Parlamento a aproba e presupuesto di inversion pa Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF) pa 2026 y 2027, dunando un marco pa inversion den caminda, edificio publico, educacion, digitalisacion y otro infrastructura. Sinembargo, pregunta ta keda tocante con ta bay financia e programa completo, con a selecta proyecto pa inversion, y si gobierno tin suficiente capacidad di ehecucion.

E presupuesto a keda aproba weekend ultimo, cu 11 parlamentario votando na fabor y siete contra. Tres parlamentario no a participa den e voto.

AIOF a keda estableci anteriormente e aña aki pa duna un marco separa pa inversion publico y proyecto di desaroyo. Intencion ta pa permiti gobierno planifica inversion durante varios aña en bes di depende exclusivamente riba presupuesto anual individual.

Vice-prome minister Gerlien Croes a presenta e programa di inversion den nomber di gobierno, hunto cu Minister di Finanzas, Geoffrey Wever y otro minister responsable pa proyectonan individual.

Segun gobierno, e programa ta inclui inversion den digitalisacion, renobacion urbano, infrastructura, educacion, seguridad publico, desaroyo social, deporte y sostenibilidad.

Gobierno ta argumenta cu e fondo ta bay hacie posible pa atende necesidadnan di infrastructura cu tin hopi tempo ta warda, mientras ta sostene desaroyo di Aruba den futuro.

Sinembargo, e debate den Parlamento a demostra cu acuerdo riba e necesidad pa inversion publico no ta nifica necesariamente acuerdo riba con mester selecta, financia of supervisa inversion.

Caminda, scol y infrastructura publico

E respuesta por escrito di gobierno pa preguntanan parlamentario ta duna detaye tocante diferente proyecto proponi bao AIOF.

Entre e inversionnan identifica tin Afl. 9,929 miyon pa un programa multianual di mantencion di caminda; Afl. 2,5 miyon pa asfalta caminda di tera existente; y Afl. 2,914 miyon pa infrastructura di acceso na Sero Colorado.

E proyectonan aki ta atende diferente aspecto di infrastructura di caminda na Aruba, incluyendo mantencion di caminda existente y mehoracion di accesibilidad.

Educacion ta otro area inclui den e programa. Documentacion di gobierno ta identifica Afl. 2,825 miyon pa renobacion di Scol Reina Beatrix y Afl. 470.000 pa construccion di dos lokaal pa SVGA.

Otro alocacion ta inclui Afl. 3,1 miyon pa acomodacion multifuncional na San Nicolas, y Afl. 5,136 miyon pa mehoracion den barionan di FCCA, De Vuyst y Bushiri.

Infrastructura ambiental tambe ta representa. Un di e proyectonan mas grandi lista ta e di dos fase di tapa e dump na Parkietenbos, cu un alocacion di Afl. 5,873 miyon.
Gobierno tambe ta identifica inversion den modernisacion di administracion publico, incluyendo sistema administrativo, edificio di gobierno y ekipo.

Pa seguridad publico, e documentonan ta inclui un alocacion pa reemplasa un boto di polis y ekipo.

Esaki ta ehempelnan for di e contesta por escrito di gobierno pa Parlamento. E documentacion ta contene varios tabel di proyecto, incluyendo propuesta y alocacion adicional, y e ehempelnan no ta representa henter e programa di inversion AIOF.

Duda tocante Afl. 26,2 miyon den financiamento

Un di e desacuerdonan principal durante e debate parlamentario tabata trata financiamento di e programa di inversion.

Segun MEP, gobierno a presenta aproximadamente Afl. 59,5 miyon den inversion, mientras a identifica apenas Afl. 33,3 miyon den financiamento disponible na e etapa aki.

Lider di Fraccion MEP den Parlamento, Evelyn Wever-Croes a argumenta cu e Afl. 26,2 miyon restante ta depende riba contribucionnan adicional y surplusnan presupuestario cu ainda no ta aproba pa Parlamento.

Oposicion a cuestiona si ta responsable pa aproba un programa ora parti di su financiamento ainda ta depende riba futuro decisionnan.

Minister di Finanzas, Geoffrey Wever subsecuentemente a splica, segun reportahenan den medionan local, cu lo regla financiamento adicional mediante presupuesto complementario. Ya ta preparando un presupuesto asina, mientras otro ta spera na un etapa posterior.

Esaki ta nifica cu no mester confundi aprobacion pa presupuesto di inversion AIOF cu confirmacion cu tur placa rekeri pa tur proyecto ya ta disponible.

Na mes momento, e diferencia entre e programa total di inversion y financiamento identifica actualmente no ta representa automaticamente un deficit operacional of placa cu ya a gasta sin cobertura.

E pregunta central ta si gobierno ta bay obtene e financiamento adicional rekeri pa implementa e programa completo.

Futuro presupuesto complementario ta bay ta un parti importante di e proceso financiero, ya cu Parlamento ta bay tin cu considera e cambio proponi y nan consecuencia pa finanzas publico.

A evalua tur proyecto?

Otro asunto importante ta trata seleccion y evaluacion di proyecto di inversion.

E marco AIOF ta inclui un Comision di Inversion y Evaluacion, destina pa tin un rol den evalua e inversion proponi.

Den contesta di gobierno na pregunta di parlamento, un seccion discutiendo proyecto adicional ta bisa cu e comision ainda no a completa su evaluacion di e proyectonan en cuestion. Esaki ta un distincion importante. E declaracion no ta establece cu henter e programa di inversion a keda presenta sin evaluacion, pero si ta confirma cu evaluacion pa cierto proyecto ainda no tabata cla ora gobierno a prepara e contestanan.

MEP a cuestiona si Parlamento a ricibi suficiente informacion tocante conseho di e comision y e criteria cu a usa pa selecta proyecto.
Wever-Croes a solicita pa suspende e debate parlamentario te ora e conseho di e comision ta disponible, pero su solicitud a keda rechasa.

E preguntanan tocante evaluacion ta relevante pasobra mester evalua un proyecto di inversion riba mas cu su proposito previsto.

Su costo, factibilidad tecnico, beneficio anticipa, cronograma di implementacion y rekisito di mantencion den futuro, tur por influencia si e ta representa un uso efectivo di placa di pueblo. Un proyecto por responde na un necesidad publico genuino mientras ainda ta rekeri preparacion adicional prome cu por cuminsa implementacion resposablemente.

Coalicion tambe ta pidi transparencia

A pesar cu AVP a sostene e programa di inversion, lider di fraccion, Jennifer Arends-Reyes tambe a enfatisa e importancia di transparencia, responsabilidad, maneho financiero adecuado.

Arends-Reyes a argumenta cu tur proyecto mester atende un necesidad real y contribui na mehora condicion pa pueblo di Aruba.

Na mes momento, e parlamentario a haci un yamado pa obhetivo cla, calculacion realistico di costo, y metodo transparente pa midi resultado. Segun Arends-Reyes, Parlamento y pueblo mester ricibi informacion regular tocante proyecto aproba, gasto, atraso, y resultado.

Tambe a pidi atencion pa futuro costo operacional y di mantencion asocia cu inversion publico. E costonan aki ta importante pasobra e consecuencianan financiero di un proyecto no ta caba necesariamente ora construccion of renobacion keda cla.

Un scol, facilidad publico of edificio di gobierno renoba por rekeri personal, ekipo, mantencion y gasto operacional adicional den e siguiente añanan.

E lider di fraccion AVP a referi na preocupacionnan expresa anteriormente pa Algemene Rekenkamer tocante maneho y control di fondo presupuestario y a solicita claridad tocante e salvaguardianan aplicable na AIOF.

Gobierno por ehecuta e proyectonan?

E capacidad di departamentonan di gobierno pa implementa e programa di inversion tabata otro aspecto trata durante e debate.

Parlamentario di MEP, Xiomara Maduro a cuestiona si a tuma suficiente medida pa reforsa e capacidad di DOW, e departamento di gobierno responsable pa trabao importante di infrastructura.

E preocupacion ta cu aloca placa pa un proyecto no ta garantisa automaticamente cu e proyecto por cuminsa of keda cla dentro di e periodo stipula.

Inversion publico frecuentemente ta rekeri preparacion tecnico, diseño, permiso, procedura di procuramento, supervision y coordinacion entre departamentonan di gobierno. Si e institucionnan responsable no tin suficiente personal of capacidad organisacional, e proyectonan por experencia atraso hasta ora financiamento ta aproba.

Esaki ta haci capacidad di implementacion un factor importante den evalua e eventual resultadonan di AIOF.

Di presupuesto aproba pa proyecto completa

AIOF ta representa un desaroyo significante den maneho di Aruba pa inversion publico. Su proyectonan proponi ta atende un variedad amplio di necesidad, di caminda y edificio di scol te servicio di gobierno y infrastructura ambiental.

E debate parlamentario tambe ta ilustra e importancia di distingui entre aprobacion di un programa di inversion su implementacion real.

Gobierno ainda ta bay tin cu sigura e financiamento necesario, completa e evaluacionnan cu falta unda ta rekeri, y organisa ehecucion di proyectonan individual.

Mientras tanto, Parlamento ta bay tin cu eherce supervision riba gasto, progreso y resultado.

E siguiente etapa ta bay ta importante pa determina si e fondo por logra e proposito previsto.

Pa pueblo di Aruba, e balor di AIOF ta bay depende na final no riba e cantidad di placa aproba riba papel, sino si ta completa inversion, ta maneha nan adecuadamente, y ta produci mehoracion duradero den servicio y infrastructura publico.