Aruba ta den un periodo di calor extremo y secura prolonga. Temperatura ta riba 34°c y falta di awasero ta afecta nos mata, nos bestia y nos piscado. Damnan ta seco practicamente. Departamento di Agricultura, Cria y Pesca, Santa Rosa ta alerta tur Agricultor, Criado y Piscadonan pa tuma medida preventivo awo.

Tema mundialmente pa e aña aki ta Innova Awe, Alimenta Mañan. Den tempo di crisis climatico, innovacion ta e mihor defensa.

Tin scarsedad di awa di Dam, p’esey nos ta pidi comprension pa cu esaki. Pa e motibo aki nos ta ofrece algun sugerencia cu por yuda den e calor y secura aki.

1. Agricultura: Warda cada gota di Awa

Secura ta mata cosecha lihe. Nos ta recomenda:

a) Maneho di awa: Sistema di irigacion. Stop di sproei den solo di merdia. Uza Sistema di Irigacion mainta trempan (5am-9am) of atardi laat (6pm-8pm). Esaki ta spaar 60% di awa.

Mulching: Cubri tera cu yerba seco, blachi of mulch. E ta mantene tera muha y friu 5 grado menos.

Recoleccion di awa: Limpiesa di dak y goot y prepara pa proximo awasero. Si dado caso no tin goot purba instala un. Purba na colecta awa di wasmashin. Pa esnan cu tin meter di awa agricola por uza esaki.

b) Proteccion di mata: Uza sombra/net (50%) pa berdura sensitivo manera lechuga, tomati y concomber.

Planta variedad resistente na secura: bonchi, pampuna, patia local, y maishi rabo.

2. Cria di bestia: suficiente awa, sombra y cuido

Calor ta causa stress, menos lechi y por causa morto cerca bestia.

Algun sugerencia cu por tene na cuenta:

Awa fresco semper. Bestia mester tin acceso na awa limpi 24/7. Un baca ta bebe 80 liter pa dia den calor.

Cabrito of carne ta bebe 10-15 liter di awa pa dia.

Sombra. No laga bestia den solo di 10am pa 4pm. Uza dak, mata grandi, sombra of net y ventilacion.

Cuminda. Duna cuminda den oranan mas fresco (mainta trempan) of atardi poco laat. Evita transporta bestia merdia durante cu ta mas calor y cayente.

Señalnan di heat stress: Halamento rapido, no come, no ta move mucho, si bo mira esaki, move bestia pa sombra y duna awa liher. Temperatura normal di cabrito y carne ta 39-39oC. Si tuma nota cu e ta mas halto, tuma medida.

Den caso di criansa di porco, basicamente ta keda mescos. Suficiente awa, sombra, net, dak y ventilacion.

Porco ta bebe entre 25-40 liter di awa pa dia. Si dado caso por crea un plas di lodo cu nan por baña.

No lubida cu porco no ta soda. Dado caso por tuma contacto cu un veterinario disponibel pa consulta di heat stress.

3. Pesca

Lama ta bira mas cayente. Esaki por afecta pisca cerca di costa.

Revisa y adapta oranan di pesca: sali mas trempan mainta.

Purba na evita ta directo den solo y purba na cubri mas tanto posible pa no kima. Kisas por uza crema contra solo manera “Sun Block”. Percura pa por tin suficiente awa pa bebe durante bo trayectoria di Pesca

Den temporada di secura nos mester innova. Cada gota di awa ta conta. Nos no por controla tempo, pero si con nos ta prepara. Cada Agricultor, Criado, Piscado y comunidad henter tin un rol.

Conseho final

Spaar awa na cas y na cunucu.

No kima yerba seco, riesgo di candela ta halto.

Yuda bo bisiña agricultor/criado.

Cuida bo mes di e calor y solo pa bo por cuida otro

Nos ta spera y tin speransa cu den e lunanan venidero Aruba lo por haya un poco yobida pa baha e calor y transforma e secura aki den un ambiente mas agradabel posibel caminda tur nos productornan local por disfruta di poco yobida yudando nan cultivo.

“Nos no ta planta solamente mata; nos ta planta futuro. Cada sistema hidroponico, cada hoben cu siña, cada piscado cu nos sostene, ta un inversion den nos autonomia. Innova awe, alimenta mañan no ta un slogan, ta nos compromiso.”