E noticia cu gobierno lo fia un suma di Afl. 50 miyon di SVB Aruba a laga nos un poco curioso con a regla esaki. Segun nos a comprende gobierno y SVB tabata consulta transferencia di placa di nan surplus pa gobierno, como contribucion na baha debe publico. E noticia ta cu SVB ta deposita e suma riba cuenta di gobierno, como un prestamo, cu mester usa esaki pa baha debe, pa nada otro. Esaki segun e reglanan di e ley di Aruba encuanto supervision financiero (LAft), manera esaki a keda modifica na 2024.

E forma den cual a hinca e acuerdo por lo visto a haya aprobacion di CAft, cu den su reciente evaluacion di e reportahe 2-2026 ta mustra satisfaccion pa e “depositoakkoord” entre gobierno y SVB. A proposito, aña 2026 ta un aña bastante ‘caro’ pa Aruba, ya cu mester paga o refinancia varios prestamo na un total di Afl. 648 miyon. Cu ta usa e suma di Afl. 50 miyon pa esaki ta di comprende. CAft ta conseha si pa bin cu un forma structura di trata e tipo di asunto aki.

Anto, cu esey e asunto a keda resolvi? No, tin varios pregunta cu nos lo kier mira contesta. Por ehemplo, e ‘prestamo’ cu SVB ta haci na gobierno tin e mesun forma cu un bono (bond; obligatielening), cu pago cada trimester di interes (3%). Despues cu e periodo vence, gobierno lo mester debolbe e suma completo. Nos ta mira esaki sucede? No, probablemente e ta bira un di e sumanan hinca patras den cuenta anual como ‘vordering’ cu SVB tin riba gobierno, probablemente sin mira nada mas cu interes drenta caha den e proximo añanan, mientras cada biaha ta renoba e acuerdo. Di e manera aki, si a haci un transferencia como contribucion pa combati debe, e efecto lo tabata mescos, mientras awor tin algo cu ta parce un acreencia di SVB riba gobierno, riba papel…

Esaki ta laga mas asunto no clarifica. E entidadnan cu ta forma e ‘sector colectivo’ ta eyden, pakico? Den e ley menciona (LAft, modifica na 2024) e “debe publico” ta defini como “debe total di e sector colectivo”. Ta e debe total di e sector, y no di Pais Aruba so, ta keda compara cu e GDP nominal di un cierto aña. E entidadnan eyden tin por lo tanto un obligacion di aporta? Y ken ta e sector colectivo anto? Actualmente ta un grupo reduci, entre nan SVB, AZV y ATA, esunnan cu situacion financiero mas faborable. Pero segun e mesun comentario di CAft di mitar di 2026, tin un version nobo cu no menos di 34 entidad na caminda. Den e reportahe financiero 2-2026 di gobierno ta aparece un lista extenso di entidad den cual Pais Aruba tin participacion. Ta di supone cu ta referi na e entidadnan aki cu ta bay cay bao di e definicion nobo. Esaki por trece mas contribucion, pero tambe mas riesgo pasobra tin entidad cu ta coriendo cu deficit. Ademas tin varios cu no tin nan cuenta anual ‘up to date’ ainda. Basta trabao pa haci anto.

Pero esey no ta tur, tin asunto strategico pa atende aki. Si entidad manera AZV y SVB ta fia o transferi placa di nan surplus pa combati debe, e pregunta ta: a base di kico ta yega na e conclusion cu e entidadnan a keda cu suficiente fondo pa atende un calamidad cu por surgi. Un calamidad grandi, manera e crisis di Covid na 2020 lo afecta tanto gobierno como e entidadnan aki, loke ta haci cu trata di cobra gobierno e suma entrega na e momento ey ta un mision fracasa di antemano. E pregunta anto: cuanto reserva e entidadnan ta mantene pa nan mes como reserva? Por ehemplo, SVB te cu 2025 a acumula den ultimo añanan desde Covid mas di Afl. 200 miyon. Ta anticipa cu na 2027, segun presupuesto multianual 2027 – 2031, ainda SVB ta produci un surplus di Afl. 40 miyon, pero pa 2031 esey lo baha te Afl. 11 miyon. AZV ta anticipa e mesun desaroyo aki, cu Afl. 9 miyon so na 2013.

Esaki ta un bon ilustracion kico ta warda nos den e proximo añanan, unda mester tene cuenta cu dos tendencia importante. Uno ta e reduccion gradual di surplus di AZV y SVB segun e proyeccion multi-anual den presupuesto 2027. Den e mesun proyeccion aki, ingreso neto di Pais Aruba lo sigui subi bayendo 2031. E crecemento previsto den impuesto indirecto ta indica cu ta anticipa un crecemento economico continuo pa Pais Aruba, mientras e gastonan di enbehecimento di nos poblacion ta cuminza afecta e fondonan menciona. Pero, e panorama faborable aki pa gobierno ta a base di crecemento economico so? Pasobra crecemento faborable tin consecuencia faborable pa SVB y AZV tambe…

Y asina mes nan lo yega cerca di un ‘break even’, si cos bay bon? Ta importante tuma na cuenta expectativa di por ehemplo Banco Central, cu ta premira un posible aña 2027 dificil, pa via di prijs di petroleo kedando halto te na fin di 2027. Ademas crecemento di GDP ta gradualmente baha, te na 2,1% na 2028, 1,7% na 2029 y 1.0% na 2030. Nos mester cuminza comprende awor pakico tin un plan di gobierno pa saca mas ingreso for di turista? Nos por comprende tambe e preocupacion di Ahata, cu ta mira gobierno bay den direccion di ‘stretch’ turismo mas tanto posible, pasobra di e fondonan social no tin tanto pa haya. Prestamo o donacion, e efecto – limita – di contribucion di e sector colectivo ta visto.