Siman pasa, Bon Dia Aruba a cuminsa su serie, “Ken ta controla turismo na Aruba?” examinando ken ta controla e cantidad di bishitante cu ta bin nos isla. E contesta tabata cu no ta un solo organisacion. A.T.A. ta influencia demanda mediante marketing, AAA ta desaroya conectividad aereo, mientras APA ta promove y desaroya turismo crucero. Aerolinea y compania di crucero ta tuma nan propio decision comercial, mientras maneho di gobierno tambe tin un rol.
Pero trece turista na Aruba ta apenas e prome parti. Unabes nan yega, nan mester un lugar pa keda. Hotel, timeshare, condominio, apartamento, villa y short-term vacation rental (STVR) hunto ta forma e suministro di acomodacion di Aruba. Si Aruba kier stop di aumenta continuamente e cantidad di bishitante, bayendo den turismo “High Value – Low Impact”, e siguiente pregunta ta anto, ken ta controla con hopi acomodacion Aruba tin?
Pa e di dos parti di e serie aki, Bon Dia Aruba a papia extensamente cu Tisa LaSorte, presidente y CEO di Aruba Hotel & Tourism Association (AHATA).
Mas camber no mester nifica mas turista
LaSorte prome a rechasa algo importante cu hopi hende ta asumi: tin acomodacion disponible no kiermen necesariamente cu Aruba mester keda trece mas turista pa yen’e.
El a punta riba loke ta pasando den sector hotelero. Aruba tin mas camber y considerablemente mas bishitante, pero segun LaSorte, ocupacion di hotel no ta creciendo cune. Na lugar di esaki, Average Daily Rate (ADR), e cantidad averahe paga pa un camber di hotel, a aumenta.
Pa AHATA, esaki ta ilustra con balor por crece sin aumenta volumen constantemente.
Hotel por renoba nan propiedad, mehora nan producto y servicio, y crea miho experiencianan. Si bishitantenan ta dispuesto pa paga mas como resultado, entrada por aumenta sin cu mester tin cada bes mas ocupacion.
LaSorte ta kere cu Aruba por aplica un principio similar na e destinacion mes.
AHATA ta apoya e discusion tocante aumenta e balor di turismo, pero ta kere cu Aruba no por logra esey indefinidamente sin tambe controla e cantidad di bishitante. Mas hende ta nifica mas competencia pa espacio limita, incluyendo beach y caminda, y rijnan mas largo, mas aglomeracion cu por eventualmente baha e calidad di experiencia pa e bishitante.
“Dus den nos opinion, bo ta logra esey solamente si bo tambe por lo menos stop di crece volumen,” LaSorte a bisa.
Si kier menos crecemento, pakico añadi mas acomodacion?
Aruba tin añas ta discutiendo “No More Hotels.” Na april 2024, gobierno anterior a introduci un politica nobo pa permiso di hotel cu meta pa reduci e cantidad di camber adicional den desaroyo, argumentando cu Aruba no por sigui crece na e mesun velocidad, y mester a enfoca riba calidad en bes di cantidad. E maneho, sinembargo, no a nifica cu tur construccion di hotel a stop inmediatamente.
LaSorte a splica un motibo pa esaki.
Desaroyo di hotel por ta basa riba derecho legal otorga na inversionista añas prome cu construccion tuma lugar. Historicamente, hotel ta rekeri participacion di gobierno mediante por ehemplo derecho di erfpacht, permiso di construccion y di hotel.
Si gobierno anteriormente a duna un inversionista un derecho legal y despues dicidi cu no kier e desaroyo ey mas, no por simplemente kita e derecho.
“Dus abo como gobierno cu a duna e derecho legal mester e ora sinta cu e inversionistanan ey… y mira kico bo por negocia. Duna algo, kita algo, pero negocia cu nan, pasobra abo a duna nan un derecho,” LaSorte a bisa.
Esaki ta yuda splica un contradiccion aparente cu Aruba a experencia. Gobierno por anuncia un intencion pa reduci desaroyo di hotel, mientras hotel nobo ta keda aparece. Loke ta construyendo awe por ta resultado di decisionnan tuma añas atras.
Despues a bin vacation rentals
STVR a cambia e panorama di acomodacion.
Hotel generalmente ta rekeri inversion mayor, tereno y varios permiso di gobierno. Vacation rental a logra drenta mercado di turismo hopi mas facil. “Vacation rental a djis crece,” LaSorte a bisa. Un doño por pone un cas, apartamento of condominio riba un plataforma manera Airbnb y diripiente un propiedad residencial existente a bira parti di suministro di acomodacion di turismo na Aruba. Y e sector a crece substancialmente.
Un inventario di A.T.A. publica na januari 2024 a identifica 3.748 unidad activo di SVTR cu un capacidad combina pa 17.321 persona. Esaki tabata inclui 1.311 unidad di condominio cu capacidad pa 6.555 persona. Otro 741 condominio a keda identifica como parti di e sistema e tempo ey.
Aña pasa, Bon Dia Aruba a reporta cu entre 2018 y 2024, crecemento den estadia di Airbnb a surpasa crecemento den hotel y timeshare, cu mas di 30 porciento di bishitante kedando den acomodacion otro cu hotel.
Esey ta representa un tipo di crecemento di acomodacion fundamentalmente diferente.
Un hotel nobo ta crea capacidad adicional di turismo mediante un proceso visible di desaroyo. SVTR por crea capacidad adicional door di converti algo cu Aruba tabatin caba: cas.
Turismo den bo bario
E desaroyo di STVR tambe ta cambia unda turismo ta tuma lugar. Durante nos combersacion, Bon Dia Aruba a papia tocante e diferencia cu LaSorte. Tradicionalmente, bishitantenan tabata mas concentra den hotel y area turistico. Cu vacation rental, turista awo por keda den barionan residencial, ta haci compras den e mesun supermercadonan cu residente, y ta ocupa espacio cu anteriormente tabata menos exponi directamente na turismo.
LaSorte tabata di acuerdo cu esaki ta forma parti di e percepcion creciente entre localnan cu simplemente, tin demasiado hende. “Si, bo ta mira nan tur caminda,” el a bisa.
Tin diferente opinion tocante e desaroyo aki. Distribui bishitante rond di e isla por reduci concentracion den areanan tradicional di turismo. Pero LaSorte a nota cu algun ambientalista ta haci e argumento opuesto: en bes di reduci e impacto, Aruba por ta distribuyendo e daño den barionan y areanan natural.
Di tur manera, acomodacion no ta simplemente determina con hopi turista Aruba por acomoda, sino tambe ta determina unda Aruba ta experencia turismo.
Regulacion a keda atras
Aruba a discuti regulacion di STVR pa añas. Propuestanan anterior a inclui rekisito di registracion, tarifa anual di registracion of permiso, aplicacion digital, rekisito di higiena y seguridad, y supervision di e sector. Y toch na 2025 Bon Dia Aruba a reporta cu regulacion definitivo ainda no a materialisa.
LaSorte a bisa cu AHATA ta compronde cu gobierno ta trahando riba registracion y ta considera esaki un prome stap importante. El a bisa cu hasta operadornan di vacation rental cu ya ta cumpli cu nan obligacion y ta paga impuesto ta reconoce e beneficio di controla e industria.
Tras di esaki tin un argumento economico tambe. “Pasobra ora bo supply ta limita, ora bo limita e cantidad di loke bo ta ofrece, bo balor ta subi. Kiermen nan tur lo beneficia. Loke bo no kier ta cu gewoon e ta crece sin control,” LaSorte a bisa.
Pa AHATA, no mester compronde regulacion simplemente como hotel ta bringa vacation rental. Ta bay pa controla suministro di acomodacion, establece standard y crea mas igualdad y husticia den e sector.
Acomodacion no ta determina balor
LaSorte tambe a adverti tocante otro conclusion tentador: cu acomodacion mas barata automaticamente ta atrae turista di menos balor. E no ta kere cu Aruba mester dicidi cua bishitante kier basa simplemente riba unda nan ta keda, sea hotel, condominio of vacation rental. Un bishitante intencionalmente por gasta menos den acomodacion pasobra nan ta prefera di gasta placa den restaurant, shopping of otro experiencia. Diferente nivel di prijs tambe ta existi den cada categoria di acomodacion. “Algun ta bay scoge un cas, algun un condo, algun hotel. Laga nan scoge, pasobra tin di tur balor den cada categoria,” LaSorte a bisa.
Pa AHATA, lo mas importante ta e perfil di e bishitante, con hopi balor e bishitante ta contribui na Aruba, y si e persona ta aprecia cultura, herencia y ambiente natural di Aruba.
Crecemento tabata necesario… antes
Talbes e parti mas revelador di argumento di LaSorte a yega mirando atras, na con Aruba a yega unda nos ta. Durante e dificultadnan economico den añanan 1980, Aruba tabatin mester di inversion den turismo. Gobierno activamente a curasha desaroyo y inversionistanan stranhero tabata necesario pa duna capital, crea hotel y genera empleo. LaSorte no ta considera e strategia ey como un eror, e tabata bon na su momento. Den su opinion, e problema a bin despues.
Aruba tabata exitoso den construi un economia di turismo. E isla a bira atractivo pa bishitante y inversionista. Desaroyo a continua. Pero e momento unda e pais mester a reconsidera con hopi tabata kier sigui crece, nunca a yega suficientemente. “Dies aña despues, e ex-gobiernonan mester a bisa, ‘OK great, nos a logra. Awo con futuro mester mustra?”
Esey, segun LaSorte, “ta loke nunca a tuma lugar.”
Pa LaSorte, e siguiente stap ta un transicion, uno cu no por pasa den un solo dia.“Nos sa cu e topico aki no ta un topico facil, nos sa cu no ta algo bo ta haci di un dia pa otro, nos no ta naive. Nos ta compronde cu ta un proceso,” el a bisa. Pero AHATA ta kere cu Aruba a yega un punto unda meta ambicioso y decisionnan dificil ta necesario. Algun cambio ta bay rekeri negociacion y trabao duro, particularmente unda tin inversion y derecho existente. “Loke nos mester e ora ey ta e curashi, e curashi pa tuma algun decision hopi dificil y cu ta tuma trabao. E no ta solamente decision, e ta trabao.”



