Oposicion no ta contento cu e forma con segun nan presidente di Staten ta ignora peticion haci pa reunion di banda di oposicion. Un keho cu bien por tin un base real, conociendo e practica no asina alentador den presidencia di parlamento cu nos a mira pa 40 aña caba. Talvez ta bira tempo pa e partidonan yega na un consensocu actuacion a base di demasiado libertad di presidente di Staten pa dicidi si tin reunion of no, mester ta mas mara na consecuencia den caso di incumplimento? Y ta e presidente so ta esun cu ta tranca reunion pidi? Un bon momento pa mas analisis.

E kehonan tocante presidente di Staten cu ta ignora peticion di oposicion pa reunion ta mes bieu cu parlamento mes. No tur presidente a haci nan mes culpable na e practica aki di igual manera y cu mesun frecuencia. Nos no ta bay dedica atencion aki na un serie di anecdota cu lo ilustra na un manera poco elogiable kico e practica aki ta(bata). Loke ta parce mas importante ta e obstaculonan cu eventualmente ta existi pa yega na un presidencia cu ta cumpli mihor cu e papel cu e presidente tin. Pa cuminza, mester distingui entre e diferente reunionnan cu oposicion por pidi. Un distincion importante ta entre: 1) reunion pa atende un cierto tema riba su mes, y 2) un reunion unda ta pidi pa un (o mas) ministro bin duna cuenta na parlamento tocante un cierto asunto. Den e promer tipo di caso por ta trata di un tardanza di banda di e presidente, pa cual e ta duna, of no, un splicacion, sin consecuencia. Ki regla ta na vigor aki pa logra cumplimento dentro di un tempo razonable? Reglamento di Orden di Staten den Capitulo VI, articulo 23 ta bisa den inciso 1: E presidente ta convoca e reunion tan frecuente cu e ta considera, o cu esaki ta pidi por escrito pa tres miembro, cu adicion di motibo.” Inciso 2 ta regla cu e presidente, tumando na cuenta kico Constitucion ta stipula encuanto reunion publico, ta determina dia y ora di e reunion. Seguidamente inciso 3 ta bisa cu, si e reunion ta pidi di e forma stipula den inciso 1, ta tene esaki dentro di 30 dia. Den caso di suspension di e reunion ta continua cu esaki dentro di 30 dia y mester termina esaki tambe. Conclusion: e Reglamento di Orden no ta duna libertad na presidente di Staten pa pospone convocacion di un reunion, pidi pa por lo menos 3 parlamentario. Claro cu tur nos parlamentario conoce e regla, pero kico pa haci den caso di no cumpli? Oposicion no tin recurso, pasobra nan no por ni entama un caso den corte, pasobra ta manda nan back cu e mensahe cu e tipo di disputa aki mester atende nan den e arena parlamentario. Y kico ta e practica di 40 aña? Cu e banda gubernamental casi semper ta apoya y hasta gaba nan ‘campeon’ presidente pa e forma con e ta trata oposicion. Ta straño anto cu ora oposicion bira gobierno, y gobierno bay oposicion, ta sirbi e ex-gobierno un ‘bolo di nan propio receta’? Asina nunca por yega na un solucion cu por trece mehoracion den funcionamento di parlamento, pasobra no tin sancion pa e incumplimento aki.

Pero laga nos trata e di dos posibilidad di reunion, unda un o mas ministro mester bin parlamento. Aki e asunto ta bira mas complica, pasobra fuera di un presidente di Staten cu por nenga di coopera, por tin un ministro cu no tin mucho gana pa bin parlamento pa defende su maneho. Awor, kico ta e reglanan pa e caso aki? Nos Constitucion (articulo III.18), den inciso 1 ta bisa cu ministro(nan) tin acceso na e reunionnan y por participa den e deliberacion. Inciso 2 ta bisa cu Staten “por invita ministro na reunion pa duna e informacion desea, asina leu cu esey no ta conflictivo cu interes di e Pais o di Reino.” Esaki ta laga un tereno amplio habri pa maniobra politico, sigur si presidente y e ministro(nan) involucra ta di acuerdo cu otro cu no ta honra regla, cu ademas no ta conta cu sancion pa incumplimento. E pregunta ta naturalmente pakico e asuntonan aki ta formula asina ‘debil’, cu e consecuencia logico cu por keda sin honra e reunionnan cu no ta di gusto di sea e presidente, sea e ministro, o ambos. Pa esey nos mester bolbe na tempo cu a formula nos Constitucion. Loke tabata e modelo tabata e constitucion Hulandes, basa riba nan practica politico di varios siglo. Ey no mester sancion pasobra falta di respet pa regla parlamentario ta causa malestar y protesta di oposicion y, mas importante ainda, di nan propio banda gubernamental den parlamento. Den forma di un ehemplo: si un ministro o parlamentario ta malcomporta nan mes, no ta oposicion so, sino nan propio hendenan ta exigi nan renuncia. Nos simplemente no conoce e practica aki…

Awor, e pregunta cu ta keda ta: kico por trece un solucion? E manera mas efectivo ta cu partidonan den parlamento, incluyendo e banda gubernamental, ta tuma posicion contra un presidente cu no ta cumpli cu regla. Pasobra no tin sancion, e unico manera ta cu ta halza e nivel moral actuando contra presidente y ministro cu no kier cumpli y ta obstaculiza funcionamento di parlamento. Por ultimo, nos no mester tuma como punto di salida cu gobierno y presidente no mester tin miedo di oposicion? Nan mester por carga nan responsabilidad y defende nan maneho na tur momento?