September ta Luna Mundial di Alzheimer, un periodo dedica na aumenta conocemento tocante Alzheimer y otro condicion neurocognitivo, reduci stigma y pone mas atencion riba importancia di un diagnostico adecuado. Dia 21 di september ta ser conmemora anualmente como Dia Mundial di Alzheimer, un fecha dedica na aumenta conscientisacion tocante e condicion, reduci stigma y promove mas conocemento tocante diagnostico, cuido y sosten.

E campaña mundial di 2026 ta concentra particularmente riba importancia di diagnostico trempan. Alzheimer’s Disease International, e organisacion cu ta coordina Luna Mundial di Alzheimer, ta pone e tema di e aña aki riba e beneficio di sa mas trempan cu un persona ta biba cu demencia. E idea central ta cu un diagnostico por habri caminda pa tratamento, cuido, sosten y preparacion tanto pa e persona como pa su famia.

Na Aruba, Fundacion Alzheimer Aruba ta dedica e periodo aki na conscientisacion tocante Alzheimer y otro condicionnan neurocognitivo, cu atencion tambe pa e personanan cu ta biba cu e condicion, nan sernan stima y dunadornan di cuido. Como parti di su actividadnan di e aña aki, e fundacion ta pone enfasis riba importancia di conscientisacion, confiansa, seguridad y speransa. Segun FAA, mas conscientisacion por contribui na un ambiente unda personanan afecta y nan famianan por conta cu mas comprension y sosten.

E enfasis riba diagnostico ta relevante pasobra Alzheimer ta solamente un di diferente condicionnan cu por afecta funcionamento cognitivo. Organisacion Mundial di Salud (WHO), ta defini demencia manera un termino amplio pa diferente malesa cu ta afecta memoria, pensamento y capacidad di un persona pa realisa actividadnan diario. Alzheimer ta e forma mas comun y ta representa aproximadamente 60% pa 70% di casonan di demencia.

WHO ta calcula cu na 2021 alrededor di 57 miyon persona tabata biba cu demencia mundialmente, mientras cu casi 10 miyon caso nobo ta aparece cada aña. Mas cu 60% di personanan cu demencia ta biba den paisnan cu entrada abao of mediano. Demencia ta actualmente e di siete causa principal di morto mundialmente y ta un di e causanan importante di discapacidad y dependencia entre personanan di edad avansa.

Aunke edad ta e factor di riesgo conoci mas fuerte, WHO ta enfatisa cu demencia no ta un consecuencia normal of inevitabel di bira grandi. Ademas, investigacion ta indica cu tin diferente factor cu por influencia riesgo durante bida. Den guianan actualisa publica e aña aki, WHO ta indica cu te cu 45% di riesgo relaciona cu demencia por ta conecta cu factornan cu por ser modifica. Entre nan tin uzo di tabaco y alcohol, falta di actividad fisico, isolacion social, contaminacion di aire y condicionnan cronico manera presion halto y diabetes.

E informacion aki no ta nifica cu tur caso di demencia por ser preveni. Sinembargo, e evidencia internacional ta sostene importancia di un estilo di bida saludabel, maneho adecuado di condicionnan cronico y contacto social manera parti di un enfoke mas amplio pa proteha salud cognitivo durante bida.

Na Aruba, Fundacion Alzheimer Aruba ta dedica luna di september no solamente na informacion tocante Alzheimer, sino tambe na otro condicionnan neurocognitivo. E campaña local ta inclui informacion pa famia, dunador di cuido y gruponan di sosten, cu atencion pa reconocemento di señalnan, importancia di un diagnostico confiabel y derecho di personanan cu ta biba cu un condicion neurocognitivo.

Como parti di e programa di 2026, Fundacion Alzheimer Aruba a inicia su Siman di Sinta Color Teal, cu ta tuma lugar di 20 pa 27 di september. E siman a cuminsa diadomingo 20 di september cu un momento di oracion na Misa Santa Teresita na San Nicolas, dedica na salud, fortaleza y speransa pa personanan cu un condicion neurocognitivo, nan sernan stima y dunadornan di cuido.

E uzo di sinta color teal tin un historia den actividadnan di conscientisacion di Fundacion Alzheimer Aruba. Den añanan anterior e organisacion a organisa actividadnan durante e siman aki, entre otro sesion informativo, actividad comunitario y programa dirigi na famia y dunadornan di cuido. Den 2023, por ehempel, e fundacion a dedica atencion na tema manera personanan cu condicion neurocognitivo cu ta perde orientacion y e fenomeno conoci manera sundowning (un fenomeno neurologico y di comportacion caracterisa pa un aumento den confusion, agitacion, ansiedad y intrankilidad cu tipicamente ta cuminsa den oranan laat di atardi, anochi, of segun cu scuridad ta cay).

Fundacion Alzheimer Aruba tin hopi aña activo den e tereno aki. Durante añanan su trabao a mantene un enfoke riba cuido y trato cu dignidad pa personanan cu condicion neurocognitivo. E organisacion ta forma parti tambe di rednan internacional relaciona cu Alzheimer y demencia.

E impacto di demencia, mientras tanto, ta bay mas leu cu e persona cu ta haya e diagnostico. WHO ta señala cu famia y otro dunadornan di cuido informal ta carga un parti importante di e cuido. Na nivel mundial, dunadornan di cuido informal ta dedica un promedio di cinco ora pa dia na cuido y supervision. E impacto por ta fisico, emocional, social y financiero, mientras cu falta di informacion y stigma por dificulta acceso na diagnostico y sosten adecuado.

P’esey conscientisacion ta sigui forma un parti importante di e contesta na Alzheimer y otro condicionnan neurocognitivo. E meta no ta solamente pa reconoce perdida di memoria, sino tambe pa compronde cu cambionan cognitivo por tin diferente causa y cu evaluacion profesional ta importante pa determina kico realmente ta pasando.

Cu Luna Mundial di Alzheimer y Siman di Cinta Color Teal, Fundacion Alzheimer Aruba ta pone e tema un biaha mas den atencion publico. E campaña di e aña aki ta pone particularmente enfasis riba un diagnostico confiabel, informacion corecto y sosten pa famia y dunadornan di cuido. Den un contexto mundial unda miyones di persona ta biba cu algun forma di demencia, e mensahe ta cu reconocemento y evaluacion adecuado por forma e prome paso pa acceso na cuido, sosten y un trato cu dignidad.