E plan preliminar pa transformacion di turismo na Aruba ta propone crea un fondo di Afl. 25 miyon pa facilita acceso na hipoteca pa cerca di 1.000 famia cu tin entrada stabiel, pero cu actualmente no ta logra cumpli completamente cu e condicionnan pa haya financiamento.

E propuesta ta forma parti di un enfoke mas amplio den Tourism 3.0, cu ta conecta crecemento turistico cu disponibilidad di vivienda. E plan ta establece tambe cu desaroyonan grandi di acomodacion turistico mester demostra cu nan no ta empeora acceso di residentenan na vivienda y cu impacto comproba mester ser mitiga.

E medida ta inclui den e ‘Aruba Strategic Tourism Implementation Plan 2026–2031’, cu ta detaya diferente programa pa implementacion di Tourism 3.0 durante periodo 2027–2031. E documento ta un version preliminar y p’esey e medidanan menciona ainda no mester ser considera manera politica definitivo.

Dentro di Program 8, enfoca riba vivienda accesibel, bienestar di comunidad y calidad di bida di residente, e plan ta pone acceso na vivienda manera un di su prioridadnan principal. E documento ta calcula cu Aruba tin aproximadamente 6.000 persona cu necesidad di vivienda, pero ta reconoce cu no tur ta den e mesun situacion. E prome intervencion ta enfoca riba casnan cu ta cerca di cualifica pa un hipoteca.

Ta trata di residentenan cu tin entrada stabiel y capacidad pa paga gran parti di un hipoteca, pero cu ainda ta enfrenta un obstaculo pa haya financiamento. Segun e documento, esaki por ta costo halto di tereno, falta di suficiente placa pa e pago inicial, gastonan relaciona cu compra di un cas, un diferencia limita entre loke e cas por paga y loke banco ta exigi, falta di suficiente garantia of falta di un vivienda adecuado den e segmento di prijs cu nan por paga.

Pa atende e grupo aki, e plan ta propone un ‘Housing and Mortgage Access Facility’ di Afl. 25 miyon pa periodo 2027–2031, bao maneho di Fondo Nacional di Garantia. Di e suma total, te cu Afl. 18 miyon ta destina pa sosten directo mensual pa hipoteca. E contribucion maximo lo ta Afl. 300 pa luna pa cada cas eligibel, cu un maximo di Afl. 18.000 durante cinco aña.

E otro parti, te cu Afl. 7 miyon, ta destina pa administracion di e programa, preparacion di casnan pa cualifica pa hipoteca, supervision, evaluacion y proteccion limita contra riesgo. E suma por inclui tambe preparacion di parcelacion y infrastructura principal, garantia y sosten pa gastonan relaciona cu finalisacion di compra di un cas.

E Afl. 25 miyon no lo ser parti directamente entre 1.000 cas. E meta di aproximadamente 1.000 hipoteca ta calcula basa riba e Afl. 18 miyon reserva pa sosten directo. Cu un contribucion maximo di Afl. 18.000 pa cas durante cinco aña, e suma aki por sostene aproximadamente 1.000 hipoteca.

E grupo principal cu e programa ta enfoca riba dje ta famianan cu un entrada bruto mensual di aproximadamente Afl. 3.500 te Afl. 5.000. Pa determina cuanto un famia por paga, e plan ta uza como punto di salida un pago di hipoteca di maximo 30% di entrada mensual comproba. Esaki ta resulta den un contribucion propio di aproximadamente Afl. 1.050 te Afl. 1.500 pa luna. E sosten di te cu Afl. 300 mensual ta bin acerca di e suma ey y no ta reemplasa e contribucion propio.

Den e calculacion preliminar, un famia cu entrada di Afl. 3.500 mensual lo tin un pago propio calcula na Afl. 1.050. Cu e sosten maximo di Afl. 300, e capacidad mensual total por yega Afl. 1.350. Pa un cas cu entrada di Afl. 5.000, e pago propio calcula ta Afl. 1.500 y cu e contribucion maximo e suma por yega Afl. 1.800. E calculacionnan ta basa riba un interes anual di 5.23% y un hipoteca di 30 aña.

Sinembargo, entrada dentro di e rango aki no ta nifica cu un famia automaticamente lo cualifica. Banconan participante mester sigui haci nan evaluacion financiero normal. Debe existente, seguro, gastonan di compra, pago inicial y otro condicionnan financiero mester ser considera. Sosten publico ta destina solamente pa cubri e diferencia minimo necesario pa haci un hipoteca sostenibel posibel.

E programa ta inclui tambe condicionnan pa proteha e inversion publico. E propiedad sosteni mester ta e residencia principal di e beneficiario y lo tin regla pa evita speculacion y controla cu lo bende esaki. E sosten tampoco ta destina pa compra di propiedad pa vacation rental. Pa 2031, e meta ta cu por lo menos 98% di e casnan sosteni ta ocupa door di nan doño.

Otro elemento importante ta disponibilidad di tereno. E plan ta reconoce cu facilita acceso na hipoteca no ta suficiente si no tin tereno prepara y vivienda disponible. Aumenta capacidad financiero di cumprado sin aumenta oferta por crea mas demanda sin soluciona e escasez. P’esey, pa e programa por funciona, gobierno mester pone tereno publico disponibel mas lihe y coordina preparacion di e terenonan, e permisonan y infrastructura necesario.

E intencion ta pa identifica terenonan publico adecuado, prepara nan cu infrastructura necesario y conecta casnan aproba cu banco y contratista. Pa 2031, e plan tin como meta prepara por lo menos 1.000 tereno na prijs accesibel cu e servicionan necesario, of crea un cantidad similar di unidad di vivienda. Ademas, por lo menos 1.500 famia cu ta cerca di cumpli cu e condicionnan pa un hipoteca mester pasa door di e proceso di pre-aprobacion. E meta di planificacion ta cerca di 1.000 hipoteca facilita.

E Afl. 25 miyon ta ser presenta manera un herment pa mobilisa un suma considerablemente mas grandi den financiamento priva. Segun calculacion den e documento, e fondo por contribui na genera aproximadamente Afl. 208,6 miyon te Afl. 216,5 miyon den inversion den vivienda. E plan ta calcula cu cada florin di e facilidad publico por mobilisa alrededor di Afl. 8,30 te Afl. 8,70 den inversion. E cifranan ta proyeccion y e programa mester ser adapta despues cu e prome gruponan di participante mustra cuanto e necesidad financiero y costo real di preparacion di tereno ta.

Pero e componente di vivienda den Tourism 3.0 no ta limita na yuda pa hipoteca. E plan ta conecta disponibilidad di vivienda directamente cu expansion di acomodacion turistico.

Segun e documento, crecemento rapido di vacation rental, di dos cas, condominium turistico y otro tipo di acomodacion pa bishitante por aumenta prijs di vivienda, reduci disponibilidad di propiedad residencial, cambia caracter di bario y aumenta demanda riba infrastructura. P’esey, e plan ta propone evalua expansion di acomodacion turistico mirando, entre otro, accesibilidad di vivienda, capacidad di infrastructura, mercado laboral, sostenibilidad ambiental y calidad di bida.

Un principio central ta loke e plan ta denomina ‘Housing Neutrality’. Bao di e principio aki, capacidad nobo di acomodacion mester demostra cu e no lo empeora acceso di residentenan na vivienda y mester mitiga impacto comproba. Pa 2031, e meta ta cu 100% di desaroyonan grandi di acomodacion pasa pa e evaluacion y aplica medidanan necesario pa atende nan impacto riba vivienda.

E propuesta ta inclui tanto proyecto den futuro como proyectonan existente cu ya a haya aprobacion pa desaroyo, pero cu ainda no a ser construi. E plan ta propone revisa nan bao e regla di desaroyo proporcional, pero ta establece cu esaki mester sucede respetando legislacion existente, obligacionnan di contract, seguridad huridico, debido proceso y competencia husto.

E mesun programa ta contempla un maneho mas estricto di short-term rental y vacation home. E plan ta propone fortalece registracion, licencia, control di cumplimento, pago di impuesto, normanan pa bario y supervision basa riba dato. Pa 2031, e meta ta pa por lo menos 95% di proveedornan di vacation rental ta registra y cumpli cu e reglanan aplicabel.

Ademas, e plan ta inclui un mecanismo pa adapta politica si e resultado no ta desaroya segun intencion. Si accesibilidad di vivienda of bienestar di residente deteriora durante dos evaluacion anual consecutivo, gobierno mester haci e medida mas estricto, diseña esaki di nobo of stop temporalmente e medida of desaroyo cu ta contribui na e problema.

Pa awor, tanto e ‘Housing and Mortgage Access Facility’ como e reglanan di ‘Housing Neutrality’ ta parti di un plan preliminar pa periodo 2027–2031 y tur detaye ainda no ta aproba of operacional. Si e propuesta ser implementa segun e diseño actual, politica turistico y vivienda lo keda mas directamente conecta. Mientras un parti ta busca yuda famianan cu ta cerca di cualifica pa un hipoteca, e otro ta busca evita cu expansion di acomodacion turistico ta aumenta presion riba mercado di vivienda. Di e forma aki, acceso di residente na vivienda lo bira un factor pa considera ora Aruba evalua desaroyo di su sector turistico.