“Gobernacion responsabel no ta solamente anuncia proyecto of presenta solucion, sino tambe ehecuta esakinan y informa pueblo abiertamente tocante loke ta posibel, loke ainda mester wordo traha riba dje y e caminda necesario pa logra resultado.” Esaki ta kico minister Rene “Baba” Herdé a bisa den un comunicado publica dialuna. Den su relato, e ta enfatisa cu e trabao di un minister no ta solamente tuma decision, pero pa conoce e realidad di departamentonan bao su encargo, identifica problemanan existente y organisa adecuadamente pa trece solucion na pueblo. Un bon formula, pero comentarionan bao su publicacion a subraya cu progreso den sector publico ainda ta cana demasiado slow. Y esaki ta lanta un pregunta tocante e capacidad di un gobierno. Si progreso den sector publico ta keda cana slow, kico esaki lo nifica pa Pais Aruba a lo largo?
Cu su relato, e mandatario ta distingui entre ‘tuma responsabilidad’ y ‘produci resultadonan inmediato’. Segun e ta splica, pa un minister por tuma un bon decision, mester tin bon conocemento di kico e retonan ta di departamentonan y con ciudadanonan ta experencia servicio publico. E parti aki di su deber ta inclui traha cu un ekipo di experto y profesionalnan experencia pa atende cu un variedad di prioridad. Di su parti, el a conta cu desde cu el a tuma e carteranan di Vivienda, Infrastructura, Servicio Interno y Telecomunicacion, el a tuma tempo pa “profundisa” riba e retonan cu e lo enfrenta bao su encargo. Esaki tabata inclui tene dialogo cu varios departamento y profesionalnan cu ta traha diariamente den e instancianan aki.
A pesar di a “asumi responsabilidad” di e carteranan, e mandatario ta reconoce cu no tur problema por tin solucionnan inmediato. E respuesta pa e declaracion aki ta punta na un frustracion cu ta reina den comunidad pa loke ta e velocidad lento di procesonan burocratico. Manera un usuario ta critica: “Ki dia ta pone ordo den DIP? Mi tereno ta “on hold” desde 2019!!!! Nunca nan no por contesta ki dia mi por uza mi tereno bek cu tin mas di 100 aña den nos famia!”
Un otro ta cuestiona kico ta e punto di asumi responsabilidad si ciudadanonan no lo por mira progreso rapido. E usuario tambe a punta na e desorden y falta di coordinacion entre departamentonan—y consecuentemente e ineficiencia di maneho di minister, manera otronan a insinua: “Pakico a tuma e responsabilidad ey anto si bay traha style morocoy eyden…ta perde documentonan di hende[,] no por traha ariba nan[,] ta puntra ki dia porfin un tereno huurgrond por bira erfpact [y] niun contesta.”
A pesar di e respuesta mayormente critico bao su publicacion, e mensahe di minister Herdé ta trece den bista e realidad di gobernacion na Aruba; cierto resultado no ta obtenibel mesora pa via di retonan existente dentro di sector publico. E retonan aki no ta desconoci pa pueblo, y pa varios aña caba comunidad a subraya e necesidad pa trece cambionan structural. Sinembargo, esaki ta algo Herdé a insinua ta un reto grandi cu ta tuma tempo pa realisa, specialmente pa un minister cu ta encarga di varios cartera.
Sin cambio structural Aruba no ta progresa
Manera cu un minister nobo drenta gobierno, su prome tarea lo pa familiarisa su mes cu su cartera(nan). Manera Herdé mes a relata, esaki ta inclui conoce instancianan cu ta cay bao mandato di e minister. Aki no ta trata solamente di funcion, operacion y presupuesto di cada departamento, pero tambe di e deficitnan dentro di e instancia, manera falta di personal, recurso of hurisdiccion. Pa un mandatario cu tin varios cartera, e proceso aki ta tuma mas largo ainda—kisas hasta henter e prome aña di gobierno.
Aunke sigur por crea politica cu por atende cu cierto asunto, algun ta rekeri en principionan cambionan structural dentro di instancianan gubernamental. Un ehempel di esaki ta toca e crisis di vivienda, specificamente e situacion cu terenonan bandona y casnan den decadencia. Na juni minister Herdé a cuminsa cu un iniciativa yama ‘Info di Infra’, un esfuerso di e mandatario pa contesta preguntanan di comunidad directamente. E caso di proyecto Burubundu a surgi, y un pregunta tabata relaciona cu casnan den decadencia unda a puntra si gobierno por tuma esakinan back pa otro hende por tin chance pa cumpra nan. E minister a splica cu mayoria tereno den estado di decadencia ta terenonan priva cu por a keda den famia pa decadas. Cu un tereno ta bashi of un cas ta bandona ta keda un asunto cu e famia mes mester regla. A pesar cu den pasado gobierno a haci un “intento activo” pa haya e casnan aki back, a enfatisa cu e proceso legal pa haci esaki ta hopi largo. Pa loke ta e parti huridico mes, e minister no a duna mas detaye di kico e ta encera.
Otro ehempel di un con falta di cambio structural por stroba progreso ta presente den sector di Agricultura. Na november aña pasa, Bon Dia Aruba a tene un entrevista cu United Farmers Association (UFA) unda a resalta cu un falta di personal pa maneha tereno na DIP ta stroba agricultornan di por expande of tin nan tereno pa cosecha. Segun e organisacion a conta nos e tempo ey, agricultornan ta keda warda pa añas sin haya contesta pasobra no tin hende pa trata nan necesidad. Aparentemente, no tin ni hende pa traha un ‘invoice’ pa haci e extension di huurgrond.
Falta di politica adecua pa procesonan huridico of administrativo, ademas di un falta den personal ta algun problema cu ta cay bao responsabilidad di un minister. Esakinan no ta medidanan cu ta domina titular den medionan di comunicacion, pero sigur ta importante pa por fortalece sector publico. Fortalecemento di sector publico a lo largo lo trece beneficio pa pueblo. Sinembargo, contesta di mandatarionan te awor ta keda consisti di ‘e ta tuma tempo’ sin por duna informacion tocante kico exactamente ta causando un retraso den cambio sostenibel.
A pesar cu Herdé ta enfatisa e importancia pa gobierno keda “transparente y efectivo,” pueblo di Aruba ta keda enfrenta e mesun obstaculonan den sector publico, ademas di empeoramento di e situacion social y economico riba e isla sin por haya transparencia adecua di con gobierno ta manehando Pais Aruba.



