Un post siman pasa riba rednan social, di un doño di cas, a duna reapertura na un combersacion cu hopi na Aruba ta reconoce, pero tiki ta confronta completamente. Den su post, e persona a splica e realidad di huur su propiedad: costo halto di inversion, mantencion, impuesto, y e riesgo financiero involucra. Basa riba e riesgonan aki, el a tuma un decision cu a bira cada bes mas comun: no ta permiti mascota, ni mucha.

Pa hopi huurdo, sinembargo, e mensahe ta sinti menos manera un splicacion, y mas manera un porta cera.

Na Aruba, individuo y famia ta haya dificil pa haya vivienda pagable. Cu mayoria di hende na Aruba ganando alrededor di Afl. 2.500, y hopi di nan salario minimo, huurdo cada bes ta confronta un realidad dificil: prijs halto pa espacionan chikito, combina cu condicionnan restrictivo cu ta exclui famia cu mucha y mascota.

E situacion aki ta revela un problema structural mas grandi. E crisis di vivienda na Aruba no ta simplemente un conflicto entre doño di cas y huurdo. E ta e resultado di un sistema economico cu a faya di alinea salario, suministro di vivienda y incentiva pa inversion.

Desconexion creciente entre entrada y prijs di huur

E simple hecho den centro di e problema ta cu prijs di huur ta aumentando mas lihe cu salario.

Mientras datonan precies di prijs mediano pa huur ta limita, observacionnan di mercado y oferta ta mustra cu hasta apartamentonan modesto por exigi prijs cu ta tuma un porcion enorme di un salario tipico. Den hopi caso, huurdo ta gasta entre 40 pa 60 porciento di nan entrada riba huur so – un nivel considera ampliamente como insostenible.

Na mes momento, Aruba ta keda un economia di costo halto. Dependencia di nos isla riba importancion ta aumenta prijs di producto, mientras costo di bida ta keda aumenta den tur sector.

Esaki ta crea un desbalansa structural: Salario ta relativamente fiho, pero costo di vivienda ta impulsa pa demanda di mercado – incluyendo demanda cu no ta bin di residentenan local.

Turismo, Airbnb y presion externo

Economia di Aruba ta depende hopi riba turismo, cu ta conta pa un porcion enorme di actividad economico. Esaki tin consecuencia directo pa mercado di vivienda.

Propiedadnan cu di otro manera lo huur na famianan local, ta ser usa cada bes mas pa short-term rental (STR). STR hopi biaha ta mas rendabel, specialmente ora ta combina cu impuesto pa turismo y tarifanan halto pa anochi. Na mes momento, cumprado y pensionado stranhero ta drenta e mercado, hopi biaha cu un poder di compra hopi mas grandi cu residentenan local.

E demanda externo aki ta pusha prijs di propiedad – y como extension, prijs di huur – mas ariba.

E resultado ta un mercado di vivienda cu cada bes mas ta sirbi turista y inversionista en bes di residente.

Realidad di doño: costo ta halto

Mientras huurdo ta enfrenta aumento di prijs di huur, e doñonan di cas no ta operando den un bashi.

Ta doño di un propiedad y huur esaki na Aruba ta bin cu un variedad di obligacion financiero, manera:
Impuesto riba tereno (grondbelasting) cu ta varia di 1,2% te 0,6% di balor di e propiedad anualmente, dependiendo riba balor y status;
Impuesto riba entrada di huur, cu ta ser cobra na tarifa progresivo cu por alcansa hasta 40% dependiendo riba entrada total;
BBO, alrededor di 7% riba cierto servicio relaciona cu huur of actividad comercial;
Mantencion y seguro, cu ta keda core y hopi biaha ta halto pa motibo di condicionnan di clima y standard di construccion;

Utilidad, reparacion y maneho, cual maske ta deducible, toch ta keda gastonan operacional significante.

Ademas, gasto di construccion na Aruba ta eleva pasobra mayoria di material ta importa. Esaki ta nifica cu e inversion inicial rekeri pa construi of renoba un propiedad ya ta halto prome cu e huurdo drenta e cas.

Ora ta combina e factornan aki, ta bira cla cu hopi doño di cas no ta simplemente inflando prijs pa motibo di kier haya mas placa. Den hopi caso, nan ta pone prijs basa riba recuperacion di gasto y mitigacion di riesgo.

Restriccionnan riba mascota of mucha hopi biaha ta mara na preocupacion tocante daño na e propiedad, disputa legal of mantencion – no puramente discriminacion.

Sistema sin balans

E problema real ta cu tanto doño di cas como huurdo ta reaccionando racionalmente den un sistema cu ta fundamentalmente desbalansa.

Huurdo no por afford prijsnan halto di huur, doño di cas no por afford pa baha e prijs significantemente. Mercado ta influencia pa demanda externo, y politica di gobierno no a crea suficiente incentivo pa vivienda pagable.

Den otro palabra, e problema no ta comportamento individual, mas bien, e ta un problema structural.

Unda e responsabilidad ta sinta?

Si ni e doñonan di cas ni e huurdonan ta raiz di e problema, e ora e responsabilidad ta sinta otro caminda.

Modelo economico actual di Aruba ta priorisa turismo, inversion stranhero y actividad di STR. Mientras e sectornan aki ta genera entrada, nan tambe ta distorsiona mercado di vivienda.

Na mes momento, tin tiki politica di intervencion dirigi specificamente pa aumenta suministro di vivienda pagable pa residentenan local. Esaki ta crea un gap: sector priva no ta incentiva pa construi vivienda pagable, y sector publico no ta compensando suficientemente pa e gap aki.

Atende e crisis di vivienda na Aruba, ta rekeri medidanan di politica enfoca cu ta alinea incentivo cu necesidad local.

Gobierno por ofrece tarifa reduci of deduccion pa doñonan di cas cu ta huur propiedad na residente local na prijs regula of pagable. Por ehemplo, baha impuesto di entrada riba huur a largo plaso por hacie mas viable, financieramente, pa cobra un huur mas abai.

Implementacion di control mas estricto riba Airbnb y vacation rental, manera un limite den cierto area of impuesto mas halto, por cambia un parti di e oferta di vivienda back pa uso a largo plaso. Maske e medida aki ta existi di un forma caba riba papel, aplicacion ta kedando atras.

Gobierno por colabora cu desaroyadornan priva pa construi vivienda pagable, ofreciendo tereno, exencion di impuesto of sosten financiero a cambio di limite riba prijs di huur.

Otro opcion ta reduci impuesto riba material di construccion pa proyectonan designa como vivienda pagable, loke por baha costo di desaroyo y curasha suministro.

En bes di distorciona e mercado cu control riba prijs di huur, subsidio enfoca por yuda famianan cera e gap entre entrada y costo di vivienda.

Finalmente, ahusta regulacion di ‘zoning’ pa permiti vivienda di densidad mas halto den cierto area por aumenta suministro sin rekeri desaroyo di tereno nobo. Esaki ta algo cu actual minister di Infrastructura, Rene Herde (AVP) a menciona caba – sinembargo, ainda no a bin accion concreto.

Realidad comparti – no culpa comparti

E crisis di vivienda na Aruba hopi biaha ta ser presenta como un conflicto entre doño di cas y huurdo. Pero e posicionamento aki ta demasiado simplistico, y na final, no ta yuda.

Doñonan di cas ta nabegando presion financiero real. Huurdo ta enfrentando retonan real pa por paga un huur. Ambos ta respondiendo na e mesun sistema.

Pa e motibo aki, e culpa no ta riba e individuonan, sino riba e condicionnan structural cu ta duna forma na nan escogencianan.

Te cu introduci politica cu berdaderamente ta duna prioridad na vivienda pagable banda di crecemento economico, e gap entre entrada y huur ta bay keda bira mas grandi. Y pa hopi famia Arubiano, e cuestion ta bay keda dolorosamente simple: no unda nan kier biba, sino si nan por afford di biba mes.