Nos mester discuti un tema aki, cu pa demasiado tema ta keda tira un banda den e debatenan di custumber. E tin tur cos di haci cu e mundo cambiante cu nos ta biba aden, cu ta pone tur tipo di reto nos dilanti. Nos edicion di ayera (02 februari) tabata contene varios, cada un pa bon motibo. Nos ta preocupa pa efecto di cambio di clima, pa conservacion di naturaleza y cierto desaroyo den salud publico cu no ta haya suficiente atencion, entre otro e cambionan cu desaroyo socio-economico tin riba salud mental.

E proposito aki no ta pa ripiti e puntonan importante di e relatonan ey, sino trata e punto comun cu nan tur ta indica: mester bin mas atencion den comunidad y por lo tanto di banda gubernamental tambe. Y kico esaki ta implica? Cu mas atencion ta significa na promer lugar planificacion y mas recurso financiero, sino nos ta keda pega den ‘all talk, and no walk’. E parti facil ta pa tuma e decision cu nos ta bay dedica mas recurso na e temanan surgiente aki; e parti dificil ta con pa trece tur compromiso financiero hunto den un presupuesto cu sigur por ta limita den e proximo añanan. Conclusion: mester bin un reforma drastico den e manera con nos ta maneha e procesonan administrativo gubernamental, mas efectivo, den sentido di uso mas razonable di recurso humano y di mihor disponibilidad di informacion. E ultimo aki ta mustra di mes riba e necesidad di avanza mas den direccion di informacion digitaliza, evitando duplicacion di informacion, pasobra esey ta un di e fuentenan di desperdicio conoci den gobernacion. Pa keda na e tema specifico aki, otro relato den e mesun edicion menciona anteriormente a trata e conclusion, na cual un actividad di ministerio encarga cu Innovacion, conhuntamente cu e entidad Stichting ICTU (ICT uitvoeringsorganisatie Nederland) a yega, esta cu gobernacion di Aruba no tin un structura defini di ICT. Esey pa ningun veterano, cu ta o tabata den aparato publico, lo ta un sorpresa;den mas di 30 aña a tuma lugar hopi intento fracasa pa trece mas uniformidad den e procesonan gubernamentaldigitaliza, cu e meta pa finalmente yega na loke awor ta señala como un deficiencia grandi. Ta importante bay mas den detaye tocante pakico despues di 40 aña di gobernacion autonomo ainda e escenario di digitalizacion ta asina desordena. Esey tin un relacion estrecho cu e forma di goberna, unda cada ministerio ta manera un isla riba su mes. Den asunto di informacion digital esaki a keda enfatiza mas ainda, cu desconfianza fuerte den un sistema mas centraliza. Mester bisa si cu tabatin intento di centralizacion, pero esaki nunca a logra yega na e meta di concentra esfuerzo y duna tur departamento e beneficio di informacion uniforme, loke ta haci comparacion di dato hopi mas facil. Hopi aña pasa a cuminza un intento pa siquiera yega na e tres basenan di dato primordial, di persona, organizacion y bienes inmueble; esey ainda no ta realiza, segun nos informacion.

E problema di e mentalidad individualista cu ta reina den gobernacion no ta expresa su mes solamente riba tereno di ICT, sino tambe den e forma di anda cu recurso humano. Aki tin e problema grandidi patronahe politico cu den cuatro decada a percura pa un composicion inadecua di personal di mayoria di departamento. E reforma necesario no ta cuestiondi reduci cantidad di personal pa economiza so, sino di reduci personal (y nan gasto) pa por incorpora e tareanan nobo na cual nos a referi anteriormente. Esaki pa keda dentro di cierto presupuesto pa gasto di personal, cu gobierno ta dedica na esaki. Un vistazo riba presupuesto 2026 y e proyeccion multi-anual eyden no ta duna ningun indicacion den ki direccion planificacion gubernamental ta bay. Te cu 2030 a simplemente tuma e cifra pa gasto di personal di 2027 (Afl. 515 miyon) y keda ripiti esaki te 2030. Esey riba su mes no ta un problema, basta cu mantene e suma ey como maximo. E tarea cu no ta aparece – ainda – ta e proyeccion pa futuro, no di cuanto e ta costa so, sino cual tarea gobierno ta mira como prioridad pa cubri, y cual no.Nos tin e impresion cu te awor, pa loke ta e tareanan cu ta visualiza pa futuro, nos ta apenas den e fase di indica esakinan como futuro tarea. Loke mester mas concretizacion, y pronto, ta kico e tareanan aki ta encera. Por ehemplo, si nos mester un equipo cientifico cu ta percura pa e datonan local necesario, kico nos mester? Ingeniero specializa den aumento di nivel di lama, of otro aspecto di cambio di clima? Ingeniero specializa den adaptacion di vivienda, pa atende cambio di temperatura y posiblemente clima? Por ta cu nos mester atende posibilidad di horcan den futuro, pasobra nos por mira na otro parti di mundo cu e tipo di fenomeno aki tin tendencia di bira mas extremo y impredecible? Esaki tambe lo tin consecuencia grandi pa construccion di vivienda y edificio. Manera e situacion ta awor, un horcan di categoria 3 o mas halto probablemente ta laga gran parti di Aruba sin dak…

Te na e momento aki loke nos por mira ta mas tanto cierto alerta pa cu e problemanan cu nos lo mester enfrenta, unda felizmente por mira tambe cierto colaboracion den Reino y den Union Europeo. Esey ta bon pero e no ta suficiente. Nos mester por haya un idea kico gobernacion aki 10 – 15 aña ta encera y no warda te dia e situacion critico bati na porta.