Algun edicion atras, Bon Dia Aruba a reporta riba e carta oficial cu Aruba Conservation Foundation (ACF) a manda gobierno encuanto posibel construccion di un hotel nobo den area di Arashi. Nos ultimo publicacion tocante e proyecto di Iberostar a bay den detaye riba argumentonan di ACF cu e proyecto ta viola varios leynan local y internacional, como tambe e riesgonan cu ACF a trece dilanti den nan peticion. Adicionalmente, ACF y Museo Arqueologico Nacional Aruba (MANA) a enfatisa e balor cultural, historico y ecologico di Arashi y a boga pa preserva e area.
Expertonan di ACF y MANA a subraya cu Arashi ta un paisahe cu ta ecologicamente y historicamente interconecta. For di un perspectiva di conservacion di naturalesa, Arashi ta cas di varios ecosistemanan interconecta y su estado natural ta hunga un rol importante den con e paisahe ta maneha cambionan den clima y con bida salvahe ta utilisa y biba for di e naturalesa cu tin eynan. Di un punto di bista historico, Arashi ta contene un cantidad di artefacto valioso cu ta conta nos un poco tocante “e relacion entre hende, luga y practicanan durante e periodo Arcaico di Aruba.”
Balor ecologico
Den su carta manda dia 1 di september, ACF ta splica cu Arashi ta un sistema conecta cu ta bay mas leu cu e tereno destina pa construccion. E sistema aki ta inclui parhanan nativo y migratorio, reptielnan y especienan invertebrado (sin wervelkolom) y habitatnan seco y cu cuerponan acuatico.
E Mapa di Vegetacion Ecologico di e Paisahe di Aruba ta mustra con nos isla a perde gran parti di su vegetacion por medio di urbanisacion masal y desaroyo turistico, lagando atras apenas par habitat den estado natural. Pa e motibo aki, ta absolutamente necesario pa proteha e costanan di cuerponan acuatico den e zona aki.
ACF ta adverti cu e area seco di Arashi-Sasarawichi ta un di e apenas algun habitatnan cu a keda natural y cu ta funciona como hogar pa varios especia conoci di Aruba, incluyendo e Shoco, Cascabel, Coneu, Raton Nativo y e Cododo.
Terenonan di calichi na Arashi ta entre e habitatnan cu ta hogar pa bida salvahe localisa, hunto cu wetlands temporal y sistemanan acuatico. Manera ACF ta splica, e flora di calichi ta consisti di especienan hopi sensitivo di cual nan poblacion no ta crece mucho rapido. E organisacion a adverti cu e tamaño di poblacionnan regional a reduci asina hopi cu nan capacidad pa recupera a keda severamente debilita.
Ademas tin e comunidad di especienan di planta cu ta prospera den e ecosistema presente na Arashi. Esakinan ta inclui e Tuna, Cadushi, Breba, Bushi, Kwihi, Banana di rif y Fofoti. E matanan tolerante na salo ta stabilisa e tera contra erosion causa pa biento fuerte of yobida pisa.
Na mes momento, nan ta sirbi como infrastructura critico pa cangreunan y ta provee cuerponan acuatico temporal pa parhanan residente manera e Gabilan Piscado y migratorio por busca cuminda. Terenonan di calichi ta sirbi como sitionan pa e Sternchi chikito pone neishi.
Hasta Arashi Beach ta un sitio importante, y ta unda e Driekiel y Caret ta pone neishi. Tur tres especie di turtuga ta considera globalmente endemico, ACF ta splica. Awa costero cerca di Arashi Beach tambe ta hogar pa coralnan endemico y yerba marino cu ta sirbi como sitio pa come y reproduccion pa e Calco, Gutu y Turtuga Blanco. Banda di esaki, Malmok y Arashi a ser identifica como zonanan atractivo pa mamiferonan marino duna luz of recupera for di un herida.
Di e manera aki, practicamente henter e area ta ser considera pa expertonan como un zona cu biodiversidad denso y rico. Na mes momento, Arashi ta keda extremadamente vulnerabel pa explotacion.
Datonan publica pa CBS na 2016 den un rapport titula ‘The History of Resource Exploitation in Aruba’ ta mustra con e mondinan di Aruba a ser sistematicamente explota durante e periodo Colonial. Comercio di Pal’i Brasil y Wayaca a causa erosion di tera cu a cambia henter ecosistemanan costero hopi mas prome cu desaroyo moderno, e carta ta splica. E daño a empeora pa siglonan di cria los cu ta cana den e area y ta come e matanan.
Arashi ta keda un di e ultimo refugionan natural riba e isla y inicio di construccion por reactiva erosion di tera, destruyendo por completo e recuperacion di ecosistemanan di Aruba, ACF ta adverti. Pa e motibo aki, su balor ecologico no por keda descarta den e discusion riba e proyecto di Iberostar.
Balor historico
Arashi tambe ta un sitio rico di historia. Segun e ‘Arashi Cultural Heritage Landscape Report’ publica e aña aki pa MANA, varios sitio na Arashi ta mustra cu e area tabata uza pa e pueblo Arcaico cu tabata biba na Aruba casi 3.500 aña pasa. Rastronan di nan actividad ta identificabel riba 8 sitio na Arashi te awo—banda di e 28 otro sitionan rond e isla. Na 2019, a haci un sondeo riba areanan designa pa construccion di hotel pa mira si tin balor arkeologico. E sondeo a resulta den e identificacion di sitionan Arcaico yama Arashi 6-7. E aña aki, Iberostar a informa MANA cu el a haya tereno den e area y a duna acceso pa arkeologonan investiga.
Na 2019, arkeologonan a haci un sondeo riba loke nan a yama Lotte J y Lotte K. Tabata den Lotte K cu a identifica Arashi 6 y 7, localisa na e parti mas sur di e parcela.
Den Arashi 6 a haya materialnan traha di e especie di cocolishi Lobatus gigas y di piedra, como tambe fragmentonan ceramico. Arashi 7, situa mas panort di Arashi 6, ta consisti di e mesun material di Lobatus gigas presenta como hermentnan. Aki tambe a identifica fragmentonan ceramico y materialnan traha di piedra. Entre e materialnan di piedra, a haya un piedra uza pa e comunidad indigena como martiu. Den un area mas panort di Arashi 7, a identifica un zona di 15 meter hancho cu un densidad mas grandi di materialnan Arcaico.
E enfoca di e sondeo e aña aki a enfoca primeramente riba Lotte J, pero a bishita atrobe Arashi 6 y 7. Segun e rapport ta afirma, ambos sitio tabata den condicion similar cu ora e identifica nan na 2019.
E rapport ta splica cu na 2019 a investiga apenas un parti di Lotte J pasobra cu gran parti di e parcela tabatin densamente pobla cu vegetacion. Den e area cu por a investiga, a haya materialnan di Lobatus gigas y fragmentonan ceramico. E aña aki, arkeologonan por a haya mas acceso na e parcela danki na cooperacion cu Iberostar—permitiendo investigacion mas amplia—pero asina mes gran parti no ta accesibel.
Den e parti pazuid di parcela J a identifica e area mas denso den artefacto. Na mesun momento, investigadornan a punta na un posibel Arashi 8, mirando cu ta hayando a mesun tipo di artefactonan den e henter e zona aki na Arashi.
Algo cu a resalta di e investigacionnan na Arashi tabata un artefacto cu segun investigadornan tin conexion cu Venezuela. Aki ta trata di un joya traha di e cocoloshi Lobatus gigas cual a encontra na sitionan di entiero na Malmok aki na Aruba, pero tambe na Estado Lara y Trujillo na Venezuela.
E rapport skirbi pa arkeologo Sr. Harold Kelly ta demostra cu presencia di e poblacion Arcaico di Aruba ta notabel den al menos ocho diferente sitio na Arashi. E artefactonan haya ta conta con e poblacion aki tabata busca cuminda, come y aloha den e area. Kelly ta conclui cu e distribucion di e sitionan na Arashi y e conexion historico cu Venezuela ta duna un bista den con e area a ser uza pa e comunidad Arcaico miles di aña pasa. Di e manera aki, Arashi ta forma parti di nos herencia indigena cu mester proteha pa mantene e integridad di e paisahe cultural aki.
Potret propietario di MANA, saca for di ‘Arashi Cultural Heritage Landscape Report’.



