E rapport “De Schaduwkant van Aruba”, prepara door di Bureau Beke bao encargo di Ministerio Publico di Aruba (OM), ta analisa criminalidad hubenil na Aruba y ta presenta recomendacionnan pa fortalece e maneho di e problema.

E investigacion a ser inicia despues cu OM a expresa preocupacion pa e aumento di delitonan serio entre hobennan. Pa e estudio, investigadornan a usa dato oficial, literatura cientifico y entrevista cu 59 profesional. E rapport ta pone enfasis riba con Aruba por desaroya un strategia sostenibel pa preveni y combati criminalidad hubenil.

Segun e rapport, e punto di salida mester ta cu criminalidad hubenil no por ser mira solamente como un problema di polis of di OM. E investigadornan ta argumenta cu e fenomeno ta resultado di un combinacion di factornan social, economico, familiar, educativo y criminal cu ta reforsa otro. Pa e motibo ey, un reaccion exclusivamente represivo no lo ta suficiente pa logra resultado duradero.

Den e di tres capitulo, Bureau Beke ta propone un modelo basa riba cinco pilar principal. E modelonan aki no ta presenta como milagernan, sino como un marco di trabao cu ta combina prevencion, intervencion, represion y cooperacion entre diferente instancia.

E prome pilar ta concentra riba preveni cu mucha y hoben drenta den criminalidad. Segun e rapport, hopi di e señalnan cu por conduci na conducta criminal ta bira visibel na un edad hopi trempan. Problema den cas, negligencia, violencia domestico, falta di supervision, dificultad na scol of problema di conducta por ser identifica prome cu un mucha cuminsa comete delito. Pa e motibo ey, e rapport ta enfatisa cu inversion den prevencion ta brinda mas beneficio cu solamente actua despues cu un delito a tuma lugar.

Investigadornan ta considera scolnan manera un di e hermentnan di prevencion mas importante cu Aruba tin. Casi tur mucha ta pasa gran parti di nan dia na scol, loke ta duna docente, coordinadornan di cuido y otro profesional oportunidad pa observa cambio den conducta, problema emocional of señalnan di vulnerabilidad. E rapport ta enfatisa cu identificacion rapido di riesgonan mester bay compaña cu apoyo concreto pa e mucha y su famia.

Na mesun momento, e rapport ta pone enfasis riba importancia di fortalece e “cuadro pedagogico”, den cual cas, scol, bario y mundo digital mester traha hunto. Segun e investigadornan, hopi hoben ta move constantemente entre e cuatro ambiente aki, y pa e motibo ey informacion y asistencia tambe mester conecta entre nan.

E di dos pilar ta enfoca riba hobennan cu ya ta presenta riesgo serio pa sigui desaroya un carera criminal. E rapport ta indica cu no tur hoben cu comete un delito lo bira criminal permanente. Hopi ta laga e conducta ey mientras nan ta bira adulto. Sinembargo, tin un grupo relativamente chikito cu ta sigui avansa den criminalidad mas serio, incluyendo violencia grave, trafico di droga y crimen organisa.

Segun Bureau Beke, e grupo aki mester haya un maneho personalisa. Esaki kiermen cu cada hoben mester ser analisa individualmente pa determina cual ta e factornan cu ta pusha su conducta y cual factor positivo por ser fortalece. Trabao, deporte, enseñansa, apoyo familiar y guia profesional tur por forma parti di un plan individual.

E rapport ta indica cu intervencion no mester limita na castigo. Contrario, e obhetivo principal mester ta crea perspectiva real pa hobennan cu tin deseo di cambia nan bida. Sin un alternativa positivo, e posibilidad cu un hoben lo bolbe den criminalidad ta keda relativamente halto.

Un aspecto importante cu e rapport ta menciona ta e papel cu identidad ta hunga den e proceso aki. Hobennan cu logra haya un trabao stabiel, sigui un estudio, crea un relacion sano of bira mayornan responsable, hopi biaha ta bira menos inclina pa sigui den criminalidad. Pa e motibo ey, inversion den oportunidadnan social ta ser considera un componente esencial di cualkier politica di seguridad.

Influencia creciente di rednan social tambe ta un punto di atencion. Segun e investigadornan, plataformanan digital no solamente ta sirbi pa comunicacion, sino tambe pa busca prestigio, provoca conflicto, mustra arma of recluta hoben pa actividadnan criminal. Esaki ta haci cu prevencion digital y educacion tocante uso responsable di internet ta bira cada biaha mas importante.

Den e vision di Bureau Beke, e futuro di Aruba no ta depende solamente di con hopi hende polis por aresta, sino tambe di con efectivamente comunidad por evita cu hobennan ta yega den e situacion ey. E rapport ta conclui cu inversion den mucha y hoben ta representa un inversion directo den seguridad, stabilidad social y desaroyo di e isla.

E di tres pilar cu e rapport ta propone ta un combinacion entre represion enfoca y cuido continuo. Segun Bureau Beke, autoridadnan mester sigui interveni firmemente contra hobennan cu ta comete delitonan serio, pero e reaccion represivo no mester stop despues cu un persona haya condena. E investigadornan ta bisa cu e momento despues di un aresto, un condena of un periodo den detencion ta un oportunidad importante pa evita cu un hoben ta sigui den criminalidad.

Den e contexto ey, e rapport ta enfatisa cu polis, OM, Reclassering, Veiligheidshuis y KIA tin un papel esencial, pero ta enfrenta escasez di personal, presupuesto limita y falta di capacidad. Sin suficiente recurso, un maneho consistente y sostenibel lo ta dificil.

Na mesun momento, Bureau Beke ta enfatisa cu cooperacion entre e diferente organisacionnan mester bira mas structural. Den hopi caso, diferente servicio ta traha cu e hoben of cu e famia, pero informacion no semper ta ser comparti na un manera rapido y coordina. E rapport ta argumenta cu un modelo integra ta aumenta e posibilidad pa detecta problema prome y evita cu situacionnan ta empeora.

Esaki ta hiba na e di cuatro pilar di e strategia: coordinacion central. Segun e investigadornan, Aruba por beneficia di un Taskforce Jeugd & Gezin cu lo reuni representante di seguridad, enseñansa, cuido, bienestar social y gobierno den un solo plataforma permanente. E cuerpo aki lo no solamente coordina e maneho di caso individual, sino tambe sigui e desaroyo di politica, identifica tendencia nobo y evalua resultado di medidanan implementa.

Bureau Beke ta considera cu e bentaha di un pais chikito manera Aruba ta precisamente cu liña di comunicacion entre organisacionnan ta relativamente cortico. Si e potencial ey ser probecha, decisionnan por ser tuma mas liher y asistencia por yega mas lihe tambe na e mucha y famianan cu tin mester di apoyo.

E di cinco pilar ta enfoca riba inversion sostenibel den mucha y hoben. Segun e rapport, seguridad no ta depende solamente di polis y husticia, sino tambe di inversion den comunidad. Pa esaki, investigadornan ta propone un Tourism Social Fund pa financia proyectonan di bario, deporte, desaroyo di hubentud y trahadornan hoben.

Segun e rapport, turismo ta e motor principal di economia di Aruba. Pa e motibo ey, investigadornan ta propone reinverti un parti di e ingreso den prevencion y bienestar social, pasobra esaki no solamente ta beneficia hoben, sino cu tambe por reduci costo den futuro relaciona cu criminalidad y husticia.

Ademas di finanzas, Bureau Beke ta enfatisa cu conocemento y dato confiabel ta forma un condicion indispensable pa un politica efectivo. Durante e investigacion, diferente profesional a indica cu falta di estadisticanan consistente ta haci dificil pa sigui evolucion di criminalidad hubenil. Informacion tocante ripiticion di delito, resultado di intervencion y otro indicador importante ainda no ta disponibel den forma completo.

Pa e motibo ey, e rapport ta mira cu e Youth Monitor cu ta planea pa 2026 por bira un herment fundamental. Cu dato mas completo, gobierno y organisacionnan por evalua cual programa ta funciona, unda tin necesidad di mas inversion y con e situacion ta cambia cu tempo. Segun e investigadornan, politica moderno mester ta basa riba evidencia y no solamente riba percepcion.

Otro condicion importante cu e rapport ta menciona ta e necesidad pa sigui inverti den personal capacita. Docente, polis, trahador social, psicologo, mentor y otro profesionalnan cu ta traha cu hoben mester haya training continuo pa reconoce e señalnan di riesgo y pa interveni den un forma eficaz. E investigadornan ta enfatisa cu ningun strategia lo por logra exito si e hendenan cu mester implementa e medidanan no tin suficiente recurso of apoyo.

Den su conclusion, Bureau Beke ta expresa cu criminalidad hubenil na Aruba no ta un problema masivo compara cu otro paisnan, pero cu su impacto social ta grandi debi na e escala chikito di e isla. Violencia, posesion di arma, influencia di grupo criminal y vulnerabilidad social ta exigi un maneho cu ta bay mucho mas leu cu solamente reaccion despues cu un delito a ser cometi.

Segun e rapport, Aruba tin hopi fortalesa tambe. E comunidad relativamente chikito ta haci posible pa conoce hobennan personalmente, sigui nan progreso y coordina asistencia entre diferente servicio. Si e potencial ey ser combina cu inversion den enseñansa, deporte, trabao, sosten familiar y cooperacion institucional, e pais tin oportunidad pa limita e crecemento di criminalidad hubenil.

E investigadornan conclui cu proteccion di seguridad publico mester cuminsa hopi prome cu un arresto of un condena. E ta cuminsa den cas, na scol, den bario y den e oportunidadnan cu sociedad ta crea pa mucha y hoben. Segun Bureau Beke, e reto pa Aruba no ta solamente combati e “lugar den sombra” di e isla, sino tambe inverti structuralmente den e futuro di su hubentud.