Nos sistema hudicial den e dianan aki ta mustra diferente banda cu merece atencion. Den cierto caso por constata cu e sistema hudical ta funciona, aunke talvez no cu e diligencia cu opinion publico lo desea. Un di e casonan actual den publicidad ta e caso penal contra e ex-ministro di infrastructura y planificacion, cu ta yegando na su final den Corte Supremo na Hulanda. Awor cu e conseho di Abogado General, e maximo autoridad di Ministerio Publico, a yega na corte y a bira conoci publicamente, tin un probable veredicto na desfabor di e acusado, cu imposicion di e castigo maximo exigi di cuatro aña. Cu esey ta yega na final di un di varios caso cu un ministro acusa di delito cometi durante nan permanencia den e puesto. Y ta di spera cu definitivamente por cera e serie abominable di caso penal contra mandatario cu aparentemente no sa e diferencia entre loke ta ‘di mi o di otro’.
Pero realmentenos tin cierto garantia di esaki? Ban keda na e tema aki di reparticion criminal di tereno publico. Nos por a mira un mehoracion, publica y splica, den forma di opera di e departamento concerni? Loke nos a mira den ultimo añanan tabata entrada hudicial na e departamento, suspension di e director, cu por cierto te awe no a haya un final anuncia. Despues a nombra un director interino cu tambe a bay for di mapa silenciosamente, supuestamente pasobra ainda tabata tumando lugar cosnan straño cu no ta soporta luz di dia. Y despues, silencio…Contal cu te awe nos no a haya tende nada di cual por destila cu tin un forma nobo y mehora pa anda cu emision di tereno publico; esaki mientras disponibilidad di tereno pa emiti como erfpacht a bira mas precario ainda, un proceso cu lo bira solamente mas dificil ainda. Cu mas presion pa actuacion segun ley, unda e ‘guardrails’ nobo ta pa sigura procesamento dentro di ley? O nos mester conclui cu ta keda na Ministerio Publico pa sirbi como ‘last resort’ pa establece orden despues cu e delito ta cometi caba, pasobra no ta fortifica e control interno cu cada departamento mester tin? Si di berdad nos ta desea cu esaki por lo pronto ta e ultimo mandatario cu ta haya un proceso penal pa abuso di e puesto, unda e pasonan di actuacion creible ta, pa nos como comunidad tin e certeza cu algo a cambia pa mihor? Loke nos ta scuchando ta un silencio profundo…
Otro asunto preocupante den actuacion hudicial ta e falta di claridad tocante instruccion na cuerpo policial encuanto uso di arma di candela; ki ora si y ki ora no, ta haci uso di arma y di ki forma? Nos no ta pretende di tin tur contesta riba tur pregunta; esey ta trabao di e autoridadnan hudicial cu ta encarga cu esaki y ta recomendable pa nan haci esaki ‘al pie de la letra’. Loke en todo caso cualkier persona por conclui ta cu algo ta andando malo pa nos tin varios caso den cual agente policial obviamente ta haci uso di arma di candela di forma prematuro, cu consecuencia fatal. Un di e problemanan existente lo ta e training – ainda deficiente – den con pa anda cu arma como ‘ultimo remedio’ den caso di peligro mayor.Nos no ta bisa esaki pornada. Un di nos redactornan tabatin un conversacion casi 20 aña pasa cu un oficial policial cu experiencia, cu a expresa su preocupacion pa e preparacion, segun su parecer, ainda insuficiente di e agentenan nobo, con pa actua den situacion di peligro grandi, unda mester recuri na uso di nan arma di candela. Esaki segun su opinion lo a requeri mas acompañamento na pia di trabao y sigur riba caya, di parti di e personal policial di mas experiencia. Nos no ta na altura di loke a haci den e añanan cu a transcuri na mihor preparacion di nos agentenan nobo. Tanto aña despues en todo caso ta lamentable pa constata cu e oficial mencionaaparentemente a haya razon.
Ombudsman
Desviando un poco di e tema di actuacion hudicial, awor un tema di mehoracion general di actuacion gubernamental. Despues di hopi aña di trancamento, Oficina di Ombudsman por a inicia su trabao y na un manera elogiable, den e sentido cu no a tarda pa duna informacion na publico tocante avance di nan trabao. Esaki ta indica cu e organismo ta comprende bon cla cu, si e nomber di e oficina di Ombudsman na Papiamento ta “Defensor di Pueblo”, anto no ta posible pa copia e tradicional secretismo gubernamental y keda sin duna claridad di con ta trahando. Nos talvez no ta custumbra cu un organismo publico despues di un par di luna ya ta cuminza divulga informacion tocante nan actividadnan, pero realmente esaki mester ta e norma den henter gobernacion. Di otro banda, e lapso cortico cu a transcuri desde cu cuminza acepta caso ta haci cu mayoria di caso ta den tramite ainda; ningun hende por spera milagro den poco tempo y ademas ta di aprecia cu ta informa publico tocante e razon pakico tin caso no ta avanza, pa via di falta di informacion basico pa por procede. Mientras cu por bisa cu asina leu tur cos ta marchando, ta importante tene na mente cu e trabao duro no t’ey ainda. Esey lo bini ora e Defensor mester cruza spada cu ministerio o departamento; e ora ‘e huñanan lo sali’. Nos a mira esaki caba na otro parti di Reino; e bataya pa mehoracion no ta gana ainda.



