A ricibi un cantidad di reaccion riba nos pagina di Facebook despues di nos articulo tocante posible exploracion di petroleo y gas den awanan teritorial di Aruba. E asunto ta parce nos no mucho mas avanza cu tempo a anuncia exploracion na 2024, unda a base di informacion disponible a conclui cu por ta trata di un yacimento considerable. Y awor, speculacion y falta di bon informacion ta pusta cu otro. Ta surgi diferente preocupacion, por ehemplo cu Hulanda tin e asunto regla caba y cu por lo tanto Aruba por sali perhudica den reparticion di eventual beneficio. Aki ta parce necesario clarifica algun cos.Pa pone e asunto bon cla: si ta trata descubrimento den awanan teritorial, cualkier beneficio den subsuelo di lama ta propiedad di Pais Aruba, y no di Reino Hulandes. Esaki ta encera e zona di 12 miya nautico rond di nos isla. Ora ta trata di e Zona Economico Exclusivo, di 200 miya nautico, cu ta extende den direccion di Republica Dominicana, esaki ta – ainda – propiedad di Reino Hulandes. Pero, mester splica pakico esaki ta asina. E reparticion di zona teritorial y zona economico exclusivo ta regla a traves di e tratado di Nacionnan Uni, conoci como ‘United Nations Convention on the Law of the Sea’, efectua na Montego Bay, Jamaica na december 1982. Reino Hulandes a ratifica e tratado aki y na 2007 Pais Corsou a introduci un ley pa asumi responsabilidad di nan parti di e zona economico exclusivo. Aruba no a haci esaki y por lo tanto responsabilidad pa e zona, tambe pa e riquezanan den subsuelo di e area cu ta coresponde na Aruba, ta di Reino Hulandes, ainda.
Kico esaki ta significa anto pa eventual exploracion y hallazgo di petroleo y/o gas? Cu si a haya esaki den subsuelo di awa teritorial, Pais Aruba ta e propietario y esun cu por negocia, o autoriza otro, manera e compania nacional CAP NV, pa negocia na su nomber un contrato di exploracion y posterior reparticion di beneficio. Si e hallazgo ta den e zona economico exclusivo, no ta resulta un poco laat pa e ora ey numa bay regla e traspaso di responsabilidad pa e tratado, di Reino Hulandes pa Aruba? Esaki ta e pregunta cu mester haci na nos politiconan; pueblo por comenta cuanto cu nan ta desea riba Facebook y otro medio riba internet, pero no por haci e trabao aki pa e politiconan mes… Ademas, si tin bon motibo pa no asumi e responsabilidad pa e zona exclusivo, loke nos por comprende pasobra henter e supervision den e zona, pensa riba narcotrafico, pesca ilegal, etc., ta bin recae riba Pais Aruba, pakico no splica esaki publicamente? Ta casi 20 aña pasa cu Corsou a tuma e paso ey, y si e ta beneficioso pa Aruba, pakico no a sucede nada ainda?
Otro punto importante pa discuti, cu cierto realismo, ta e tempo cu ta costa pa yega, di descubrimento te na produccion. Laga nos tuma como ehemplo e caso di Guyana, unda tabata sospecha presencia di petroleo den lama desde 1750. Na 1938 a emiti e promer permiso pa explora, pero e intentonan no a duna resultado. Den transcurso di e siguiente añanan a sigui mas exploracion en vano, te cu na mei 2015 ExxonMobil a descubri petroleo. Na december 2019 e promer produccion di petroleo a cuminza. Gradualmente den 10 aña, na fin di 2025 produccion a yega na 900.000 bari pa dia. E yacimento aki ta di por lo menos 11 biyon bari. Esey por ta parce hopi, pero si ta extrae practicamente un miyon bari pa dia, ta extrae mas cu un biyon bari den menos di 3 aña, si no aumenta produccion. Naturalmente por descubri mas petroleo, pero na e momento aki esaki ta e perspectiva, bastante bon pa e pais. Hasta si e recursonan keda na e nivel aki, e ingresonan di e pais na beneficio directo y ‘royalties’ ta enorme: un suma di US$1.996biyon entre januari y juni 2026, di cual US$ 1.779 biyon tabata di e reparticion di ganashi, mientras royalties tabata US$ 218 miyon. Un tremendo resultado pa un pais cu un poblacion di casi 850.000, cu mester dicidi si ta usa e placa aki cu sabiduria o ta gast’e na proyecto inutil, manera por mira den mas pais rond mundo cu de repente a haya un riqueza asina tira den nan scochi. Un ehemplo positivo den esaki ta Noruega, cu a deposita gran parti di nan ingreso di petroleo y gas den un fondo di reserva nacional, cu ta inverti den economia den e propio pais y den exterior, usando solamente e ganashi anual di inversion, no e reservanan mes.
Por ultimo, a surgi e sospecha riba internet cu Hulanda tin plan ta cushina pa e asunto di petroleo aki, y ta pesey nan lo ta wardando riba e aprobacion di e ley HOFA, di supervision financiero, pa por usurpa loke ta di Aruba. Mester decepciona esnan cu ta divulga e rumor aki, en todo caso pa loke ta e ley di supervision, cu no ta contempla un eventual ingreso grandi di petroleo, en todo caso no awor. Un descubrimento, ban bisa na 2027, por tarda facilmente te despues di 2030 pa mira algun beneficio financiero. Mientras tanto lo mester cuida, como prioridad, loke nos tin awor na economia y no conta cu riqueza cu no ta ni explora, ni proba ainda. Loke gobierno di Aruba no mester haci ta hinca placa publico den cualkier contrato di exploracion; ta na iniciativa priva pa carga esey…



