Guera ta bay continua por lo pronto na Medio Oriente. No tin un ‘alto al fuego’ berdadero, mucho menos un acuerdo di paz duradero cu ta garantiza bolbe na un situacion economico global normal. Ademas tin peligro cu e guera ta rementa atrobe, muestra di esaki ta e ataquenan reciente di Iran riba Kuwait. Kico esaki ta significa pa economia mundial y pa nos mes den proximo tempo?
Sin un salida claro na e momento aki, e efecto negativo di e bloqueo di Hormuz por permanece pa varios luna ainda, hibando nos den e segundo parti di aña. Por ehemplo, Kuwait a anuncia cu si acaso tin un normalizacion na Hormuz, lo tarda 10 pa 12 siman pa exportacion di nan crudo restablece na su nivel normal. Esaki ta significa un situacion insigur te den ultimo trimester di 2026, si no tin un pronto solucion. Aki no ta petroleo so ta e problema; ta trata di producto petroquimico cu e paisnan na Golfo di Persia ta exporta cu ta importante pa economia global. Producto manera fertilizante o producto intermedio cu ta usa den produccion di fertilizante y plastic, y gas helium den uso pa aparatura medico, manera MRI. Tambe produccion di gas natural a sufri un caida importante, specialmente na Qatar, cu den condicion normal ta e exportador mas grandi di mundo. A causa di accion militar di Iran, Qatar mester a reduci nan produccion di LNG, afectando e clientenan principal na entre otro Europa. Lanta produccion na e nivel anterior na e guera no ta cuestion di djis primi un boton.
E situacion na Merca mes ta birando mas serio, tumando na cuenta cierto escasez cu ta surgi pa via di e guera na Medio Oriente y e guera comercial cu entre otro Canada. Esaki por tin efecto inflacionario fuerte na Merca. Agricultura Mericano ta confronta problema serio, pa via di fertilizante di Medio Oriente cu no ta yega, ademas di e problema cu Canada ta reorientando su exportacion di ‘potash’ (carbonato di kalium principalmente), di suma importancia pa agricultura Mericano, como reaccion riba e aumento drastico di impuesto di importacion pa gobierno di Trump. Tambe e prijsnan eleva pa tur tipo di producto petrolero tin su efecto riba produccion agricola, pasobra ta usa esakinan tanto den agricultura mes como tambe den transporte di producto agricola pa mercado. Otro sector cu ta sinti efecto grandi di e ‘tarifanan’ imponi pa gobierno di Trump ta e sector industrial, cu ta depende fuertemente di aluminio di Canada. E pais aki a reorienta su exportacion pa Europa y Asia (Hapon, Sur Corea, China) loke ta haci cu e exportacion aki no por bolbe pa Merca mas, en vista di e contractnan firma cu otro pais. E situacion aki, cu tambe ta conta pa disponibilidad di staal pa entre otro industria di auto na Merca, ta conduci na problema serio pa e sector, cu ta depende di e areglonan cu e tratado di liber comercio ta ofrece ainda, pero cu posiblemente no ta keda renoba pa e fecha limite pa esaki, dia 1 di juli proximo.
Te na e momento aki no tin señal di turismo na Aruba sintiendo efecto di e desaroyonan global. Un vistazo den nos region ta duna un imagen mixto,cu Cuba y Republica Dominicana como extremo. Cuba ta pasando den un crisis di falta di energia y alimento, cu tabatin efecto grandi riba nan turismo tambe. E pais cu algun aña pasa tabata yega na mas di 3 miyon bishitante pa aña, a ricibi na januari y februari di e aña aki 262.496 turista internacional, un caida di 112.642 bishitante compara cu e mesun periodo na 2025. Di otro banda, Republica Dominicana a conoce un crecemento spectacular, yegando na 11,6 miyon bishitante, di cual casi 9 miyon tabata stay-over. Esaki ta na mesun nivel cu su poblacion di alrededor di 11,6 miyon. Pa luna di januari e pais a registra 1,2 miyon bishitante di cual tambe casi 75% ta stay-over. Ta parce cu e pais ta probecha di dos situacion: e crisis den turismo na Medio Oriente y e crisis Cubano, cu Republica Dominicana cu e capacidad di absorbe un cantidad grandi a corto plazo. Y e situacion na Aruba? Bon, den sentido cu e tres promer lunanan di aña ta mustra un aumento di casi 9% compara cu e mesun periodo di 2025. E datonan ta indica un aumento leve di otro region cu no ta Norte America, cu por indica un atraccion di turista pa motibo di e problemanan den otro mercado. Norte America na 2026 te awor ta na 76,9% di e total, mientras e esun periodo di 2025 tabata na 81% di e total. Merca dentro di Norte America a baha di 91% te na 90,5%, indicacion cu no tin tanto aumento di turismo for di Canada.
Den e proximo lunanan por haya mas vista riba e desaroyo negativo cu e situacion global por tin. Ta posible cu companianan di aviacion ta cuminza sinti efecto di e escasez di combustible, acompaña pa prijs mas halto ademas, loke por conduci na cancelacion di vuelo pa obtene ocupacion mas halto pa e vuelonan cu ta continua. Pero, si economia di Aruba no ta sinti tanto efecto ainda di e crisis menciona, con e situacion ta pa e ciudadano? Prijs mas halto, principalmente pa cuminda y combustible, tin un efecto fuerte riba esnan di menos recurso, cu ta gasta relativamente mas di nan entrada na alimento. Por ta cu en general e indice di prijs no ta move tanto, pero e dos categorianan clave aki si no conoce plafond…



