Den nos edicion di dialuna pasa un relato positivo di loke oficina di Ombudsman ta logrando. A tarda hopi aña pa e institucion aki bira realidad y ta bon pa tuma nota di su trabao. Pa cualkier persona cu conoce funcionamento di nos aparato gubernamental ta obvio cu tin hopi cos pa mehora. Y aparentemente desde inicio Ombudsman a cera conoci cu un di e problemanan clave cu ta trastorna nos gobernacion pa varios decada: comunicacion cu loke no ta gobernacion, tambe na nivel di e ciudadano individual. Y si comunicacion cu e ciudadano no ta cana bon, ta bira dificil pa mehora algo den e procesonan administrativo. Como cu trabao di Ombudsman a inicia recientemente, ta logico cu esaki ta den e fase di señala deficiencia. Dado momento mester yega na e fase unda Ombudsman por demostra cu realmente nan trabao tin influencia positivo y concreto riba e manera con un departamento gubernamental ta anda cu cliente. Esaki no ta mehora solamente e servicio na e ciudadano, pero mester percura pa mas eficiencia den e aparato mes.
Aki por ta cu mester algo di splicacion. En principio bo por pensa cu atende cliente mihor ta costa mas: mas tempo, mas preparacion di personal, mas personal pa haci e trabao. Sin embargo, esey no ta asina, pero mester mira e asunto den su contexto completo. Pregunta: kico ta pasa cu un persona cu ta acudi – en vano – na un cierto departamento? Talvez e no tabata bon prepara pa loke e kier, pero el a haya un splicacion debido di kico e mester tin pa por procesa su peticion? Cuanto biaha nos den nos circulo familiar no ta tende storia di hende cu ta acudi na un lugar pa despues sali mes confundi cu nan tabata caba? No ta tur caminda ta asina, pero nos ta papiando aki di e casonan problematico, no e bonnan. Pa tur organizacion, tambe den sector priva, ta conta cu bo promer contacto cu publico, bo balie, ta bo promer ocasion di exito, o di fracaso. Y, cada persona cu sali sin informacion kico e mester haci, o sin solucion pa su problema, ta un persona cu, sea ta bolbe haci otro intento, tal vez en vano atrobe, o no ta bolbe y cu e problema sin resolve. Talvez e ta bolbe un aña despues pa e mesun problema, cu mientras tanto ta den un fase hopi mas dificil pa resolve. Y ainda ta keda e pregunta clave: awor si a yuda e ciudadano cu no a haya atencion un aña, dos aña pasa? Si nos mira e asunto di e banda aki, nos por comprende cu ‘core cu hende for di bo despacho’ ta parce mas eficiente den spaar tempo na e momento ey, pero ta un satisfaccion falso pasobra hopi problema lo bolbe…, y lo costa mas tempo y mas personal pa atende. E ta anto, ni corecto, ni eficiente.
Pa bolbe na e trabao concreto di e Ombudsman, loke nos no ta mira ainda, pa via di e tempo cortico di funcionamento, ta e casonan concreto unda ta yega na publicacaso di problema structural, unda sea comunicacion of otro forma di conviccion ta conduci na mehoracion structural di e forma con un departamento ta atende cierto asunto. Un tal publicacion no ta algo cu ta logra inmediatamente, mester cooperacion di dos banda. Mas cu claro e publicacion ey no ta pa celebra un tipo di ‘victoria’ di e oficina di Ombudsman, sino cu e mester ta un publicacion conhunto pa informa publico di un manera neutral, di kico a logra den mehoracion di servicio.
Quizas loke nos a describi te awor ta e parti positivo, si atende asunto segun e metodo ideal. Y ta bien posible cu no ta bay logra esey di biaha; lo tin resistencia interno, na un departamento mas cu na otro, pasobra en general hende, y empleado publico sigur, no gusta cambio. Y mescos cu mester duna amplio splicacion na e ciudadano, mehora trabao gubernamental no por logra cu personal cu no ta comprende pakico ta cambia proceso cu nan ta considera adecua. Esnan cu tin algun experiencia cu por ehemplo automatizacion den e aparato publico por duna testimonio di e dificultadnan cu a encontra desde inicio cu aceptacion di e cambionan cu digitalizacion a trece den forma di traha. Algo conoci generalmente den sector priva tambe.
Ademas aceptacion di e papel critico di Ombudsman no ta keda limita na departamento y instancia gubernamental. Cambio mayor den manera di traha facilmente ta yega na despacho di un ministro responsable, cu mester acorda e cambio, si e ta apoya esaki. E mesun actitud negativo cu por surgi na nivel di departamento, por presenta tambe na e nivel mas halto. Nos no tin e experiencia ey ainda, pero nos isla ruman Corsou a yega di experimenta caso grave di bataya te den corte entre Ombusman y mandatario. Ta di spera cu nunca cos lo yega asina leu aki.
Finalmente, algo tocante filosofia tras di e diferente leynan cu nos a adopta, manera tur otro teritorio den Reino, dirigi na mehora comunicacion cu, y respet pa derecho ciudadano. Manera ley di hurisdiccion administrativo (LAR), acceso na documentacion publico (LOB) y e propio ley di Ombudsman. Te awe ainda nos tin e impresion cu a acepta y introduci esakinan, sin cu tabatin conviccion na nivel politico di e necesidad y obhetivo di esakinan como instrumento di mehoracion di funcionamento di gobernacion. Loke falta ainda ta un evaluacion di tur e leynan aki.



