cu esaki ta referi na un maximo pa e beneficio fiscal, cu sin embargo ta necesario si. Esey pasobra gobierno no tin pakico financia vivienda di luho cu ta sobrepasa limiti di un maximo necesario. Pero cualkier limite ta impone e obligacion di debido control pa evita abuso di e medida. Esaki atrobe ta trece e necesidad menciona di mas tarea pa e aparato publico, miemtras ta tratando di austeriza. Lo ta bon si den presentacion di e tipo di plan aki ta atende tambe e extra carga administrativo gubernamental.
Mester tambe atende e otro obstaculonan cu ta presenta, manera e escasez di tereno. Cu cada aña cu transcuri tin probablemente menos, en todo caso no mas, tereno pa vivienda disponible, tanto pa tereno erfpacht como tereno di propiedad priva. E cifranan di permiso di construccion otorga ta indica e tendencia aki. Un comparacion entre añanan 2020 – 2022 y 2023 – 2025 ta duna 1170 resp. 1147 permiso pa vivienda otorga. Unda si ta mira un crecemento ta den permiso pa apartamento, di 220 vs 314 pa e respectivo añanan menciona. Lamentablemente no tin cifra disponible pa cantidad di vivienda riba tereno erfpacht vs tereno propiedad priva, pero esey probablemente no ta riba lista di deseo/prioridad gubernamental. En todo caso nos no ta mira con lo por aumenta tereno disponible. E problema aki a keda señala caba den e plan nacional pa desaroyo teritorial (ROP), unda ta indica e necesidad di busca solucion di vivienda den y alrededor di casco urbano di Playa y San Nicolas, envez di sacrifica mas tereno di naturaleza pa sigui construi ‘te yega Boca Mahos’… Segun un experto, consulta den e materia aki, tin miles di tereno bashi dentro di e casconan urbano menciona. Di otro banda, lo mester considera redesaroya cierto areanan completamente pa yega na un uso util den futuro. Nos no ta mira ni siquiera discusion tocante e asunto aki cerca esnan cu ta pretende di ta doño di debate tocante nos futuro.
Pa colmo, manera nos ta señala na cualkier ocasion, aki atrobe ta papia di e problemanan di e parti di nos poblacion cu posiblemente por yuda nan mes. No comprende nos robez: tur medida bon pensa y ehecuta pa e grupo di ciudadano aki ta na nan lugar. Sin embargo, e no por bay a costo di e grupo mayoritario, cu ni ta aparece den e debate politico como e parti mayor, y mas dificil di resolve, ora ta trata di e tema di vivienda. Lo ta inaceptable si partido(nan) politico ta reduci e problema di vivienda na e grupo cu recurso, cu ta desea di mira, cu nan razon, solucion pa nan caso. Ta na gobierno, y esnan cu ta pretende di bira gobierno, pa reconoce e necesidad number uno pa e proximo decada.



