Dia 1 di mei na hopi pais ta celebra Dia Internacional di Labor. Un bon momento pa repasa kico ta actualmente e situacion di labor y di e trahador tambe. Y pa haci esaki di un manera corecto, ta importante analiza e situacion general cu e trahador por enfrenta, mirando e desaroyonan di ultimo aña na nivel global.

Pa cuminza algun aclaracion pakico nos ta papia di Dia di Labor y no Dia di Obrero, manera nos sa mira e dia describi frecuentemente. E dia ta pa celebra y reflexiona tocante e importancia cu trabao tin den tur proceso economico. Claro cu den esey proteccion di e trahador ta e preocupacion mayor, pero no ta trata di esey so.

International Labour Organization (ILO) ta existi pa mas di 100 aña (funda na 1919) y ta reuni actualmente 187 estado miembro. Despues di fundacion di Nacionnan Uni (1947) ILO a bira un entidad cu ta resorta bao di Organizacion di Nacionnan Uni.

ILO a traves di su existencia a desaroya 191 tratado (na Ingles yama ‘convention’) cu pa gran parti, fuera di e tratadonan fundamental y obligatorio, e paisnan ta liber pa ratifica un tratado of no. Aruba tambe ta firmante di un cantidad di tratado, cu nos no ta bay trata aki.Den mas di un siglo di actividad di e entidad hopi asunto a haya nan lugar den e sistema legal di mayoria di e miembronan, pero cu e variacion segun nan realidad o preferencia pa inclui cierto asunto of no.

Por surgi awore pregunta pakico nos ta inicia cu un relato asina tocante e organizacion cu na nivel mundial ta trata di dirigi trabao riba tereno di defensa di derecho laboral. Esaki na promer lugar ta pa ilustra e existencia mundial di un cuadro di proteccion di trabao y derecho di trahador, pero tambe pa mustra cu esaki no ta cubri tur pais y tampoco di un manera uniforme, loke por trece pregunta tocante e peso cu e tratadonan tin den practica. Na di dos lugar nos ta haci esaki pa via di e actual tendencia global di desafio y hasta rechazo den cierto caso di e reglanan internacional, cu mayoria di pais a ratifica despues di creacion di Nacionnan Uni. Esaki ta encera por ehemplo e cuadro legal pa comercio a traves di WTO (World Trade Organization). Ironia ta cu e desafio mayor contra e cuadro legal internacional awor ta lidera pa e pais cu tabata na vanguardia di fundacion di ONU y cu a percura pa e organizacion establece dentro di su teritorio nacional. Desde yegada na poder di gobierno di presidente Trump a surgi un clima unda respet pa ley internacional no ta algo logico mas. Si respet pa ley di guera y ley comercial no ta automatico mas, lo no ta asina straño cu den e ambiente ey respet pa derecho laboral, cu di mes caba no ta un asunto uniforme, tambe por bay sufri.Nos ta mira actualmente un reaccion fuerte di e paisnan democratico, na Europa y otro continente, cu ta mira e peligro di e situacion, unda falta di respet pa un cuadro legal mundial lo conduci na un caos economico grandi. Principalmente e actuacion di gobierno di Trump ta percura pa e preocupacion y sospecho cu cualkier acuerdo cu Merca, hasta si e ta firma, no ta bal e papel cu e ta skirbi ariba.

Ta pesey ta importante pa nos puntra nos mes unda nos ta para pa loke ta ley y derecho laboral na nos pais. Si nos mirada ta uno superficial, por bisa cu cerca nos proteccion laboral ta garantiza. Por ehemplo, nos sistema hudicial ta garantiza un proceso debido ora disputa laboral termina den corte. Esey ta berdad, pero que hubo di e casonan cu nunca ta yega corte? Con ta para por ehemplo cu e entidadnan cu mester duna ehecucion na e tratadonan ratifica, ademas di e propio leynan laboral cu nos tin, cu ta contene asunto tambe inclui den varios tratado? Nos tin un motibo particular pa haci e pregunta aki. Un parlamentario a drenta publicidad recientemente cu su preocupacion pa asunto cu no lo ta anda bon den sector hotelero, relaciona cu trato di empleado. Inmediatamente a bin un reaccion fuerte for di e organizacion empresarial di e sector, pero aki nos no ta bay enfoca riba e controversia ey. Di mes esaki ta bira un confrontacion di opinion cu no ta duna nos un vista cla di trasfondo di e caso. Mas bien nos ta interesa den e actuacion di esun cu mester garantiza un situacion laboral adecua, cu ley den man, cu ta tarea gubernamental.Pa bolbe un rato asina na ILO, tur loke ta organiza den cuadro di consulta na un pais ta dentro di un cuadro ‘tri partite’; e tres partidonan ta consulta tur cos cu otro, pero finalmente esun cu mester actua ta gobierno. Con ta para anto cu e casonan di discordia y disputa laboral cu gobierno mester atende? Pa hopi aña, Aruba tabatin un situacion di un departamento laboral disfuncional, sigur unda ta trata inspeccion laboral, cu no por a duna e proteccion segun ley local y segun tratado internacional, na e trahador. Den e actual disputa politico tambe ta gobierno mester por mustra kico ta haci pa mantene cumplimento cu ley y paz laboral. Nos a mira, den 40 aña, un silaba di publicacion obligatorio di Inspeccion di Labor riba situacion den cualkier sector? Laga nos politiconan cuminza haci e preguntanan ey na gobierno, envez di enfoca solamente riba e debate politico…