Nos edicion di diasabra ultimo a trece un articulo interesante encuanto e intencion cu gobierno Hulandes tin pa intensifica colaboracion entre e islanan di Reino den Caribe. Tin hopi tereno riba cual colaboracion ta bentahoso, por ehemplo pa yega na servicio o facilidad, unda nivel di escala ta resulta na menor costo pa tur. Mientras nos por ta di acuerdo cu den mayoria di asunto e colaboracion por ta na beneficio di tur, lo ta bon pa analiza cuidadosamente cada forma di colaboracion pa su merito y posible desbentaha. Djis confirmacu ta bay colabora cu tur proyecto riba cualkier tereno, y sigur sin discuti e potencial efecto riba cada isla, no ta parce nos e manera pa hacie.Ademas ta bon papuntra nos mes pakico mayor colaboracion entre e islanan ta asina importante pa gobierno Hulandes.
Historicamente colaboracion entre isla, na tur parti di mundo, ta resulta complica y hopi biaha ta requeri cierto presion pa logra esaki. Un isla, chikito o grandi, den hopi aspecto pa nan propio habitante ta parce un mundo riba su mes. E frontera ta exactamente defini y no tin ningunmetro di frontera ta termina unda e teritorio di e ‘bisiña’ ta cuminza. Esey no ta haci cu un ‘isleño’semper ta reserva ora ta trata di loke ta bin di exterior. Nos propio comunidad ta prueba di cu nos ta acepta hende, cultura y cosnan material di exterior cu un facilidad asombrante. Pero esey no ta significa cu den tur asunto cos ta bay asina facil; un di nan ta coopera cu nos bisiñanan cu tambe ta pensa mescos nos. Nos por siña suficiente caba di e propio experiencia cu e seis islanan cu tabata forma un solo pais bao di un bandera comun. E promer cuestionamento di e unidad politico ey no a tarda mucho pa cuminza – di nobo –den añanan 70 di siglo pasa. Y no tanto tempo despues Aruba tabata e teritorio cu a separa su mes di loke a sigui como e Antiyas di cinco. Esey no tabata e final, pasobra algun decada despues e unidad ey, cu no tabata un ‘union’ nunca, tambe a bay awa. Sin embargo, talvez bo mester ta riba bo mes, como teritorio chikito, o hasta ‘micro’ manera Saba y Sint Eustatius, pa bo ripara pakico hasta teritorio grandi ta busca colaboracion pa por logra sobrevivi economicamente. Y no pa casualidad nos ta forma parti di un structura estatal mas grandi cu nos mes, cu na su turno ta pertenece na un entidad mas grandi: Union Europeo. No ta nada straño anto cu regularmente nos lo tende cu ta importante pa busca colaboracion cu e entidadnan den nos region cu ta parti di e mesun nacion.Esey no lo resulta asina facil. Nos no mester bay leu pa esey; den nos region mes nos por mira cu colaboracion entre teritorio den Caribe semper a resulta dificil. Tuma por ehemplo e colaboracion socio-economico cu paisnan den nos region a busca den Caricom, cu a conoce tur mal tempo imaginable, cu tabatin hopi di haci cu e miedo di islanan individual pa somete nan mes na un plan general, domina pa e islanan grandi. Sin embargo, e bon noticia ta cu despues di 53 aña, ainda e alianza ta existi y a bira parti di realidad di e participantenan.
Pero awor algo tocante e motibonan cu nos por tin pa coopera cu otro, y kico ta e interes cu Hulanda tin den esaki. En principio Hulanda semper lo tin un interes pa stimula e cooperacion, pasobra esaki ta yuda creaun solo structura, mas uniforme y cu ta haci gobernacion na nivel di Reino mas manehable. Y promer cu algun di nos cuminza grita ‘neocolonialismo’, djis corda cu Reino tin un responsabilidad grandi pa garantiza paz y seguridad den e teritorio Caribense. Por ehemplo, incumplimento cu tratado internacional ta yega, como keho, promer na Den Haag y despues cerca nos. Y nan ta hopi: den aviacion, transporte maritimo, naturaleza y medio ambiente, migracion, etc. Si cada teritorio autonomo ta hiba otro politica, ta bira dificil pa presenta un maneho y cumplimento uniforme den Reino.
Ademas nos tin e asuntonan unda colaboracion por ta algo voluntario y di sentido comun, pero cu ainda por tin nos den duda. Por ehemplo: si nos ta papia di un maneho conhunto di desperdicio, un problema grave pa tur seis isla, lo ta bon pa siquiera contempla un solucion conhunto, unda tur talvez por probecha di un operacion di mayor escala, loke por duna nos un solucion ambiental aceptable y mas pagable. Casi inmediatamente ta surgi e pregunta clave: unda ta centraliza e operacion aki? Cual isla ta dispuesto di acepta e beneficio, di mas oportunidad economico y empleo, pa e posible molester, pasobra lo ta trata di concentracion di desperdicio na e lugar ey? Otro pegunta por ta: e seis islanan hunto tin suficiente volumen pa yega na bentaha di mayor escala, o nos ta mucho chikito ainda? Kico pa haci, acepta mas desperdicio di otro teritorio – no Hulandes – pa e negoshi por ta rentable? Por ta cu di e manera aki bo ta ‘end up’ cu un operacion empresarial di tal tamaño cu e comunidad recipiente no ta acepta?Por ta cu nos mester yega na e conclusion cu tur isla ta mihor sirbi cu exportacion di desperdicio pa paisnan mas grandi, cu ta opera industria di procesa desperdicio na mayor escala? Como cu nos ta apenas na inicio di posible colaboracion, ta bon pa identifica na tempo y cu cautela tur posible opcion.



