Colegio di supervision CAft ta constata cu gobierno di Aruba (porfin) tin placa, ta traha plan pa inverti pero no ta logra implementa. Esey no ta un problema reciente sino algo cu semper a tipifica nos gobernacion. Y ta resulta dificil pa cambia esaki, pasobra e ta requeri un reforma den manera di opera y por duda si tin e capacidad y e voluntad politico pa haci e cambionan necesario. Pero pa avanza algo mester cambia.

Esnan cu lo no ta di acuerdo cu nos lo mustra riba e creacion di e Fondo General di Inversion y Desaroyo, cu a keda institui pa crea un structura stabiel pa por planifica y ehecuta inversion gubernamental. Lamentablemente e no ta operacional ainda, loke por lo pronto ta stagna proyecto pa cual tabatin plan, fondo y aprobacion. Claro cu un pronto inicio di operacion di e fondo lo por cambia esey, pero aparentemente e no tin fecha ainda. No ta bon pa un fondo ta cuminza su carera siendo e obstaculo awor pa loke su institucion tabata proyecta pa mehora: mihor escogencia, planificacion y ehecucion di inversion considera necesario y di primordial importancia.

Sin embargo, nos tin miedo cu e institucion di un fondo asina no ta resolve ‘por arte de magia’ e tradicional lentitud den actuacion di e aparato gubernamental, di cual e fondo semper lo keda depende pa por prepara y ehecuta proyecto di forma diligente. Aki nos ta mira dos peligro grandi cu por causa retraso y hasta fracaso di cierto proyecto. Uno ta cu, en vista di e lentitud y talvez hasta falta di cooperacion cu e fondo, e organismo nobo aki ta cuminza asumi pa nan mes y riba nan mes responsabilidad cu mester ta comparti cu determinado departamento cu mester ta envolvi den e proceso. Nos a mira den cuarenta aña di nos gobernacion autonomo varios caso unda ta duna ‘visto bueno’ ministerial na dirigencia di proyecto pa dal bay sin envolve o consulta cu e departamento(nan), cu despues mester bay carga e proyecto, unavez cu esaki termina y mester keda integra den e labor diario di un o mas departamento. E resistencia cu ta surgi den un departamento asina ta haci cu no tin un base tampoco pa colabora y finalmente e innovacionnan proyecta, pa bon cu nan por ta potencialmene, no ta bira parti di e reforma interno cu mester percura pa e proyecto no ta solamente algo adicional y temporal, sino un aporte structural na mihor operacion gubernamental.

E otro peligro ta, cu hustamente pasobra ta existi e temor di no por integra reforma y instrumento moderno den e aparato existente, ta crea entidad o departamento nobo, mientras tabata bon posible pa integra e parti nobo dentro di e departamento(nan) existente. Naturalmente esakinan lo mester adapta nan manera di traha, sino nos ta haya e fenomeno cu tin departamento cu ta kedando na nivel di loke nos ta yama ‘shopkeepers’ cu ta feliz cu e tienda cu nan tin y ta ‘resisti cambio pa resisti cambio’ envez di renoba nan manera di pensa tambe y colabora den un gobernacion mas diligente, no pa e ambtenaar sino pa publico en general cu ta paga e salarionan. Un fondo di inversion anto, no ta cuminza den un bashi gubernamental y no ta djis un comision ‘hand-picked’ pa e gobierno di turno cu hunto cu e mandatario ta ehecuta loke nan tin riba nan agenda. Si esey ta e intencion, anto no mester a warda mes riba e retraso cu a pasa aden pa institui e fondo, pero por a laga inversion, incluyendo planificacion y implementacion, tuma lugar dentro di e ministerionan manera tabata haci esey caba. Awor, nos por haya e pregunta si por indica proyecto obstaculiza o fracasa di pasado. Esey no ta dificil, nos ta djis menciona e sinfin di proyecto di automatizacion cu a costa miyones y no a resulta, lagando departamentonan den cierto caso sin instrumento digital pa hopi aña, manera na Departamento di Labor cu pa hopi aña ta operando sin un database cu por genera dato regular di desempleo y otro informacion cu realmente tambe lo mester publica regularmente. Tambe e resistencia na cuerpo di aduana contra e sistema digital di Impuesto, loke a conduci na separacion di e servicionan y un sistema menos adecua pa registra loke ta drenta nos pais.

Conclusion: e Fondo lo mester tin un vision critico pa evita cu e pais ta bay gasta placa cu prioridad – politico – di gobierno mientras tin tarea mas importante di interes publico, cu no ta keda cumpli. Ademas, manera menciona no mester contribui na un expansion di e aparato publico a traves di mas servicio no integra, cu ta contribui na un gobernacion innecesariamente complica.

Finalmente, algo tocante e inversionnan gubernamental mes. Pregunta: cuanto tempo gobierno ta keda ignora e necesidad urgente di miles di vivienda, no pa esun cu por bay banco, sino pa esnan cu ta depende di vivienda pa huur, na un suma modesto cu nan por paga? Nos por a tuma nota di e anuncio recien cu FCCA ta bay traha 20 vivienda pa esun cu por bay banco… Aparentemente no tin ni debate na Aruba tocante e problema grandi aki, ademas cu no ta resolve e presion di inversion stranhero (di Airbnb) riba mercado di vivienda tampoco. Mester yega na e conclusion cu nos ta pega ainda den un gobernacion di shopkeepers cu ta hasta incapaz di ehecuta loke nan mes a pensa cu lo ta inversion prioritario? Si ta asina e cuento ta, anto ningun fondo di inversion ta bay yuda…