Cambio climatico no ta un problema di mañan; nos ta sintie awe. Fenomenonan manera El Niño ta pega mas duro, secura ta dura mas largo, candela den mondi ta kima region completo y cosecha ta faya den e paisnan cu ta produci nos cuminda.

Organisacion Mundial di Salud (WHO) a calcula cu entre 2030 y 2050, cambio climatico lo causa rond di 250.000 morto extra pa aña, door di desnutricion, malaria, diarea y calor extremo. Esey ta mas di cinco miyon bida den dos decada, sin conta e daño na naturalesa cu ningun suma no por midi.

Pero den tur e noticia scur aki, tin un rayo di speransa cu ta merece nos atencion: carbon capture, of captura di carbon.

Con e ta funciona, na palabra simpel

Ora nos kima gasolin, diesel of carbon, nos ta laga gas CO₂ den aire. E gas aki ta forma un cobertor rond di mundo cu ta tene calor aden. Mas CO₂, mas calor.

Carbon capture ta gara e CO₂ prome cu e drenta aire, of hasta ta sac’e for di aire caba. Pensa riba un spons. Un mashin ta pasa aire door di un material special cu ta pega na CO₂, manera un spons ta absorba awa. Ora e spons ta yen, bo ta “primi” e pa saca e CO₂ puro afo. Despues e CO₂ ta wordo warda hundo bou di tera, of ta wordo usa pa traha combustibel, material di construccion of hasta bebida cu gas.

E problema te awor? Pa “primi” e spons, mayoria sistema ta usa hopi calor, y calor ta costa placa. Plantanan comercial di awe ta paga di $600 te mas di $1.000 pa saca un solo ton di CO₂ for di aire.

Un bateria cu ta limpia aire

Aki ta caminda e noticia nobo ta drenta. Cientificonan di Universidad di Delaware, hunto cu e compania RepAir Carbon, a publica den e revista Nature Energy un aparato cu ta funciona manera un bateria recargabel. E ta usa e mesun kimica di hidroxido di niquel cu ta den bateria di tur dia. Mientras e ta carga y descarga, e ta gara CO₂ for di aire y ta los e atrobe puro. No tin mester di calor.

E resultadonan ta impresionante. Un cel a traha mas di 5.000 ora sigui y na final tabata usa solamente 0,46 MWh di energia pa ton di CO₂. Sistemanan tradicional cu ta traha cu calor ta consumi entre 1,5 y 2,5 MWh pa ton, tres te cinco biaha mas.

Segun e investigadornan, e costo por baha di $566 pa ton awe te bou di $100 pa ton, ora nan producie na gran escala.

Pakico esaki por cambia e wega

E suma di $100 pa ton no ta casual. Expertonan ta mir’e como e punto unda captura di carbon ta bira factibel na gran escala. Y loke ta haci e momento aki special, ta cu varios tecnologia di frontera ta pusha e prijs abao, tur na mes momento.

Prome, electrokimica ta reemplasa calor, manera e bateria aki ta mustra. Di dos, energia limpi ta bira mas barata cada aña; e mashinnan aki ta traha cu electricidad, y solo y biento ta entre e fuentenan mas barata cu tin. Di tres, produccion masal: prijs di bateria a baha rond di 90% desde 2010, pasobra fabrica a cuminsa traha nan pa miyones. Carbon capture basa riba bateria por sigui e mesun caminda. Di cuater, inteligencia artificial ta yuda cientificonan test miles di material nobo den computer, prome cu nan drenta laboratorio.

Ora e cuater forsanan aki combina, nos no ta papia di un mehoracion chikito, sino di un cambio fundamental den e matematica di clima.

Speransa, pero cu pia riba tera

Mester ta honesto: carbon capture no ta un excuus pa sigui kima combustibel fosil manera nada no ta pasa. Un estudio reciente a mustra cu, placa pa placa, inverti den energia solar y di biento ainda ta duna mas beneficio cu captura di carbon. E prome paso ta keda: reduci emision. Carbon capture ta e instrumento pa limpia loke nos no por evita, y e CO₂ cu ta den aire caba.

Pa un isla manera Aruba, e tema aki ta personal. Nos ta vulnerabel pa subida di awa di lama, pa secura y pa daño na nos rif di coral. Pero nos tambe tin solo y biento na abundancia, precisamente e energia cu e mashinnan nobo aki mester. Ken sa, mañan e CO₂ cu nos gara for di aire por bira materia prima pa nos propio industria.

Innovacion no ta garantisa un futuro miho. Pero e ta duna nos un chens. Y den e lucha pa nos clima, cada chens ta conta.

Fuentenan