E asunto di supervision financiero den un ley di Reino (HOFA) ta keda atrae discusion ferviente. Oposicion contra e ley ta dirigi pa e partido socialdemocrata cu a negocia y firma e ‘Bestuurlijk Akkoord’ cu Hulanda, cu ta base pa e propuesta di ley di Reino y e ley local cu mester pasa parlamento na Aruba ainda. Awor, envez di keda pone enfasis riba e protesta contra e ley pasobra esaki, segun nan opinion, ta atenta contra autonomia di Aruba, no ta bira tempo pa puntra exactamente kico den e ley, y ban articulo pa articulo, no ta cuadra cu loke nan ta opina, o no ta cuadra cu loke nan promer ministro a firma cu Hulanda na 2024? Pasobra asina nos por haya un debate a base di hecho concreto; no di grito emocional cu nos ta tende awor. Y nos debe pueblo un discusion sano a base di hecho y no grito di supuesto amor patrio cu no ta yuda pa nada den e tipo di materia aki.

Hecho number uno: nos ta bao supervision financiero pa casi 11 aña caba. Esey bao di un ley local, cu a bira realidad pasobra si no, nos lo a haya un supervision bao di medida di Gobierno di Reino (KB), conforme articulo 43, inciso 2 di Statuut. E ley local tabata un forma pa camufla e berguenza ey, y basicamente ta contene e mesun structura di supervision cu e ley di supervision di e otro islanan tin desde 2010. Esaki ta tambe e diferencia cu e otro islanan.

Hecho number dos: ambos partido grandi durante nan gobiernonan a contribui na e debe acumula te 2015, pero e partido democrata cristian bastante mas cu e rival socialdemocrata. Ta nan mal maneho a haci cu awa a pasa hariña y gobierno di Hulanda a interveni na 2014/2015, despues di e aumento spectacular di debe publico durante e gabinete 2009 – 2013. Den e sentido aki por comprende e disgusto cu e partido socialdemocrata tin pa e supervision financiero cu nan a bin haya na 2017. Bo no a causa esaki, pero como gobierno entrante lo bo mester asumi responsabilidad pa loke bo contrincante politico a laga atras…

Hecho number tres: Hulanda no kier a prolonga e ley local, pero a insisti cu mester a pasa su contenido pa un ley di Reino. Awor tin un acuerdo pa un ley di Reino di consenso, cu en general tin firma di ambos gobierno cu a goberna entre 2021 y awe. Esaki ainda ta laga e pregunta: kico lo a pasa si a keda cu e ley local mes? Esaki tambe en vista di e miedo di actual oposicion cu e ley di Reino lo bira un tipo di ‘trampa’ di cual Aruba no ta sali mas. Un argumento cu merece un contesta concreto. Aruba por a bien keda cu e ley local, pasobra manera bisa tantisimo biaha caba, e structura di supervision ta copia di e ley di supervision di Corsou y Sint Maarten y si tabatin cumplimento den tur sentido cu e metanan financiero acorda, anto no tabatin motibo pa insisti den un ley di Reino. Pakico nos a haya nos den e discusion encuanto un ley di Reino anto? Pa dos motibo; uno ta cu Hulanda semper ta busca uniformidad den legislacion pa e islanan. Esaki en general tin sentido pasobra si ta permiti cada isla pa tin legislacion bastante diferente di e otro(nan), esaki despues ta complica hurisdiccion den Reino. E no ta conta solamente pa corte na e islanan, sino tambe pa caso cu termina na Hulanda. Sin embargo, den e caso specifico aki tabatin e temor di un intento – atrobe – pa deshaci di e supervision, hinca den un ley local, loke ta duna parlamento di Aruba e posibilidad ‘teorico’ pa cambia/elimina e ley. Esaki segun nos no ta un bon argumento, pasobra Hulanda semper tin ultimo palabra ora ta trata di aproba un ley local. Parlamento por wel di ta aproba algo asina, pero ainda Gobernador, e representante di Rey, mester firma pa e (cambio) di ley ey bin na vigor. Claro cu Hulanda no gusta cana e caminda menos elegante aki, pasobra finalmente e ta muestra di poder, di ken ta manda den Reino. Pesey pasa un ley di Reino, di consenso, ta un manera hopi mas ‘diplomatico’ pa resolve e asunto.

Awor nos mester atende un pregunta importante cu ta keda: e miedo cu ta existi cu den caso di un ley di Reino nos por keda stanca cune pa semper, no lo ta e caso si nos keda cu e ley local manera e ta? Atrobe, ta trata di e mesun realidad unda finalmente gobierno di Reino ta dicidi ki dia o aña e supervision financiero ta termina. Aruba no por unilateralmente pone un fin na e ley local, pasobra ta aplica e medida describi anteriormente caba. Pa colmo, e ley local no tin un clausula di salida, manera a pone den e propuesta pa e ley di Reino. Tambe ta mustra riba e caso di e dos otro islanan, cu te awor no a logra sali for di e ley di Reino, como argumento pa no acepta e ley aki. Ta facil pa usa e argumento sin tira un vista riba e maneho financiero deficiente cu e islanan a hiba desde 2010, cu a haci cu nan no a haya un salida ainda. Den e sentido ey Aruba tin mihor perspectiva, tanto economico como di maneho financiero, cu no ta perfecto pero ta brinda suficiente optimismo, si no sucede nada grave na nivel internacional.