Den e edicion aki di nos column semanal tocante nos Papiamento, e tema ta dirigi primeramente na un practica antiguo, awendia conoci como ‘piercing’ na varios idioma, pero cu cerca nos desde antaño tin un termino autentico di Papiamento. Ta trata di ‘coroha’ orea, palabra cu nos no por haya den nos Vocabulario oficial. Pa por bisa algo mas di su posible origen nos a bay consulta e idiomanan di custumber. E unico posible conexion cu nos a haya ta cu e verbo Spaño ‘corrogar’ (di Latin: corrugāre). Primeramente ta parce cu esaki, cu e significado actual di e verbo en todo caso, no tin mucho relacion cu nos ‘coroha’, ya cu ta trata awendia di un simple perforacion, despues di cual inmediatamente ta coloca e renchi of otro prenda den e buraco na e orea. E verbo ‘corrugar’ ta ser usa den forma di crea marca o rasca riba un superficie lizo, pa sigura cu e no ta move ora e ta pega riba otro material y/o pa proteha esaki na su lugar. E ta un termino mas tanto usa den industria di carton, unda ta traha riba carton lizo diferente tipo di ondulacion, dependiendo di e uso cu ta duna esaki despues den empaque di diferente material. Pakico nos ta kere cu aki tin un posible relacion? Pasobra consulta cu persona di edad a siña nos cu antes, contrario na e practica actual di simplemente perfora e orea y coloca e prenda, tabata haci e perforacion, pa inmediatamente despues pone un hilo den e herida, pa esaki por cura pero lagando e buraco habri. Despues no mas tabata pone e renchi, unavez e herida a cura, causando un desperfecto permanente den e superficie di e orea. E pregunta ta: con e palabra a yega cerca nos? Posiblemente di otro banda di lama, na Venezuela por ehemplo, unda e por tabata un expresion regional cu nos no por a detecta te awor riba internet. Nos lo aprecia si nos haya algun reaccion di lectornan cu for di nan background familiar por sa algo mas, riba nos pagina di Facebook, o na nos adres di email (info@bondia.com).
Pakico ta elimina ‘g’ y ‘j’ na fabor di ‘h’?
Un di e peculiaridadnan di nos idioma ta e cambio, den pronunciacion y por escrito, di un ‘g’ o ‘j’ den un palabra di origen Spaño pa un ‘h’. Contrario na Spaño, cerca nos si ta pronuncia e ‘h’ na inicio di un palabra y den caso unda e ta na otro lugar den un palabra. Asina por ehemplo ‘ligero’ ta bira ‘lihe(r)’ y ‘vejez’ ta bira ‘behez’ o ‘behes’. Ora nos mester adopta ‘envejecimiento’ casi automaticamente a adapta esaki pa ‘embehecimento’, otro palabra mas cu nos no ta mira den nos Vocabulario, loke por splica pasobra e ta un palabra relativamente nobo. Pero, di unda e custumber ta bin di pronuncia un ‘g’ o ‘j’ di forma asina leve, cu e ta bira un ‘h’? Tin diferente posibilidad, por ehemplo di Hulandes mes ta conoci cu den sur di e pais e ‘g’ ta mas suave, casi den direccion di un ‘h‘ tambe. Nos tabatin suficiente relacion cu sur di Hulanda pa por a adopta esaki, tambe pasobra e tabata cuadra mas cu su equivalente na Spaño, cu tambe conoce un pronunciacion suave, hopi diferente di e ‘g’ pisa (den garganta) di norte di Hulanda. Ademas cu den sur di Hulanda y e parti Flamenco di Belgica tin te awe e custumber, den cierto region, di intercambia e ‘h’ cu e ‘g’, algo cu nos ta topa na Aruba tambe. Por ehemplo un persona na Belgica envez di bisa ‘geheel’ (enteramente) ta pronuncia ‘hegeel’. Den aparato publico na Aruba algo semejante ( o ta ‘semehante’?) ta(bata) conoci, unda un persona por ta papiando di un carta cu den secretariado mester registra como ‘hegeim’ envez di ‘geheim’
Sin embargo, mester bisa cu no ta trata di un custumber fiho. Nos tin varios palabra unda e ‘g’ original a sobrevivi, manera ‘vigencia’y ‘vigente’, ‘vigilancia’y vigilante’, etc. Tambe nos tin palabra cu den cierto forma pronuncia a cambia pa ‘h’ (scohe) pero den forma skirbi – oficial – a keda orginal: ‘scoge’ y ‘escogencia’.



