Despensa pa colonialismo, sclavitud y atrocidad ta necesario, pero mas importante ta e pasonan cu mester sigui despues. Asina ta e conclusion di Shodona Kettle, academico di University College London y cu afiliacion na e Reparations Finance Lab, e Centro di Investigacion pa reparacion y e PJ Patterson Institute for Aruba-Caribbean Advocacy na Universidad di West Indies, na Jamaica. Kettle, kende ta completando su investigacion doctoral riba e tema di Husticia di Reparacion pa Latino America y Caribe ademas ta miembro di e Reparatory Justice Dialogue di Unesco y ta e anfitrion di e New Book Network.

Kettle a bin Aruba como un di e participantenan na e conferencia ‘Shaping Right Across the Oceans: The European Court of Human Rights, ECHR. E conferencia aki a tuma luga recientemente unda Mr. Jolien Schukking, ex-huez di ECHR a elabora riba e 75 aniversario di e Corte, cu tin por tin un rol importante di hunga den e derechonan humano di ciudadanonan den Caribe.

Den e cuadro aki, Shodona Kettle a haci uso di e oportunidad pa comparti e aspectonan mas importante di su investigacion doctoral riba husticia di reparacion durante un sesion publico di Center for Lifelong Learning di Universidad di Aruba.

E punto elemental di e lectura publico tabata con un eventual husticia di reparacion por yuda paisnan afecta den imagina, demanda y construi. Latino America y Caribe ta marca pa descendientenan di catibonan procedente di Africa y comunidadnan indigena cu ta keda confronta e efectonan di e periodo di sclavitud, cu ta inclui e genocida di e populacion nativo, colonialismo, violencia racial y exclusion. E demandanan pa husticia reparativo, esta pa drecha locual a costa comunidadnan no solamente na rikesa material pero tambe dignidad humano, ta combina un posicion di mira e pasado, pero tambe futuro. “E pregunta ta ki tipo di futuro ta posibel ora cu dañonan historico ta keda publicamente reconoci, y cu ta atende cu e inhusticia aki na forma material, ademas transforma politicamente. “

Shodona Kettle a usa dos ehempel, di Ecuador y di Jamaica, dos pais cu comunidadnan descendiente di catibo Africano cu historianan diferente. Ecuador riba su mes no tabata un pais cu tabata depende di catibo, pero cu a importa catibo pa trabounan manual y despues di su independencia, practicamente a ignora e interes di e grupo afro Ecuatoriano, den tur aspecto di sociedad. Kettle a explora con e demanda pa reparacion for di e nivel di comunidad mes, esta ‘grassroots’ ta compara cu e acercamento na nivel nacional, na nivel politico y institucional. Mas ainda si mester tuma na cuenta cu e proceso ta inclui actornan internacional. E derecho y demanda pa husticia di reparacion ta crusa fronteranan di comunidad, di paisnan y ta impacta debatenan riba derecho, historia, memoria y husticia.

Kettle a explora e acercamento di y na Ecuador pa yega na e reparacion pa un comunidad practicamente bandona. Ecuador a enfoca riba aspecto legislativo. Un proceso relativamente recien, despues cu Nacion Uni a laga haci analisis riba e comunidadnan afro-descendiente na Latino America. Tabata despues cu e Gobierno izquierdista e tempo ey di Ecuador a considera importante pa pone riba mapa e condicionnan bou cua e comunidad afro Ecuatoriano tabata biba aden, e falta di acceso na educacion y crecemento economico y hasta falta di derecho. E proceso legislativo no a conclui ainda, es mas, a conoce retraso pa motibo di direccion politico cu a laga e lucha pa reparacion di e afro Ecuatorianonan atras, cu ainda ta forma un comunidad hopi marginalisa na e pais Latino Americano. “Y riba dje, particularmente durante e periodo di pandemia, a bira vulnerable pa e transporte di cocaina, pa motibo di ta memey di e paisnan exportado di Peru y Colombia. E presencia di e cartelnan Mexicano na Ecuador a haci e pais extremadamente peligroso y cu hopi violencia den e populacion marginalisa,” Kettle, kende a biba na Ecuador a bisa, ilustrando e vulnerabilidad di falta di husticia y e consecuencianan di un pasado sin reconocimento y reparacion.

Jamaica di otro banda tin un storia di sclavitud mara particularmente na Gran Bretaña. For di Famia Real Britanico te na Iglesia di Inglatera. Jamaica ta independiente desde 1962, como tal ta un pais mas jong cu Ecuador cu ta independiente desde 1822. Tabata for di organisacionnan no-gubernamental cu a lanta e gestionnan pa demanda compensacion of reparacion pa locual sclavitud a costa na bienestar y posibilidad pa futuro. E lucha pa reparacion a haya forma bou capa di CARICOM, e comunidad di paisnan independiente Caribense, cu a formula un plan di 10 punto pa reparacion. Mientras cu institucionnan academico manera Universidad di Escocia y otro a reconoce nan papel den sclavitud y a haci gestonan di reparacion, Cas Real Britanico of Iglesia di Inglatera ainda no mustra ningun indicacion di sikiera pidi despensa. “Pidi despensa ta djis e prome paso, pasobra locual mester bin despues ta reparacion y pa Gran Bretaña, e por tin consecuencianan enorme mirando con grandi e imperio colonial tabata,” Kettle a mustra. Por ehempel, awor cu Papa Leo a pidi despensa pa e papel di Iglesia Catolico den sclavitud for di Africa pa e continente Mericano, Kettle ta vislumbra cu mester bin accionnan pa yega na reparacion husto.

Den caso di Reino Hulandes, Famia Real a pidi despensa, pero por ehempel Surnam no ta de acuerdo cu e forma con kier paga reparacion. Na Aruba tambe tin discusion. Gobierno anterior poco a acepta e forma con Hulanda a pone 200 miyon euro disponible pa Surnam y e seis islanan den Caribe pa reparacion, pero cu ta mara e maneho di e placa na decisionnan na Hulanda. Es mas, den e discusionnan aki ta bin dilanti kico ta reparacion, ken ta defini kico e ta y con e demanda pa reparacion ta reta comprendemento di derechonan humano y responsabilidad.

Den e sentido aki, Dr. Luc Alofs cu a atende e presentacion y a participa na hopi di e reunionnan entre Hulanda y e paisnan cu mester ricibi reparacion a mustra cu e obhetivo semper mester ta cu e “scenario di e crimen ta na e paisnan unda tabatin sclavitud.” Den otro palabra, e no mester ta Hulanda cu ta defini con y di ki forma pa ehecuta e reparacion.