ILLUSTRATION - 24 September 2026, Saxony, Leipzig: A girl is holding an iPhone 16 in her hands; on its screen, in a folder labeled “social media,” the logos of Facebook, X (formerly Twitter), Snapchat, TikTok Pro, Instagram, and YouTube are visible. The European Commission plans to ban children under the age of 13 from social media platforms such as TikTok and Instagram in the future. In general, users will not be allowed to create their own accounts until they are 15 years old, while 13- to 14-year-olds will initially only be permitted to use “mini-accounts” set up and supervised by their parents. Photo: Jan Woitas/dpa (Photo by JAN WOITAS / dpa Picture-Alliance via AFP)

Violencia tin varios forma y rednan social ta birando un herment cu por facilita esaki

Recientemente a tuma luga un incidente unda algun hoben a agredi otro, hecho cu a keda graba y te hasta a keda publica riba rednan social unda un gran parti di comunidad por a mira e suceso.

Mama di e victima a acerca Bon Dia Aruba pa conta su banda di e storia, urgiendo husticia pa e suceso cu su yiu mientras na mesun momento ta haci un apelacion pa conscientisacion tocante e uso di rednan social entre hobennan y supervision pa cu e uso aki.

A continuacion, e relato di e mama:

Mi no sa con pa maneha tur esaki pa motibo cu mi ta confiando cu polis lo encarga, pero mi ta mirando cu no ta parce. Pasobra por ehempel, awe mi a bay polis pero p’ami ta manera nulo cu no tin un avance, pa motibo cu te dia di awe no a entrega e grabacionnan di e restaurant, cual ta necesario pa e caso sigui cana.

Tabata un diasabra cu mi amiga a haci un invitacion pa nos bay come hunto cu mi yiu pa motibo cu el a haci aña dianan prome. Nos a come, nos a saca potret, mi yiu tabata banda di mi y el a comenta cu un mucha muhe via Snapchat a contact’e cu un storia cu su ruman muhe ta perdi na Paseo Herencia, cu e ta sinti su so y vulnerabel, si mi yiu no kier a bay cu ne. Pasobra mi ta imagina cu mi yiu a bis’e unda e tabata, e otro persona a haya sa cu e ta cerca y di e manera aki a crea e storia ey pa mi yiu acepta bay Paseo Herencia. Mi yiu a conta mi di e situacion, mi a bisa cu no, absolutamente cu no pasobra nos ta comiendo, mi no ta bay dun’e permiso pa bay Paseo Herencia su so ni tampoco compaña. E ora mi yiu muhe, manera tur hoben, kisas no a keda contento, pero el a obedece mi decision y pues a bisa cu e no ta bay.

5 minuut despues mi ta wak un adolescente ta drenta. El puntra pa mi yiu y mi a bis’e cu e ta den baño. E adolescente a drenta e baño y despues e hoben ta sali y mi yiu ta bin sinta banda di mi. El a bisa mi cu e kier cambia su sandalia y bin cu su sweater pasobra e tin friu tambe. No a pasa ni 15 minuut ora cu mi yiu ta bin back y ta sinta banda di mi cu cabey bruha, cu su man y su pia tur raspa y e ta cay den mi brasanan, bisando ‘mama, mama’. Mi a puntr’e kico a pasa y loke ta sali for di su boca ta e nomber di un di esnan cu a ataca mi yiu. Ya mi tabata sa mas o menos ken e agresor tabata, pero tabatin un mucha homber pafo di e restaurant cu por a graba y mi a mira cu ta 2 persona a ataca mi yiu.

E version di mi yiu ta cu ora el a sali, el a mira hobennan entre e autonan, manera straño. E agresor principal a sali y bis’e cu nan tin cu papia. Mi yiu a bisa cu e no tin nada di papia cu ne y ora cu mi yiu a bay pa bay back den e restaurant, e prome agresor aki a gara su cabey y a cuminsa dal e. Den cuestion di algun minuut e di dos agresor a cuminsa agredi mi yiu tambe y ta esun cu mas a dal e.

E problema aki a cuminsa un luna y mey atras, unda e prome agresor a ser ataca pa otro adolescente pa motibo cu el a insulta e adolescente ey, pero na e momento ey, mi yiu tabata amiga di e agresor. Den video di e situacion aki bo no ta wak mi yiu ta defend’e, pasobra un otro mucha muhe a gara mi yiu y ora cu nan a lag’e los, a laga su amiga (e tempo ey) los tambe. Desde e momento ey, e mama di e agresor y e agresor a yena di odio contra mi yiu y a cuminsa un campaña hororoso contra mi yiu, pasobra e no a defend’e. E mama ta e prome cu a incita e odio, y mi ta responsabilisa e mama pasobra e agresor ta menor di edad. Y desde e anochi ey e ta esun cu a incita odio y cu su yiu a bira contra mi yiu, cu mi yiu ta esun cu tabatin e culpa mientras no ta asina. Desde e dia ey mi pesadiya a cuminsa, pa motibo cu e mama di e agresor a cuminsa acusa mi yiu di ta cana den mal caminda, cu mi yiu no por a defende su yiu.

Mi a bay polis pone denuncia, mustrando e live riba TikTok unda un di esunnan cu a ataca mi yiu a cuminsa promove odio contra mi yiu, bisando cu e ta un falso, cu nan a caba cu e carera di e agresor principal, nan a organisa tur cos pa asina e sali liber y pone tur e peso di culpa riba mi yiu. Cua tabata su culpa? Cu e tabata presente na momento cu a agredi e agresor.

A raiz di e situacion aki unda a agredi mi yiu muhe, mi a haya sa cu polis a tuma mi denuncia anteriormente, haci como testigo pa e caso di e agresor. Y esaki ta haci e situacion pio, pasobra ora mi a denuncia, mi a mustra e live di TikTok unda nan ta promove odio contra mi yiu, cu si nan wak e riba caya nan dal e. Mi a mustra mensahe di un di esnan cu a ataca. Kico ta pasa cu tur esey? No a haci absolutamente nada. Nan a tum’e como apoyo pa esun cu tabata victima, pero awo a bira un agresor.

E anochi ey mi yiu muhe a bay hospital, nan a lag’e hospitalisa, el a haya hematoma na su cabes. Mi ta sinti cu tur cos ta bayendo demasiado poco poco, pasobra ainda dialuna e dos agresor a pone mensahe di menasa unda un a bisa riba Instagram cu ‘si pone denuncia e cos ta bay bira fatal’, y e otro a publica un Snapchat unda e tabata bisa ‘ronda 2 pronto.’

Pa motibo cu no tin un stop, nan ta bay kere cu tur loke nan ta haci ta bon. E situacionnan aki por converti den algo pio, manera un di e agresornan ta asumi caba. Incluso, un di nan a bisa mi yiu ora e tabata riba vloer cu si e lanta, ‘mi ta mata bo.’ Mi miedo ta cu nan por bolbe haci algo, pa motibo cu autoridadnan no ta poniendo urgencia na e caso y esaki ta duna tempo pa e agresornan por organisa y sali di tur e problema aki. Y mi ta kere cu esey ta e intencion cu nan tin, pasobra esun cu a bay busca mi yiu, su propio mama a hib’e polis pa bisa cu mi yiu a mand’e un mensahe pa bati un hende. Pero prome nan a duna mi un version y despues nan a bisa cu mi yiu a manda un mensahe bisando cu e ta bay ataca esun cu a drenta busc’e den restaurant. E ora mi ta pensa, dicon si mi haya mensahe cu tal persona ta bay dal mi, mi ta bay busc’e na un restaurant manera si nos ta amiga?

E situacion ta cu tur loke ta pasando cu mi yiu, mi tin prueba, mi tin video, mi tin potret di e mensahenan, mi tin un recibo di casi 3000 florin of mas. Pues e ta un situacion cu ta hopi dificil pasobra mi a usa tur e placa cu mi tabatin pa paga huur, y awo mi no tin e placa pa paga e doñonan di ken mi ta huur mi cas. Mi a usa e placa confiando cu autoridad lo haci algo lihe y cu e hendenan aki por compensa mi.

Unda nos ta bay yega cu tur esaki? Te ora cu nan mata hende y pensa cu esaki ta algo cu nan por haci pasobra no tin consecuencia?

Loke mi ta pidi ta pa haci husticia pa mi yiu, y cu e tipo di cosnan aki no sigui sucede. Conscientisa cu prome desde cas, desde e mayornan, kico nos yiunan ta haci y con nan ta interactua via rednan social.

Ta necesario pa supervisa uso di rednan social entre menornan

Parti di e problema den e caso aki ta con rednan social por facilmente converti den un herment pa agredi otronan, fomentando odio contra otronan y convocando actonan di violencia. Via sistemanan manera mensahe cu ta delete automaticamente despues di 24 ora, of live riba TikTok cu ta kita despues cu el a caba, hobennan hopi biaha ta haya un manera facil cu no ta laga evidencia atras pa comete cualkier acto di violencia contra otro.

Supervision riba con hobennan ta haci uso di rednan social ta sumamente importante, mas den e ultimo temponan aki unda violencia ta den aumento constante entre hobennan na Aruba. Cu cambio di tempo, rednan social ta un herment mas den nan man pa por comete e actonan aki, cu a pesar di no ta fisico, tambe ta constitui violencia. Violencia no ta limita na un acto fisico, esaki tambe por keda eherci via accionnan cu ta haci atentado contra e integridad psicologico of emocional di e persona. Y esaki ta precisamente loke e publicacion, mensahe y livenan riba rednan social ta haci.