This photo taken in Paris on May 11, 2026 shows vials bearing the name of "hantivirus". A deadly hantavirus outbreak on a cruise ship has spurred global concern over the potential spread of the virus among and from ship evacuees as they head back to their home countries. Here are the World Health Organization's main recommendations to limit the transmission risks and to better protect those exposed to the rare virus, which usually spreads among rodents, and for which there is no vaccine or treatment. (Photo by Joel Saget / AFP)

(AFP)—Un brote mortal di hantavirus riba un barco crucero a rebiba memorianan amarga di ora Covid-19 a surgi, pero expertonan di salud a enfatisa cu e dos virus ta hopi diferente—y a busca pa calma miedo di un otro pandemia.

Esaki ta kico bo mester sa

Nobo of bieu?

Despues di e prome casonan di Covid fin di 2019, a referi esaki como e “coronavirus nobo” pasobra e tabata un patogeno nobo. E virus a plama rapidamente rond mundo, hincando paisnan den lockdown y kibrando e economia global.

E cantidad exacto di hende cu a muri di Covid ta dificil pa determina, pero e Organisacion Mundial di Salud (WHO) ta calcula cu e tabata al menos 20 miyon. Pero al contrario cu Covid, hantavirus no ta un patogeno nobo.

A describi esaki inicialmente entre soldadnan bringando den e Guera Coreano den añanan 1950. Casonan di hantavirus ta ser registra regularmente rond mundo, particularmente den Asia y Europa. Tambe ta monitorea e virus den areanan unda e ta endemico.

Transmision y sintomanan

Hende casi semper ta contrata hantavirus despues di ta den contacto cu saliva, orina of excremento di knaagdier manera raton. E manera mas comun ta via inhala stof for di excremento.

E variante Andes di hantavirus, cual a causa e brote recien riba e barco crucero MV Hondius, ta e unico di e mas cu 30 especie conoci cu por ser transmiti entre humano.

Pero hasta esaki ta incomun, y anteriormente a registra apenas par caso. Despues di ser infecta cu Andes, e ta tuma entre un y seis siman pa sintomanan disparce. Esaki ta hopi mas cortico compara cu Covid, cual tin un periood di incubacion di shete pa dies dia.

Transmisionnan di Andes entre humano “ta rekeri condicionnan specifico di proximidad, sobrepoblacion, of un enfermedad cronico—hopi mas leu cu loke ta conoci pa otro virusnan respiratorio,” incluyendo Covid, segun Virginie Sauvage, hefe di e Centro Nacional di Referencia pa Hantavirus na Francia a conta AFP.

E ultimo brote mas grandi na 2018 a resulta den al menos 11 persona morto na Argentina, unda e especie di Andes ta endemico. Dos di e tres persona cu a muri den e brote mas recien a biaha bay Argentina prome cu a subi e barco.

Investigacion den e brote di 2018 a descubri cu mayoria transmision ta sucede riba e prome dia cu e persona infecta mustra sintoma.

Hantavirus den continente Americano manera Andes por causa angustia respiratorio y cardiaco, como tambe keintura hemoragico.

Pa compara, Covid ta solamente un malesa respiratorio, y por causa keintura, problema cu rosea, dolor di curpa, cansancio y perdida olfato.

Demasiado mortal pa un pandemia?

E hantavirus Andes por ta demasiado mortal pa causa un pandemia, segun biologo Raul Gonzalez Ittig di e agencia investigatorio Conicet a bisa.

“Pa un pandemia sucede, e virus no por ta asina mortal cu e ta mata 50 porciento di e poblacion, pasobra e ta mata tur hende rapidamente y pues no tin oportunidad pa plama” Ittig a conta AFP.

E hantavirus Andes ta considera di tin un grado di mortalidad rond 40 porciento.

“Pues casonan mortal ta cuminsa aparece rapidamente, medidanan di isolacion ta ser implementa rapidamente, y e cadena di transmision ta para mesora,” Ittig a bisa.

Covid, al contrario, “ta infecta miles di persona y apenas despues ta causa un acumulacion di casonan mortal,” el a bisa.

“Tur cos ta pasa hopi mas lihe: Un persona ta transmitie, 10 persona ta bira infecta, y si nan ta muri si nan no haya tratamento adecua,” el a bisa.

“P’esey bo tin mucho chance di un pandemia di hantavirus.”

Tratamento y vacuna?

Actualmente no tin tratamento of vacuna cu ta specificamente ataca hantavirus, pues dokternan ta trata e sintomanan cu e ta causa, manera problema respiratorio. “Mas lihe hende haya tratamento, mas miho nan prognosis ta,” Sauvage a bisa.

Pashentnan cu daño severo na pulmon por tin mester di mashin pa yuda nan hala rosea. Fracaso renal por resulta den necesidad di tuma dialisis.

Tabatin pruebanan pa vacunanan cu ta ataca cierto variante di hantavirus, “pero no a comproba nan efectividad contra tur hantavirus ainda,” specialista di malesa infeccioso Vincent Ronin a conta AFP.

Durante e pandemia, a desaroya tratamento y vacuna nobo contra Covid den tempo record. Cu biyones di vacuna administra mundialmente, e efectividad di e inyeccionnan aki a ser demostra ampliamente—aunke gradonan di vacuna a cay den e ultimo añanan.