Ta anticipa cu e actual situacion den e guera entre Merca/Israel y Iran no lo termina por lo pronto. Y hasta si esey ta e caso, consecuencianan pa ecoonomia mundial lo t’ey pa gran parti di e aña aki. Kico lo ta e consecuencianan na nos porta tambe? Entre otro esey lo ta efecto riba biahe aereo birando mas caro, afectando turismo. Tambe cuminda mas caro, afectando nos tur. Kico por haci y con? Un bon momento pa analiza produccion di alimento local, un tema di actualidad.
Pa cuminza en corto e situacion internacional, cu por empeora den e proximo simannan. E situacion na Estrecho di Hormuz no ta musfra mucho avance. Un posible reanudacion di e guera por conduci na un ciere tambe di e acceso na Lama Cora, na man di e rebeldenan Huthi, aliado di e regimen Irani. Esaki por causa un interupcion mas severo ainda di trafico maritimo internacional. Un bloqueo na e lugar ey lo stroba trafico cu ta usa Canal di Suez pa acceso na y for di Mediteraneo, e via di transporte mas importante pa trafico maritimo pa Europa. Consecuencia di esaki, riba e problema di e bloqueo di Hormuz, lo ta catastrofico pa economia Europeo y mundial.Y hasta si e desastre aki no tuma lugar, un tardanza den resolve e problema na costa di Iran riba su mes caba tin consecuencia fuerte pa economia mundial. Esaki pasobra e escasez no ta ta toca solamente petroleo, sino tambe producto manera fertilizante. Ta anticipa cu prijs bastante mas halto pa fertilizante lo tin consecuencia considerable pa produccion di alimento na mayor parti di mundo. Pa nos e ta significa cu por anticipa un aumento sustancial den prijs di alimento importa. Esaki pasobra produccion agricola na Merca, nos proveedor mas importante, tambe lo conoce aumento di prijs di fertilizante, di dos banda. Uno ta cu fertilizante procedente di Medio Oriente, un producto a base di petroleo, normalmente ta ser importa na Merca tambe. E otro factor ta cu gobierno Mericano den e ‘guera economico’ cu Canada lo conoce un escasezfuerte di ‘potash’, un mineral cu Merca no tin y ta importa casi completamente di Canada. Den e strategia Canades di busca diversifica nan exportacion lo reduci entrega di e mineral aki na Merca. Banda di esaki, escasez di petroleo a cuminza haya efecto caba riba disponibilidad di combustible pa avion, cu dado momento lo afecta aviacion na henter mundo y por lo tanto nos isla tambe. Esey ta un asunto pa otro dia, ora e efectonan ta mas visible.
Posibilidad y problema di agricultura na Aruba
Ta inevitable cu den e dianan aki ta discuti ampliamente e alternativa di produccion local di alimento. E posible aumento fuerte di prijs di alimento ta un motibo mas pa e discusion aki. Ta importante si pa mira esaki den e contexto corecto y realistico, pa no lanta expectativa cu no por cumpli. Nos tin e iniciativa Hulandes pa pone fondo disponible pa proyecto den e sector menciona. Esaki por tin resultado positivo, sita tuma na cuenta cierto punto di salida indispensable. E promer pregunta ta: pa ken e subsidio, o prestamo ta bay? E ta bay na un o mas consorcio di exterior cu ta bin ‘set up shop’ aki, o e proyecto ta encera un colaboracion cu agricultornan local? E motibo pakico ta haci e pregunta ta pasobra mester clarifica algun punto di salida. Manera, e hecho cu nos clima, hasta dentro di loke na nos continente ta conoci como ‘tropico seco’, ta un subregion cu caracteristica di clima completamente diferente cu e resto di region di Caribe. Esaki ta haci involucra e conocimento y experiencia localdi agricultura, mas bien ‘horticultura’ local, indispensable. Nos ta bisa esaki tambe hustamente pasobra den mundo di ayudo di desaroyo tin bastante experiencia lamentable di intervencion di asina yama ‘experto’Europeo cu ta esnan cu ta cobra y ta impone nan ideanan, pa despues e pais anfitrion keda pega cu e fracaso cu nan ta laga atras. Banda di esaki, na salida cualkier proyecto den agricultura tin algun desbentaha grandi pa resolve. Por ehemplo, acceso na awa di calidad y barata; ademas di acceso na electricidad na prijs manehable. Aki nos ta bolbe na e promer pregunta: si ta trata di un proyecto ‘importa’, nan ta bay haya e facilidadnan menciona na un prijs cu e agricultor local no lo mira? O, si acaso expertolocal no ta envolvi den e proyecto, algo indispensable pa via di nan experiencia clave, nan tambe lo probecha di e mesun facilidadnan cu e proyecto cu financiamento di exterior lo haya? E problemanan pa resolve na banda gubernamental tambe mester atencion. Na e momento aki gobierno tin un departamento di agricltura cu no ta equipa, segun nos opinion, pa acompaña mucho menos guia un tal proyecto. Kico anto ta e proposito? Por ehemplo, nos por imagina contempla un restructuracion y fortificacion di e departamento pa por brinda e sosten necesario na e sector. Manera nos ta mir’e: “sea bo ta hacie bon o bo no ta hacie”. E motibo pa bisa esaki ta cu nos no ta mira un esfuerzo gubernamental pa yega na profesionaliza e departamento den direccion di por yuda ehecuta un bon programa di horticultura, cu nos no ta mira tampoco, cu debido respet pa e agricultor cu ta carga e riesgo empresarial. Tempo di cultiva pa ‘hobby’ mester cambia pa actividad empresarial serio. Asina mes, mester corda cu e sector no lo ta mas cu un par di porciento di nos necesidad continuo di fruta y berdura.



